Nhật Bản nhập khẩu gạo tư nhân tăng gấp 95 lần: Mỹ chiếm gần 80% thị phần

Nhật Bản – thị trường gạo bảo hộ bậc nhất thế giới – vừa trải qua một năm “lệch chuẩn”. Năm 2025, khu vực tư nhân nhập khẩu tới 96.834 tấn gạo, cao gấp 95 lần thông lệ, và là mức cao nhất kể từ năm 1999. Đây không phải biến động ngẫu nhiên, mà là tín hiệu cho thấy luật chơi cung – cầu đang dịch chuyển.

Giá nội địa vượt ngưỡng chịu đựng, doanh nghiệp buộc phải đổi nguồn

Suốt 20 tuần liên tiếp, giá gạo bán lẻ tại Nhật duy trì trên 4.000 yên/5 kg, riêng tuần kết thúc ngày 18/1 lên tới 4.283 yên. Với mức giá này, thuế nhập khẩu cao không còn là rào cản tuyệt đối.

Khi gạo trong nước vừa đắt, vừa thiếu – thậm chí có lúc trống kệ – các chuỗi bán lẻ và nhà hàng không còn lựa chọn nào khác ngoài nhập khẩu, để giữ biên lợi nhuận và ổn định vận hành.

Mỹ chiếm 78% thị phần: Bài học về “đúng chuẩn hơn là đúng giá”

Trong tổng lượng nhập khẩu tư nhân năm 2025, Mỹ cung cấp 75.638 tấn, chiếm gần 78%. Việt Nam chỉ đạt 4.567 tấn, Thái Lan 4.014 tấn.

Khoảng cách này không đến từ sản lượng, mà từ khả năng đáp ứng nhanh và ổn định cho phân khúc tiêu dùng cụ thể.

Đơn cử như Gạo Calrose của Mỹ được các chuỗi như Colowide, Gyu-Kaku, Yoshinoya, Aeon sử dụng vì đáp ứng 3 tiêu chí: Đồng đều chất lượng; Phù hợp chế biến công nghiệp; Và chuỗi cung ứng ổn định, giao hàng lớn – đều – đúng lịch.

Thuế vẫn cao, nhưng không còn là “cánh cửa khóa”

Nhật Bản cho phép nhập 770.000 tấn gạo/năm theo hạn ngạch tối thiểu, nhưng chỉ 100.000 tấn dùng trực tiếp cho tiêu dùng. Phần vượt hạn ngạch chịu thuế 341 yên/kg – rất cao.

Tuy nhiên, khi giá nội địa leo thang, chênh lệch giá đã đủ bù thuế, khiến gạo nhập khẩu vẫn có lợi về kinh tế.

Ai đã đi trước – và họ làm gì?

Một số doanh nghiệp lớn đã sớm điều chỉnh chiến lược thu mua để thích ứng với mặt bằng giá gạo nội địa tăng cao. Cụ thể, chuỗi dịch vụ ăn uống Colowide bắt đầu đưa gạo Calrose trồng tại Mỹ vào thực đơn của các quán izakaya và nhà hàng nướng từ đầu năm 2025. Trước đó, Yoshinoya Holdings đã sử dụng kết hợp gạo nội địa và gạo nhập khẩu cho hệ thống cửa hàng cơm bò từ mùa xuân năm 2023. Ở lĩnh vực bán lẻ, Aeon – nhà bán lẻ lớn nhất Nhật Bản – cũng đã đưa gạo Mỹ lên kệ tại hệ thống Aeon Style và nhiều cửa hàng khác từ tháng 6/2025.

Đáng chú ý, các động thái này không mang tính thử nghiệm ngắn hạn, mà cho thấy việc sử dụng gạo nhập khẩu đang dần trở thành một phần trong chiến lược cung ứng dài hạn của các doanh nghiệp, nhằm ổn định chi phí và đảm bảo nguồn hàng, trong bối cảnh thị trường nội địa biến động mạnh.

Điểm chung nằm ở chỗ: doanh nghiệp đi trước không chờ giá hạ, mà chủ động tái cấu trúc chuỗi cung ứng, khi chi phí đầu vào vượt ngưỡng chịu đựng.

Năm 2025, Nhật Bản nhập khẩu 96.834 tấn gạo theo kênh tư nhân – mức cao nhất kể từ năm 1999. Trong số đó, gạo từ Mỹ chiếm 75.638 tấn, tương đương gần 80% tổng lượng nhập khẩu, bỏ xa các nhà cung cấp còn lại.

Nhật Bản không phá bỏ bảo hộ, nhưng đã mở khe cửa cho những ai đáp ứng đúng chuẩn vận hành. Năm 2025 chỉ là điểm khởi đầu.