Quy định thuế mới: Cách kiểm tra nợ thuế cá nhân trước khi bị cưỡng chế

Luật Quản lý thuế 2025 (Luật số 108/2025/QH15), có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, đã xác định 10 hành vi bị coi là trốn thuế, bao trùm toàn bộ quá trình thực hiện nghĩa vụ thuế của người nộp thuế. Nhìn một cách hệ thống, các hành vi này có thể chia thành 4 nhóm rủi ro chính, giúp người nộp thuế dễ nhận diện và chủ động phòng tránh.

Nhóm 1: Vi phạm nghĩa vụ đăng ký và kê khai

Nhóm đầu tiên, liên quan trực tiếp đến nghĩa vụ nền tảng của người nộp thuế, đó là: đăng ký và kê khai. Theo quy định mới, có 3 hành vi trong nhóm này bị coi là trốn thuế.

Cụ thể, người nộp thuế sẽ bị xác định là trốn thuế, nếu không nộp hồ sơ đăng ký thuế; không nộp hồ sơ khai thuế; hoặc nộp hồ sơ khai thuế sau 90 ngày kể từ thời hạn quy định (kể cả thời hạn gia hạn), dẫn đến thiếu số thuế phải nộp hoặc làm tăng số thuế được miễn, giảm, hoàn.

Tóm lại, nếu không đăng ký thuế, không khai thuế, hoặc khai quá muộn (trên 90 ngày), và việc đó làm Nhà nước thu thiếu thuế, hoặc người nộp được hưởng lợi về thuế, thì không còn là vi phạm thủ tục nữa mà bị coi là trốn thuế.

Có nghĩa, luật không xử nặng việc chậm giấy tờ, mà xử việc chậm giấy tờ khiến nghĩa vụ thuế bị sai lệch.

Nhóm 2: Che giấu doanh thu trong hoạt động kinh doanh

Nhóm thứ hai, tập trung vào doanh thu phát sinh nhưng không được phản ánh đầy đủ, gồm 2 hành vi.

Một là không ghi chép, hoặc ghi nhận không đầy đủ các khoản thu, liên quan đến việc xác định số thuế phải nộp trong sổ kế toán. Hai là không lập hóa đơn, không kê khai thuế khi bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ, hoặc ghi giá trị trên hóa đơn thấp hơn giá trị thanh toán thực tế.

Đây là nhóm vi phạm phổ biến, phản ánh khoảng cách giữa doanh thu thực tế và doanh thu kê khai, đặc biệt trong các hoạt động bán lẻ, dịch vụ.

Nhóm 3: Gian lận thông qua hóa đơn, chứng từ

Nhóm thứ ba gồm 2 hành vi, liên quan trực tiếp đến việc sử dụng hóa đơn, chứng từ để làm sai lệch nghĩa vụ thuế.

Theo luật, việc sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp, hoặc sử dụng không hợp pháp hóa đơn, chứng từ để hạch toán hàng hóa, dịch vụ mua vào, nhằm làm giảm số thuế phải nộp hoặc làm tăng số thuế được miễn, giảm, khấu trừ, hoàn đều bị coi là trốn thuế.

Hành vi thứ 2, việc sử dụng chứng từ, tài liệu không phản ánh đúng bản chất giao dịch, hoặc giá trị giao dịch thực tế, để xác định sai nghĩa vụ thuế cũng thuộc nhóm này, dù hình thức chứng từ có đầy đủ hay không.

Nhóm 4: Xuất nhập khẩu và sử dụng sai ưu đãi thuế

Nhóm cuối cùng gồm 3 hành vi, có mức độ rủi ro cao, tập trung vào lĩnh vực xuất khẩu, nhập khẩu và ưu đãi thuế.

Cụ thể, luật coi là trốn thuế đối với các hành vi: khai sai hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu mà không tự nguyện khắc phục hậu quả; cố ý không kê khai hoặc khai sai thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu; cấu kết với người gửi hàng, để nhập khẩu hàng hóa nhằm trốn thuế.

Ngoài ra, việc sử dụng hàng hóa thuộc diện không chịu thuế, miễn thuế, xét miễn thuế, không đúng mục đích mà không khai báo chuyển đổi mục đích sử dụng, hoặc tiếp tục hoạt động kinh doanh trong thời gian đã ngừng, tạm ngừng mà không thông báo với cơ quan thuế, cũng bị xếp vào hành vi trốn thuế.

Nhìn từ tổng thể

Như vậy, 10 hành vi trốn thuế theo Luật Quản lý thuế 2025 không tách rời, mà tạo thành một chuỗi xuyên suốt từ đăng ký – kê khai – phản ánh doanh thu – sử dụng hóa đơn – đến xuất nhập khẩu và ưu đãi thuế.

Cách tiếp cận này cho thấy, trốn thuế không chỉ là “không nộp thuế”, mà là mọi hành vi khiến số thuế phải nộp không phản ánh đúng thực tế phát sinh. Trong bối cảnh quy định mới sắp có hiệu lực, việc chủ động rà soát nghĩa vụ thuế, và thường xuyên tra cứu thông tin qua eTax Mobile, hoặc Cổng thông tin của Cục Thuế là bước cần thiết để giảm thiểu rủi ro pháp lý.

Cách tra cứu nợ thuế thu nhập cá nhân

Để tránh phát sinh nợ thuế kéo dài và các biện pháp cưỡng chế, như tạm hoãn xuất cảnh, người nộp thuế nên chủ động kiểm tra nghĩa vụ thuế của mình định kỳ.

Hiện nay, việc tra cứu có thể thực hiện nhanh chóng ngay trên điện thoại, thông qua ứng dụng eTax Mobile của cơ quan thuế. Ứng dụng cho phép người dùng kiểm tra tình trạng nghĩa vụ thuế, các khoản còn phải nộp hoặc thông báo liên quan chỉ với vài thao tác đăng nhập.

Trong trường hợp không sử dụng ứng dụng, người dân cũng có thể truy cập trực tiếp website của Cục Thuế (gdt.gov.vn) để tra cứu các thông tin công khai, bao gồm danh sách cưỡng chế nợ thuế và thông báo liên quan đến xuất cảnh.

Cách 1: Tra cứu trên ứng dụng eTax Mobile

Bước 1: Đăng nhập vào ứng dụng bằng tài khoản đã đăng ký hoặc đăng nhập bằng tài khoản định danh điện tử.

Trường hợp chưa có tài khoản, người nộp thuế đăng ký bằng thông tin mã số thuế cùng số căn cước công dân của mình và làm theo hướng dẫn.

Bước 2: Chọn mục Tra cứu nghĩa vụ thuế

Bước 3: Chọn thông tin nghĩa vụ thuế

Bước 4: Tra cứu

Cách 2: Tra cứu trên trang web của Cục Thuế

Bước 1: Truy cập vào trang web của Cục Thuế theo đường link: https://www.gdt.gov.vn/

Bước 2: Chọn Dịch vụ công

Bước 3: Chọn mục “Công khai cưỡng chế nợ thuế”, chọn tiếp “Thông báo về xuất cảnh”.

Bước 4: Kiểm tra thông tin xuất cảnh để xem có thông tin liên quan hay không.

Việc kiểm tra thường xuyên, giúp người nộp thuế kịp thời xử lý các khoản phát sinh, tránh rủi ro pháp lý khi các quy định mới về quản lý thuế đi vào thực tiễn.