Vốn rẻ cho dự án môi trường: Khi chính sách tài chính trở thành đòn bẩy cho tăng trưởng xanh
Việc Lạng Sơn dành nguồn vốn với lãi suất chỉ 2%/năm cho các dự án bảo vệ môi trường không đơn thuần là một chính sách hỗ trợ doanh nghiệp.
Dưới góc độ kinh tế môi trường, đây là cách Nhà nước sử dụng công cụ tài chính để giảm chi phí đầu tư xanh, huy động nguồn lực xã hội và từng bước đưa những lợi ích môi trường vào các quyết định kinh tế.
Quỹ Bảo vệ môi trường tỉnh Lạng Sơn vừa công bố chính sách cho vay ưu đãi năm 2026 đối với các tổ chức, cá nhân triển khai dự án, phương án và hoạt động bảo vệ môi trường.
Điểm đáng chú ý là mức lãi suất chỉ 2%/năm, thời hạn vay tối đa 5 năm, kể cả thời gian ân hạn. Một dự án có thể được vay tối đa 70% tổng mức đầu tư xây dựng công trình. Hiện Quỹ có tổng nguồn vốn gần 14,8 tỷ đồng, trong đó gần 13,9 tỷ đồng chưa được cho vay. Lạng Sơn đặt mục tiêu nâng vốn điều lệ của Quỹ lên 50 tỷ đồng vào năm 2030.
Danh mục được tiếp cận vốn tương đối rộng, từ thu gom, vận chuyển, xử lý và tái chế chất thải; xử lý nước thải; cải tạo bãi chôn lấp đến năng lượng sạch, năng lượng tái tạo, công nghệ thu hồi năng lượng và hệ thống quan trắc môi trường tự động.
Giảm “khoảng cách lợi nhuận” giữa đầu tư xanh và đầu tư thông thường
Một trong những bài toán cơ bản của kinh tế môi trường là thị trường không phải lúc nào cũng phản ánh đầy đủ giá trị của môi trường.
Một doanh nghiệp đầu tư hệ thống xử lý nước thải, tái chế chất thải hay công nghệ giảm phát thải phải bỏ ra một khoản vốn ban đầu đáng kể. Tuy nhiên, phần lợi ích từ khoản đầu tư đó không chỉ thuộc về doanh nghiệp mà còn được xã hội hưởng thông qua nguồn nước sạch hơn, lượng rác chôn lấp giảm, chất lượng không khí được cải thiện và rủi ro sức khỏe cộng đồng giảm xuống.
Đây chính là dạng ngoại ứng tích cực trong kinh tế môi trường.
Vấn đề nằm ở chỗ doanh nghiệp phải chịu phần lớn chi phí đầu tư trong khi không thể trực tiếp thu hồi toàn bộ giá trị môi trường mà dự án tạo ra. Vì vậy, nếu chỉ dựa vào tín hiệu lợi nhuận thông thường, nhiều dự án môi trường có thể kém hấp dẫn hơn các dự án thương mại có khả năng hoàn vốn nhanh.
Lãi suất ưu đãi 2%/năm vì thế có ý nghĩa như một cơ chế chia sẻ chi phí.
Thay vì Nhà nước trực tiếp đầu tư toàn bộ công trình môi trường, nguồn vốn công được sử dụng để giảm chi phí vốn, từ đó khuyến khích doanh nghiệp và hợp tác xã đưa nguồn lực của mình vào xử lý những vấn đề mà xã hội đang cần.
Nếu được vận hành hiệu quả, một đồng vốn của Quỹ có thể đóng vai trò “vốn mồi”, kéo theo nhiều đồng vốn xã hội tham gia vào lĩnh vực môi trường.
Đáng chú ý, Lạng Sơn ưu tiên cả những dự án xử lý chất thải bằng công nghệ có tỷ lệ chất thải phải chôn lấp sau xử lý dưới 30% tổng lượng thu gom. Điều này cho thấy chính sách tài chính không chỉ nhằm tăng số lượng dự án xử lý rác mà còn có khả năng định hướng lựa chọn công nghệ.
Dưới góc độ kinh tế tuần hoàn, đây là yếu tố quan trọng. Khi lượng chất thải chôn lấp giảm, khả năng tái chế, tái sử dụng hoặc thu hồi năng lượng tăng lên, rác thải từng bước có thể chuyển từ một loại chi phí xã hội thành nguồn tài nguyên có giá trị kinh tế.
Vốn ưu đãi chỉ hiệu quả khi tạo ra giá trị môi trường thực chất
Tuy nhiên, lãi suất thấp tự thân chưa đảm bảo hiệu quả của một chính sách kinh tế môi trường.
Bài toán quan trọng hơn là mỗi đồng vốn ưu đãi tạo ra bao nhiêu giá trị môi trường.
Chẳng hạn, một dự án được hỗ trợ vốn đã giúp giảm được bao nhiêu tấn chất thải phải chôn lấp mỗi năm; bao nhiêu mét khối nước thải được xử lý đạt chuẩn; bao nhiêu năng lượng được thu hồi từ chất thải; hay lượng phát thải khí nhà kính được cắt giảm là bao nhiêu.
Nếu chỉ đánh giá hiệu quả Quỹ thông qua số tiền giải ngân hoặc số dự án được vay vốn, chính sách mới phản ánh được hiệu quả tài chính chứ chưa đo lường đầy đủ hiệu quả môi trường.
Do đó, cùng với tiêu chí về khả năng trả nợ, tài sản bảo đảm và thủ tục pháp lý, về dài hạn cần tăng cường hệ thống tiêu chí đánh giá kết quả môi trường của dự án sau khi nhận vốn.
Điều này càng đáng chú ý khi nguồn lực của Quỹ hiện còn tương đối hạn chế. Với gần 14,8 tỷ đồng hiện nay và mục tiêu nâng vốn điều lệ lên 50 tỷ đồng vào năm 2030, việc lựa chọn dự án có khả năng tạo ra hiệu quả môi trường cao nhất trên mỗi đồng vốn sẽ quyết định chất lượng của chính sách.
Mặt khác, việc gần 13,9 tỷ đồng hiện chưa được cho vay cũng đặt ra một vấn đề khác: có vốn ưu đãi chưa chắc đã đồng nghĩa doanh nghiệp dễ dàng hấp thụ vốn.
Các yêu cầu về tài sản bảo đảm, năng lực trả nợ, thủ tục đầu tư, đất đai, xây dựng và hồ sơ môi trường vẫn có thể trở thành rào cản, đặc biệt với doanh nghiệp nhỏ hoặc các mô hình công nghệ môi trường mới.
Bởi vậy, bên cạnh việc cung cấp “vốn rẻ”, cần tạo được một hệ sinh thái gồm hướng dẫn thủ tục, hỗ trợ chuẩn bị dự án, đánh giá công nghệ và đo lường hiệu quả môi trường. Khi đó, chính sách tín dụng ưu đãi mới thực sự chuyển hóa thành các dự án ngoài thực tế.
Nhìn rộng hơn, chính sách của Lạng Sơn cho thấy bảo vệ môi trường ngày càng cần được giải quyết bằng cả công cụ kinh tế, thay vì chỉ dựa vào mệnh lệnh hành chính.
Thuế môi trường, phí phát thải, thị trường carbon, tín dụng xanh hay các quỹ bảo vệ môi trường đều hướng tới một mục tiêu chung: làm thay đổi bài toán chi phí – lợi ích của các chủ thể kinh tế.
Khi gây ô nhiễm trở nên đắt hơn và đầu tư xanh trở nên rẻ hơn, doanh nghiệp sẽ có thêm động lực lựa chọn công nghệ sạch.
Vì vậy, ý nghĩa lớn hơn của mức lãi suất 2% không nằm ở con số ưu đãi, mà ở tín hiệu chính sách: nguồn lực tài chính đang được sử dụng để định hướng dòng vốn về những hoạt động tạo ra giá trị kinh tế đồng thời giảm chi phí môi trường cho xã hội.
Đó cũng chính là một trong những nguyên tắc nền tảng để chuyển từ tư duy “chi tiền xử lý ô nhiễm” sang tư duy “đầu tư cho môi trường” trong quá trình hướng tới nền kinh tế xanh và tuần hoàn.
Quỳnh An
![[MoneyF Opinion] Ngân hàng Bản Việt (BVB): Tăng trưởng có thể chậm lại để tập trung làm dầy bộ đệm trích lập](https://api.moneyf.vn/image-server/20260822/249874fd56497fdb33d4eeaaef00422b.jpg)
