Chính phủ áp KPI, quyết giải ngân 100% vốn cho 3 chương trình mục tiêu quốc gia

Ba chương trình mục tiêu quốc gia gồm xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi đã được Quốc hội thông qua cho giai đoạn 2026-2030 với tổng nguồn lực khoảng 423.000 tỷ đồng từ ngân sách nhà nước. Đây là một trong những chương trình đầu tư công có quy mô lớn nhất, hướng tới cải thiện hạ tầng, tạo sinh kế và nâng cao thu nhập cho người dân tại các khu vực còn nhiều khó khăn.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, giai đoạn mới được thiết kế theo hướng tích hợp ba chương trình thành một hệ thống thống nhất, giảm chồng chéo về địa bàn và đối tượng thụ hưởng, đồng thời tăng phân cấp cho địa phương và chuyển từ quản lý theo quy trình sang quản lý theo kết quả. Số lượng văn bản hướng dẫn cũng giảm khoảng 79% so với giai đoạn trước, góp phần đơn giản hóa quá trình triển khai.

Tuy nhiên, dù khung chính sách cơ bản đã hoàn thiện, tiến độ thực hiện vẫn chưa đáp ứng kỳ vọng. Đến ngày 30/6, tổng vốn đầu tư công của ba chương trình mới giải ngân hơn 2.700 tỷ đồng, tương đương khoảng 23,5% kế hoạch, trong đó vốn ngân sách Trung ương đạt hơn 22%. Chương trình phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi có tiến độ cao nhất, trong khi chương trình xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững đều chưa đạt 20%.

Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp, kết quả hiện nay chủ yếu mới dừng ở việc hoàn thiện thể chế và chuẩn bị nguồn lực. Nhiều dự án trực tiếp tác động đến hạ tầng, việc làm, sinh kế và thu nhập của người dân mới bắt đầu bước vào giai đoạn triển khai.

Đánh giá tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn cho rằng tốc độ giải ngân của ba chương trình còn thấp hơn mặt bằng chung của cả nước. Nguyên nhân không chỉ đến từ quá trình hướng dẫn và giao vốn mà còn nằm ở khâu tổ chức thực hiện tại nhiều địa phương. Ông đề nghị các bộ liên quan khẩn trương hoàn thiện những hướng dẫn còn thiếu, đồng thời yêu cầu các địa phương sớm ban hành đầy đủ cơ chế phân bổ vốn để đủ điều kiện triển khai dự án.

Phát biểu kết luận hội nghị, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhìn nhận ba chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn trước đã tạo nhiều chuyển biến tích cực. Đến cuối năm 2025, chương trình xây dựng nông thôn mới hoàn thành hoặc vượt hầu hết các chỉ tiêu với khoảng 25.000 sản phẩm OCOP, trong khi chương trình giảm nghèo bền vững đưa tỷ lệ hộ nghèo đa chiều xuống còn 2,95%.

Dù vậy, Phó Thủ tướng cho rằng tình trạng chậm giải ngân vẫn chưa được khắc phục triệt để. Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, nhiều địa phương còn lúng túng trong lựa chọn dự án, giải phóng mặt bằng, đấu thầu, điều chỉnh đối tượng thụ hưởng và quản lý vật liệu xây dựng. Đáng chú ý, có địa phương đã giải ngân trên 50%, trong khi nhiều nơi vẫn ở mức rất thấp dù cùng thực hiện một cơ chế. Theo ông, điều này cho thấy năng lực tổ chức thực hiện mới là yếu tố quyết định hiệu quả của chương trình.

Để siết chặt trách nhiệm, Phó Thủ tướng giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường ngay trong tuần tới trình Chính phủ bộ tiêu chí KPI đánh giá tiến độ triển khai và giải ngân của từng chương trình. Bộ tiêu chí này sẽ trở thành căn cứ theo dõi kết quả thực hiện của từng bộ, ngành và địa phương, thay cho cách đánh giá mang tính tổng hợp như trước đây.

Cùng với việc áp dụng KPI, Chính phủ yêu cầu các địa phương hoàn thiện đầy đủ nguyên tắc và tiêu chí phân bổ vốn, tăng phân cấp cho cấp xã để chủ động triển khai dự án, đồng thời tập trung nguồn lực vào những nhu cầu thiết yếu như nước sạch, đất ở, đất sản xuất, giáo dục, y tế và các công trình dân sinh, thay vì đầu tư dàn trải.

Phó Thủ tướng cũng giao Ngân hàng Chính sách xã hội tiếp tục phối hợp với Ngân hàng Nhà nước và các địa phương mở rộng tín dụng chính sách cho hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ mới thoát nghèo và đồng bào dân tộc thiểu số. Theo ông, những địa phương phát huy tốt vai trò của Ngân hàng Chính sách xã hội thường đạt kết quả giảm nghèo bền vững cao hơn, do đó cần tiếp tục bổ sung nguồn vốn ủy thác để mở rộng khả năng tiếp cận tín dụng.

Năm 2026, Chính phủ đặt mục tiêu giải ngân 100% vốn ngân sách Trung ương được giao cho ba chương trình mục tiêu quốc gia, coi đây là nhiệm vụ trọng tâm nhằm chấm dứt tình trạng chậm giải ngân kéo dài. Xa hơn, đến năm 2030, ba chương trình hướng tới nâng thu nhập người dân nông thôn lên 2,5-3 lần so với năm 2020, đưa tỷ lệ hộ nghèo đa chiều tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số xuống dưới 10%, khoảng 65% số xã đạt chuẩn nông thôn mới và cơ bản không còn xã, thôn đặc biệt khó khăn ở khu vực này.