Trung ương muốn chuyển trục tăng trưởng sang công nghệ và khu vực tư nhân

Phát biểu tại hội nghị “Doanh nghiệp, doanh nhân tư nhân Việt Nam với đổi mới mô hình phát triển đất nước và chính sách đảng viên làm kinh tế tư nhân”, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị cho rằng nền kinh tế Việt Nam đang tiến tới “mức tới hạn” của mô hình tăng trưởng dựa chủ yếu vào khai thác tài nguyên, mở rộng tín dụng, gia công, lắp ráp và lao động giá rẻ.

Theo ông Nguyễn Thanh Nghị, nếu tiếp tục kéo dài mô hình cũ, Việt Nam không chỉ khó đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn 2026-2030, mà còn đối mặt nguy cơ tụt hậu xa hơn trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ, chuyển đổi xanh và áp lực năng suất ngày càng lớn.

“Thay đổi mô hình phát triển không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu sống còn”, ông Nguyễn Thanh Nghị nhấn mạnh.

Đây có thể xem là một trong những phát biểu trực diện nhất thời gian gần đây về giới hạn của mô hình tăng trưởng hiện tại. Điều đáng chú ý là trong chiến lược phát triển mới, khu vực kinh tế tư nhân không còn được đặt ở vai trò bổ trợ, mà đang dần được nâng lên vị trí trung tâm của cấu trúc tăng trưởng.

Sự thay đổi này phản ánh khá rõ qua tiến trình thay đổi tư duy chính sách những năm gần đây. Nếu Nghị quyết 10 năm 2017 xác định kinh tế tư nhân là “một động lực quan trọng”, thì Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị ban hành năm 2025 đã nâng khu vực này thành “một trong những động lực quan trọng nhất của nền kinh tế”.

Đây không đơn thuần là thay đổi về ngôn ngữ chính sách. Điều thị trường quan tâm hơn nằm ở việc Việt Nam dường như đang bắt đầu chuyển “engine tăng trưởng” từ mô hình dựa vào vốn, tín dụng và lao động giá rẻ sang mô hình dựa vào công nghệ, đổi mới sáng tạo và năng suất.

Điều này thể hiện khá rõ khi hàng loạt lĩnh vực như AI, bán dẫn, dữ liệu lớn, chuyển đổi số, logistics, năng lượng sạch hay nông nghiệp công nghệ cao liên tục được nhắc tới như các động lực phát triển chiến lược trong giai đoạn tới. Nói cách khác, trọng tâm chính sách hiện không còn chỉ là tăng trưởng nhanh, mà là tăng trưởng bằng động lực mới.

Một điểm đáng chú ý khác là sự hiện diện của hơn 30 tập đoàn, doanh nghiệp tư nhân lớn hoạt động trong các lĩnh vực công nghiệp, hạ tầng, logistics, năng lượng, tài chính và công nghệ tại hội nghị lần này. Đây được xem là nhóm doanh nghiệp có khả năng dẫn dắt chuỗi cung ứng, hình thành hệ sinh thái sản xuất và tạo ra các “doanh nghiệp dân tộc” quy mô lớn trong chu kỳ phát triển mới.

Ở góc độ thị trường, điều này phản ánh kỳ vọng ngày càng lớn của nhà hoạch định chính sách đối với vai trò của khu vực tư nhân trong việc nâng cao tính tự chủ của nền kinh tế. Đặc biệt, Ban Chính sách, chiến lược Trung ương cũng đề nghị doanh nghiệp góp ý trực tiếp về các “điểm nghẽn” liên quan tới đất đai, tín dụng, thuế, thủ tục hành chính, chuyển giao công nghệ và môi trường kinh doanh.

Chi tiết này cho thấy vấn đề lớn nhất hiện nay có thể không còn nằm ở việc thiếu nghị quyết hay thiếu định hướng, mà nằm ở khoảng cách giữa chính sách và thực thi. Thực tế nhiều năm qua cho thấy dù khu vực kinh tế tư nhân đóng góp khoảng 50% GDP, hơn 30% thu ngân sách và sử dụng trên 80% lực lượng lao động, phần lớn doanh nghiệp vẫn gặp khó trong tiếp cận vốn, đất đai, công nghệ và môi trường cạnh tranh bình đẳng.

Điều này khiến khu vực tư nhân Việt Nam dù đông về số lượng nhưng vẫn thiếu lớp doanh nghiệp đủ mạnh để dẫn dắt chuỗi giá trị toàn cầu. Một điểm đáng chú ý khác là hội nghị lần này cũng đề cập khá trực diện tới câu chuyện đảng viên làm kinh tế tư nhân — chủ đề từng được xem là nhạy cảm trong nhiều năm trước.

Theo ông Nguyễn Thanh Nghị, sau gần 20 năm thực hiện quy định cho phép đảng viên làm kinh tế tư nhân, thực tế vẫn tồn tại nhiều rào cản như tâm lý e ngại, mô hình tổ chức Đảng trong doanh nghiệp còn cứng nhắc và thiếu cơ chế khuyến khích phù hợp. Việc cơ quan hoạch định chiến lược công khai lấy ý kiến về cơ chế mới cho đảng viên làm kinh tế tư nhân cho thấy tư duy với khu vực tư nhân đang tiếp tục dịch chuyển theo hướng cởi mở và thực chất hơn.

Tuy nhiên, để khu vực tư nhân thực sự trở thành “động lực cốt lõi” như kỳ vọng, bài toán quan trọng nhất có thể không chỉ nằm ở khẩu hiệu chính sách, mà ở khả năng cải cách thể chế, giảm chi phí kinh doanh và tạo môi trường cạnh tranh đủ minh bạch để doanh nghiệp lớn lên bằng năng lực thị trường thay vì quan hệ hành chính.

Nếu không tháo được những điểm nghẽn này, mục tiêu xây dựng mô hình tăng trưởng mới dựa trên công nghệ, đổi mới sáng tạo và khu vực tư nhân có thể sẽ tiếp tục đối mặt khoảng cách lớn giữa kỳ vọng và thực tế.