NHNN đề xuất 2 thay đổi lớn về thanh khoản và tín dụng ngân hàng

Cụ thể, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đang đề xuất sửa đổi Thông tư 22/2019/TT-NHNN – bộ khung quan trọng bậc nhất về các tỷ lệ an toàn của hệ thống ngân hàng – theo hướng tiệm cận chuẩn Basel III. Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng các thay đổi mới có thể tạo áp lực lớn lên tăng trưởng tín dụng, lợi nhuận và cấu trúc huy động vốn của nhiều nhà băng.

Điểm thay đổi đáng chú ý nhất là NHNN dự kiến thay tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tiền gửi (LDR) bằng tỷ lệ dư nợ cấp tín dụng so với huy động vốn (CDR). Khác với LDR hiện nay, CDR chỉ tính nguồn huy động từ thị trường 1 – chủ yếu là tiền gửi dân cư và tổ chức kinh tế – đồng thời loại trừ nguồn vốn liên ngân hàng khỏi cơ sở tính toán.

Điều này đồng nghĩa các ngân hàng sẽ không còn nhiều dư địa sử dụng vốn thị trường liên ngân hàng để cân đối chỉ tiêu an toàn thanh khoản như trước. Theo Chứng khoán SHS, đây là thay đổi có tác động rất lớn bởi nguồn vốn liên ngân hàng hiện chiếm hơn 18% tổng nợ phải trả toàn hệ thống, tương đương khoảng 3,5 triệu tỷ đồng tính đến cuối quý I/2026.

SHS cho biết nếu áp dụng công thức CDR mới theo dữ liệu cuối quý I/2026, tỷ lệ an toàn của hầu hết ngân hàng đều tăng lên đáng kể so với LDR hiện tại và nhiều ngân hàng có thể vượt ngưỡng 85%. Điều này có thể làm giảm dư địa mở rộng tín dụng trong thời gian tới.

Không chỉ ảnh hưởng tới tăng trưởng tín dụng, dự thảo còn có thể làm thay đổi mạnh cấu trúc huy động vốn của hệ thống ngân hàng. Theo SHS, khi vốn liên ngân hàng không còn được tính vào cơ sở cấp tín dụng, các ngân hàng sẽ buộc phải cạnh tranh mạnh hơn để hút tiền gửi dân cư và doanh nghiệp trên thị trường 1. Điều này có thể khiến chi phí vốn tăng lên, đồng thời làm suy yếu vai trò điều tiết thanh khoản của thị trường liên ngân hàng và cơ chế truyền dẫn lãi suất của NHNN.

Song song với CDR, NHNN cũng đề xuất áp dụng tỷ lệ nguồn vốn ổn định ròng NSFR (Net Stable Funding Ratio) thay thế cho quy định về tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn hiện nay. Theo lộ trình dự kiến, NSFR sẽ được áp dụng tối thiểu 90% từ năm 2028, 95% năm 2029 và đạt 100% từ năm 2030 theo chuẩn Basel III.

Quy định mới buộc các ngân hàng phải sử dụng nguồn vốn ổn định hơn để tài trợ cho tài sản dài hạn, qua đó hạn chế phụ thuộc vào vốn ngắn hạn và thúc đẩy tăng tỷ trọng tài sản thanh khoản cao như trái phiếu Chính phủ. Theo SHS, việc áp dụng Basel III là xu hướng tất yếu nhằm nâng chuẩn quản trị rủi ro và thanh khoản của hệ thống ngân hàng Việt Nam trong dài hạn. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi sẽ tạo áp lực không nhỏ lên khả năng sinh lời của các ngân hàng.

Nguyên nhân là các nhà băng sẽ phải nắm giữ nhiều tài sản thanh khoản hơn thay vì tập trung vào tài sản sinh lời, đồng thời phải tăng huy động vốn dài hạn trong bối cảnh thị trường vốn và trái phiếu doanh nghiệp vẫn chưa phát triển đủ sâu. Tác động của dự thảo được đánh giá sẽ phân hóa mạnh giữa các nhóm ngân hàng.

Các ngân hàng có tỷ lệ CASA cao, nền tảng bán lẻ mạnh hoặc lợi thế huy động vốn lớn sẽ có lợi thế rõ rệt hơn trong việc đáp ứng chuẩn mới. Ngược lại, nhóm ngân hàng phụ thuộc lớn vào vốn liên ngân hàng, CASA thấp và duy trì tỷ lệ cho vay/huy động cao có thể phải đối mặt áp lực tái cơ cấu bảng cân đối, giảm cho vay trung dài hạn và kiểm soát tăng trưởng tín dụng chặt hơn trong giai đoạn tới.

Các thay đổi mới của NHNN được đánh giá có thể làm thay đổi “luật chơi” thanh khoản và tín dụng của hệ thống ngân hàng trong nhiều năm tới. Khi dư địa sử dụng vốn liên ngân hàng bị thu hẹp, cuộc đua CASA, huy động vốn dài hạn và năng lực quản trị thanh khoản nhiều khả năng sẽ trở thành yếu tố phân hóa mạnh giữa các ngân hàng.