Việt Nam muốn biến SCIC thành quỹ đầu tư quốc gia kiểu Temasek

Việt Nam đang bước vào một cuộc chuyển đổi lớn trong cách sử dụng vốn nhà nước: thay vì chỉ nắm giữ tài sản và quản lý doanh nghiệp, Nhà nước muốn chủ động dùng dòng vốn để dẫn dắt các ngành chiến lược của nền kinh tế. Trọng tâm của quá trình này là kế hoạch tái cấu trúc SCIC thành quỹ đầu tư quốc gia (Sovereign Wealth Fund - SWF), theo mô hình tương tự Temasek của Singapore hay Khazanah của Malaysia.

Điểm đáng chú ý là đây không còn là câu chuyện cổ phần hóa hay thoái vốn đơn thuần. Theo định hướng mới tại Kết luận 18/KL-TW, SCIC sẽ được chuyển từ vai trò “giữ vốn” sang “đầu tư vốn chiến lược”, với mục tiêu trở thành một định chế tài chính có khả năng dẫn dắt tăng trưởng dài hạn của nền kinh tế.

Điều này đồng nghĩa vốn nhà nước sắp bước vào một chu kỳ tái phân bổ rất lớn. Thay vì dàn trải ở nhiều doanh nghiệp và lĩnh vực đã trưởng thành, dòng vốn có thể sẽ được tập trung mạnh hơn vào hạ tầng, AI, bán dẫn, trung tâm dữ liệu, chuyển đổi số, năng lượng và các ngành công nghệ cao có khả năng tạo động lực tăng trưởng mới.

Muốn hình thành một quỹ đầu tư quốc gia đủ lớn, điều kiện tiên quyết là phải tích lũy nguồn lực. Đây cũng là lý do quá trình thoái vốn, cổ phần hóa và chuyển giao doanh nghiệp nhà nước về SCIC được dự báo sẽ tăng tốc mạnh trong các năm tới.

Hiện khu vực doanh nghiệp nhà nước đang nắm khối tài sản gần 4 triệu tỷ đồng, nhưng phần vốn SCIC quản lý mới chỉ tương đương khoảng 2% tổng vốn nhà nước tại doanh nghiệp. Điều này cho thấy dư địa mở rộng quy mô của SCIC còn rất lớn nếu quá trình tái cấu trúc được triển khai quyết liệt hơn.

Nói cách khác, thoái vốn nhà nước sắp tới có thể không còn nhằm mục tiêu chính là “thu ngân sách”, mà trở thành công cụ để tái cơ cấu dòng vốn quốc gia. Nhà nước có thể giảm sở hữu ở những ngành thị trường đã phát triển đầy đủ để chuyển nguồn lực sang các lĩnh vực chiến lược mới có khả năng dẫn dắt tăng trưởng dài hạn.

Đây cũng là phản ứng trước áp lực mới của nền kinh tế Việt Nam. Khi độ mở kinh tế đã vượt 180% GDP và khu vực FDI chiếm hơn 70% kim ngạch xuất khẩu, nền kinh tế ngày càng phụ thuộc lớn vào dòng vốn và chuỗi cung ứng toàn cầu. Trong bối cảnh đó, một quỹ đầu tư quốc gia vận hành theo nguyên tắc thị trường được xem là “lớp đệm tài chính” giúp tăng khả năng chống chịu trước biến động quốc tế.

Theo định hướng mới, vai trò của SCIC trong tương lai sẽ không chỉ là quản lý phần vốn nhà nước. Tổ chức này còn được kỳ vọng trở thành “vốn mồi” để kéo dòng tiền tư nhân và vốn quốc tế vào các lĩnh vực cần nguồn lực rất lớn như hạ tầng giao thông, năng lượng tái tạo, AI, bán dẫn hay trung tâm dữ liệu.

Đây chính là logic cốt lõi của các mô hình sovereign wealth fund hiện đại: một đồng vốn nhà nước được đầu tư đúng cách có thể kích hoạt nhiều đồng vốn xã hội khác. Thay vì Nhà nước đầu tư thay cho thị trường, quỹ đầu tư quốc gia sẽ đóng vai trò giảm rủi ro và tạo niềm tin để kéo dòng vốn tư nhân cùng tham gia.

Một điểm rất đáng chú ý khác là quá trình hình thành SWF đang được đặt song hành với định hướng xây dựng trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam. Nếu trung tâm tài chính đóng vai trò “hạ tầng thị trường vốn”, thì quỹ đầu tư quốc gia sẽ là “nguồn vốn dẫn dắt”. Đây chính là mô hình mà Singapore đã xây dựng thành công với Temasek và Trung tâm Tài chính Singapore.

Nếu quá trình tái cấu trúc SCIC diễn ra đúng kế hoạch, Việt Nam có thể không chỉ sở hữu thêm một tổ chức quản lý vốn nhà nước, mà đang hình thành một “cỗ máy đầu tư quốc gia” có khả năng dẫn vốn vào các ngành chiến lược trong nhiều thập kỷ tới.