Nợ công Mỹ vượt 100% GDP, cứ 7 USD chi tiêu thì 1 USD dùng để trả lãi

Nợ công của Mỹ đã chính thức vượt quy mô nền kinh tế, đánh dấu một cột mốc mang tính biểu tượng khi tỷ lệ nợ/GDP lần đầu tiên trở lại vùng ba chữ số kể từ sau Chiến tranh Thế giới thứ II. Theo số liệu mới nhất, tổng nợ liên bang đã đạt khoảng 31.265 tỷ USD, cao hơn mức GDP 31.216 tỷ USD, tương ứng tỷ lệ 100,2% và tiếp tục xu hướng gia tăng.

Diễn biến này phản ánh tình trạng tài khóa ngày càng căng thẳng khi Chính phủ Mỹ chi tiêu vượt xa nguồn thu. Hiện tại, cứ mỗi 1 USD thu vào ngân sách, chính phủ chi tới 1,33 USD, khiến thâm hụt ngân sách dự kiến duy trì ở mức khoảng 1.900 tỷ USD trong năm nay. Các yếu tố như chi phí xung đột địa chính trị, chính sách thuế và sức khỏe nền kinh tế sẽ tiếp tục ảnh hưởng đến con số này trong thời gian tới.

Việc tỷ lệ nợ vượt 100% không phải là một “ranh giới nguy hiểm” theo nghĩa kỹ thuật, nhưng lại là tín hiệu cho thấy áp lực tích tụ trong nhiều thập kỷ. Theo ông Marc Goldwein, Phó Chủ tịch Ủy ban Ngân sách Liên bang có Trách nhiệm (CRFB), dù không có khác biệt lớn giữa mức 99% và 100%, nhưng việc bước vào “vùng chưa có tiền lệ” khiến rủi ro tài khóa trở nên đáng lo ngại hơn.

Một trong những hệ quả rõ rệt nhất là gánh nặng lãi vay ngày càng lớn. Hiện cứ mỗi 7 USD chi tiêu liên bang thì có 1 USD dành để trả lãi nợ. Theo Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ, chỉ cần lãi suất tăng thêm 0,1 điểm phần trăm, chi phí lãi vay có thể tăng thêm 379 tỷ USD trong vòng 10 năm. Điều này khiến ngân sách ngày càng bị “khóa chặt”, hạn chế dư địa cho các khoản chi tiêu khác.

Dù Mỹ vẫn có lợi thế nhờ đồng USD là đồng tiền dự trữ toàn cầu và trái phiếu Kho bạc được coi là tài sản an toàn, nhưng các chuyên gia cảnh báo lợi thế này không phải là vô hạn. Nợ công cao có thể kéo theo lãi suất vay mua nhà, xe và tiêu dùng tăng, đồng thời “chen lấn” đầu tư tư nhân do nguồn vốn bị hút vào khu vực công.

Khác với giai đoạn tăng vọt tạm thời trong đại dịch năm 2020, xu hướng gia tăng nợ hiện nay mang tính cấu trúc. Từ mức dưới 40% GDP sau khủng hoảng tài chính 2008, tỷ lệ này đã tăng nhanh do các gói kích thích, cắt giảm thuế và mở rộng chi tiêu phúc lợi. Theo dự báo của CBO, tỷ lệ nợ/GDP có thể vượt mức kỷ lục lịch sử 106,1% vào năm 2030 và tiếp tục tăng lên 120% vào năm 2036.

Triển vọng kiểm soát nợ công vẫn đối mặt nhiều thách thức, không chỉ từ yếu tố kinh tế mà còn từ sự bế tắc chính trị. Theo ông William Gale, chuyên gia kinh tế tại Viện Brookings, rủi ro lớn nhất không nằm ở các con số mà ở việc thiếu đồng thuận chính sách: nếu các nhà lãnh đạo không thể thống nhất giải pháp cắt giảm chi tiêu hoặc tăng thuế, áp lực nợ sẽ tiếp tục gia tăng trong dài hạn.