VASB bàn giải pháp hoàn thiện khung pháp lý cho giao dịch chứng khoán điện tử

Chiều 19/10 tại Hà Nội, trong khuôn khổ Hội thảo “Giao dịch điện tử trên thị trường chứng khoán Việt Nam – Khung pháp lý, an ninh dữ liệu, bảo vệ dữ liệu cá nhân và định hướng phát triển” do Hiệp hội Kinh doanh Chứng khoán Việt Nam phối hợp với Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia tổ chức, bà Nguyễn Thị Hiền, Thành viên Ban Chủ nhiệm Câu lạc bộ Chuẩn mực và Tuân thủ, Hiệp hội Kinh doanh Chứng khoán Việt Nam, Phó Trưởng phòng Quản trị rủi ro VCBS, đã trình bày tham luận đầu tiên với chủ đề “Khung pháp lý mới về giao dịch điện tử và dữ liệu – Những thay đổi tác động đến thị trường chứng khoán Việt Nam”.

Tham luận tập trung phân tích hệ thống văn bản pháp luật điều chỉnh hoạt động giao dịch điện tử, quản trị dữ liệu, bảo vệ dữ liệu cá nhân và an ninh mạng; đồng thời đánh giá những cơ hội, thách thức đặt ra đối với thị trường chứng khoán trong quá trình chuyển đổi số.

Khung pháp lý hình thành từ 5 nhóm quy định trọng yếu

Theo bà Hiền, khung pháp lý liên quan đến giao dịch điện tử và dữ liệu trên thị trường chứng khoán có thể được nhìn nhận qua 5 nhóm, bao gồm: Pháp luật chứng khoán; giao dịch điện tử; quản trị dữ liệu; bảo vệ dữ liệu cá nhân; an ninh mạng, trí tuệ nhân tạo và giám sát giao dịch.

Các nhóm quy định này tạo thành hệ thống điều chỉnh tương đối toàn diện, từ việc mở tài khoản, đặt lệnh trực tuyến, xác thực danh tính đến lưu trữ lịch sử giao dịch, quản lý cơ sở dữ liệu và xử lý sự cố an toàn thông tin.

Ở nhóm pháp luật chứng khoán, Luật Chứng khoán năm 2019 cùng các văn bản sửa đổi, bổ sung và hướng dẫn thi hành đặt nền tảng cho hoạt động giao dịch, giám sát và bảo mật thông tin trên thị trường. Trong khi đó, Luật Giao dịch điện tử năm 2023 làm rõ giá trị pháp lý của thông điệp dữ liệu, hợp đồng điện tử và chữ ký điện tử, tạo cơ sở để nhiều quy trình được thực hiện trên môi trường số.

Một điểm đáng chú ý là lịch sử giao dịch điện tử có thể được sử dụng làm căn cứ chứng minh khi đáp ứng các điều kiện pháp luật về an toàn hệ thống, xác định chủ tài khoản và ghi nhận thời gian giao dịch. Điều này có ý nghĩa thiết thực trong việc giải quyết tranh chấp, xác minh giao dịch và làm rõ trách nhiệm của các bên liên quan.

Cùng với đó, Luật Dữ liệu năm 2024 mở rộng yêu cầu quản trị dữ liệu theo hướng phân loại, kiểm soát truy cập và bảo đảm an toàn trong quá trình lưu trữ, khai thác, chia sẻ. Dữ liệu vì thế không chỉ là nguồn lực phục vụ hoạt động kinh doanh mà còn là tài sản cần được quản lý xuyên suốt vòng đời, từ thu thập, xử lý đến lưu trữ và chuyển giao.

Đối với lĩnh vực chứng khoán, nơi thường xuyên phát sinh thông tin tài khoản, lịch sử giao dịch và dữ liệu định danh, yêu cầu này càng trở nên quan trọng. Một sự cố dữ liệu không chỉ ảnh hưởng đến quyền riêng tư của nhà đầu tư mà còn có thể tác động đến hoạt động giao dịch, uy tín doanh nghiệp và niềm tin đối với thị trường.

Bảo vệ dữ liệu cá nhân trở thành yêu cầu trọng tâm

Một nội dung được bà Nguyễn Thị Hiền nhấn mạnh trong tham luận là việc tăng cường bảo vệ dữ liệu cá nhân, đặc biệt đối với dữ liệu nhạy cảm trong lĩnh vực tài chính, chứng khoán.

Theo các quy định được đề cập, thông tin tài khoản, thông tin xác thực, dữ liệu sinh trắc học và lịch sử giao dịch tài chính thuộc nhóm thông tin cần được bảo vệ nghiêm ngặt. Các tổ chức xử lý dữ liệu phải chú trọng nguyên tắc minh bạch về mục đích sử dụng, phạm vi thu thập, bên tiếp nhận và thời gian lưu trữ; đồng thời bảo đảm quyền của chủ thể dữ liệu theo quy định pháp luật.

Đáng chú ý, tham luận đề cập yêu cầu ghi nhật ký hoạt động xử lý dữ liệu và nghĩa vụ thông báo sự cố lộ, mất dữ liệu nhạy cảm trong thời hạn tối đa 72 giờ kể từ khi phát hiện, theo quy định liên quan. Đây là yêu cầu đòi hỏi doanh nghiệp phải xây dựng quy trình ứng phó rõ ràng, xác định đầu mối chịu trách nhiệm và có khả năng phát hiện, báo cáo, xử lý sự cố kịp thời.

Bên cạnh bảo vệ dữ liệu, các yêu cầu về xác thực giao dịch cũng được đặt ra ở mức cao hơn. Việc áp dụng xác thực hai yếu tố hoặc chữ ký số khi đặt lệnh trực tuyến, ghi âm và lưu trữ thông tin đặt lệnh qua điện thoại, cũng như tăng cường liên kết định danh điện tử, góp phần hạn chế nguy cơ giả mạo danh tính và tranh chấp phát sinh.

Trong hoạt động giám sát, việc cập nhật dữ liệu nhà đầu tư, sổ lệnh và giao dịch theo phương thức điện tử giúp cơ quan quản lý có thêm cơ sở phân tích, phát hiện những dấu hiệu bất thường. Khi dữ liệu được chuẩn hóa và kết nối hiệu quả, khả năng nhận diện tài khoản giả mạo, giao dịch nghi vấn và hành vi thao túng thị trường cũng có thể được cải thiện.

Cơ hội chuyển đổi số đi cùng áp lực tuân thủ

Theo đánh giá của bà Hiền, việc hoàn thiện khung pháp lý mang lại nhiều lợi ích dài hạn cho thị trường chứng khoán. Các quy trình điện tử có cơ sở pháp lý rõ ràng hơn, thủ tục được chuẩn hóa, hoạt động giám sát có thể dựa trên dữ liệu đầy đủ hơn, trong khi quyền lợi và thông tin của nhà đầu tư được bảo vệ tốt hơn.

Đây cũng là một trong những nền tảng quan trọng để củng cố niềm tin thị trường, hỗ trợ quá trình hiện đại hóa hạ tầng giao dịch và hướng tới các chuẩn mực quốc tế về minh bạch, an toàn vận hành.

Tuy nhiên, quá trình triển khai cũng đặt ra không ít thách thức. Các công ty chứng khoán phải đầu tư nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin, tăng cường mã hóa dữ liệu, kiểm soát quyền truy cập, hoàn thiện hệ thống lưu nhật ký và xây dựng phương án dự phòng. Song song với đó là yêu cầu phân công bộ phận phụ trách bảo vệ dữ liệu, đánh giá tác động xử lý dữ liệu và kiểm soát việc chuyển dữ liệu xuyên biên giới.

Một khó khăn khác nằm ở lộ trình hiệu lực không đồng thời của các văn bản pháp luật. Doanh nghiệp phải rà soát quy trình theo từng mốc, tránh bỏ sót nghĩa vụ hoặc phát sinh khoảng trống trong thực thi. Việc phối hợp giữa các bộ phận công nghệ, pháp chế, quản trị rủi ro và vận hành vì vậy cần được tăng cường, thay vì xem tuân thủ là nhiệm vụ riêng của một đơn vị.

Trước yêu cầu này, đại diện Ban Chủ nhiệm Câu lạc bộ Chuẩn mực và Tuân thủ của Hiệp hội Kinh doanh Chứng khoán Việt Nam khuyến nghị các công ty chứng khoán chủ động rà soát mức độ sẵn sàng của hệ thống; bảo đảm các yêu cầu an toàn thông tin theo quy định; xây dựng quy trình ứng phó sự cố trong thời hạn 72 giờ; đồng thời theo dõi sát lộ trình hiệu lực của từng văn bản để triển khai nghĩa vụ phù hợp.