Bangladesh không thiếu gạo, vì sao vẫn mở hạn ngạch 800.000 tấn?

Chính phủ Bangladesh vừa cho phép khu vực tư nhân nhập khẩu bổ sung 200.000 tấn gạo đồ, nâng tổng hạn ngạch nhập khẩu trong năm tài chính hiện tại lên 800.000 tấn. Quyết định được đưa ra trong bối cảnh giá gạo bán lẻ trong nước có dấu hiệu nhích lên, còn lạm phát tiêu dùng duy trì trên 8% nhiều tháng liên tiếp.

Theo Bộ Lương thực Bangladesh, phần lớn 600.000 tấn gạo trong hạn ngạch trước đó đã được nhập khẩu. Động thái mở rộng nhập khẩu xuất phát từ diễn biến giá gạo chất lượng cao, khi mức giá bán lẻ tăng từ 65–90 taka/kg lên 70–95 taka/kg, tương đương mức tăng khoảng 6,45% chỉ trong vòng một tháng. Trong cơ cấu lạm phát lương thực, gạo hiện chiếm hơn 51%, khiến Chính phủ Bangladesh ưu tiên sử dụng nhập khẩu như công cụ điều tiết giá.

Tuy nhiên, quyết định này đang làm dấy lên nhiều tranh luận trong giới chuyên gia. Ông Jahangir Alam Khan cho rằng vụ lúa Aman – vụ quan trọng thứ hai trong năm – được dự báo đạt sản lượng trên mức trung bình, trong khi dự trữ công cộng tính đến ngày 19/1 đạt 18,71 lakh tấn, cao hơn gấp đôi cùng kỳ năm ngoái. Theo ông, Bangladesh không đối mặt nguy cơ thiếu hụt nguồn cung, còn biến động giá nhẹ trong mùa thu hoạch mang tính chu kỳ, chưa đến mức cần can thiệp bằng nhập khẩu quy mô lớn.

Đánh giá này được củng cố khi FAO dự báo tổng sản lượng lúa gạo Bangladesh năm 2025 đạt khoảng 62 triệu tấn, cao hơn mức trung bình nhiều năm. Một số ý kiến cảnh báo nhập khẩu ồ ạt có thể tạo áp lực giảm giá lúa trong nước, ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập nông dân. Ông Khan cho rằng doanh nghiệp có thể tận dụng chênh lệch giữa giá gạo quốc tế thấp và giá bán nội địa cao hơn, đồng thời đề xuất Chính phủ mở rộng thu mua lúa trong nước thay vì chỉ giới hạn ở 50.000 tấn như hiện nay.

Từ phía doanh nghiệp, ông Chitta Majumder, Giám đốc Tập đoàn Majumder, cho biết dù đã được phê duyệt nhập khẩu 4.000 tấn gạo từ Ấn Độ, việc cấp phép trên diện rộng có thể gây khó cho các nhà máy xay xát lớn – những đơn vị duy trì hoạt động thu mua và dự trữ lúa quanh năm.

Trong bối cảnh đó, thị trường Bangladesh vẫn mở ra cơ hội lớn cho gạo Việt Nam, nhưng đi kèm áp lực cạnh tranh ngày càng rõ rệt. Số liệu thương mại cho thấy trong năm 2025, Việt Nam đã xuất khẩu sang Bangladesh hơn 105.000 tấn gạo, thu về trên 50 triệu USD, tăng 20.204% về lượng và 12.403% về trị giá so với năm trước. Tuy nhiên, giá xuất khẩu bình quân lại giảm 38%, xuống khoảng 475 USD/tấn, phản ánh xu hướng cạnh tranh giá xuất hiện ngay khi thị trường mở rộng.

Áp lực này càng rõ khi Bangladesh nối lại nhập khẩu gạo từ Ấn Độ qua cửa khẩu Hili sau 120 ngày tạm ngừng. Ngày đầu tiên, 243 tấn gạo thô được vận chuyển, với giá nhập khẩu khoảng 64–65 taka/kg, thấp hơn giá gạo nội địa 70–71 taka/kg. Mức chênh lệch này cho thấy, Bangladesh đang chủ động kéo mặt bằng giá trong nước xuống thông qua các nguồn cung giá thấp.

Đối với doanh nghiệp xuất khẩu gạo Việt Nam, diễn biến tại Bangladesh cho thấy cơ hội vẫn nằm ở quy mô nhập khẩu lớn và nhu cầu ổn định, nhưng cuộc chơi đã chuyển nhanh sang giai đoạn cạnh tranh về giá và hiệu quả giao hàng. Khi Bangladesh nhập khẩu không vì thiếu gạo mà để điều tiết giá, dư địa tăng sản lượng đi kèm với sức ép giảm biên lợi nhuận là yếu tố doanh nghiệp cần tính toán kỹ trong các hợp đồng sắp tới.