Ngành Ngân hàng trước yêu cầu mới của truyền thông chính sách

Phó Thống đốc NHNN Phạm Thanh Hà phát biểu tại tọa đàm

“Công cụ mềm” trong điều hành chính sách tiền tệ

Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh báo chí phải dành nhiều thời gian hơn cho cơ sở, cho những vấn đề thiết thực của người dân, doanh nghiệp, địa phương; phát hiện kịp thời những vướng mắc trong thực thi chính sách; phản ánh mô hình hay, cách làm tốt; đồng thời lên tiếng bảo vệ người ngay thẳng, người dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung. Đây là định hướng có ý nghĩa đặc biệt đối với báo chí ngành Ngân hàng, bởi mọi chủ trương, chính sách trong lĩnh vực tiền tệ - ngân hàng đều có tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất kinh doanh và đời sống kinh tế - xã hội.

Trong lĩnh vực ngân hàng, niềm tin là tài sản đặc biệt quan trọng. Mỗi thông tin được đưa ra đều có thể tác động đến tâm lý người gửi tiền, quyết định vay vốn của doanh nghiệp, hành vi tiêu dùng của người dân, cũng như kỳ vọng của thị trường đối với chính sách tiền tệ. Vì vậy, báo chí ngành Ngân hàng không chỉ làm nhiệm vụ phản ánh sự kiện mà còn phải thực hiện tốt vai trò diễn giải chính sách, lý giải bối cảnh, phân tích tác động và cung cấp thông tin chính xác, khách quan đến công chúng. Đây cũng chính là giá trị khác biệt của báo chí chuyên nghiệp trước các luồng thông tin thiếu kiểm chứng ngày càng xuất hiện nhiều trên không gian mạng.

Phó Thống đốc NHNN Phạm Thanh Hà đánh giá, mỗi chính sách về tài chính, tiền tệ, ngân hàng khi được ban hành đều có tác động lớn đến quá trình phục hồi, phát triển của nhiều ngành, lĩnh vực và đời sống nhân dân.

Chính vì vậy, truyền thông chính sách ngày càng giữ vai trò quan trọng trong hoạt động quản trị và điều hành. Theo Phó Thống đốc Phạm Thanh Hà, để kịp thời chuyển tải các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về tiền tệ, ngân hàng, các nghị quyết của Quốc hội, Chính phủ về nhiệm vụ, giải pháp phát triển kinh tế - xã hội, cũng như công tác tổ chức, chỉ đạo điều hành của NHNN đến công chúng, truyền thông đóng vai trò đặc biệt quan trọng, trong đó truyền thông chính sách là trụ cột số một.

Thực tế cho thấy, để chính sách phát huy hiệu quả, bên cạnh việc xây dựng và tổ chức thực hiện, công tác truyền thông giữ vai trò hết sức quan trọng. Nếu báo chí làm tốt vai trò diễn giải, chính sách sẽ có thêm điều kiện đi vào cuộc sống nhanh hơn, hiệu quả hơn. Theo PGS.TS. Nguyễn Đình Thọ, Phó Viện trưởng Viện Chính sách, chiến lược nông nghiệp và môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, truyền thông chính sách đã trở thành một “công cụ mềm” nhưng có sức mạnh lan tỏa sâu rộng, trực tiếp tác động đến kỳ vọng thị trường, hành vi đầu tư và niềm tin xã hội.

Đặc biệt, trong lĩnh vực tiền tệ - ngân hàng, truyền thông chính sách góp phần nâng cao tính minh bạch, củng cố niềm tin thị trường và tăng hiệu quả truyền dẫn chính sách. Khi NHNN truyền thông rõ ràng về mục tiêu điều hành, định hướng lãi suất, tỷ giá, tín dụng, thanh khoản hoặc các giải pháp bảo đảm an toàn hệ thống, các chủ thể trên thị trường có thêm thông tin để dự báo xu hướng và đưa ra quyết định phù hợp.

Nghề báo trong môi trường số và trí tuệ nhân tạo

Kỷ nguyên phát triển mới của đất nước cũng đặt báo chí, trong đó có báo chí ngành Ngân hàng trước yêu cầu thích ứng với những thay đổi mạnh mẽ của công nghệ. Thông tin trong lĩnh vực ngân hàng thường có tính chuyên môn cao, đòi hỏi cách diễn giải dễ hiểu nhưng vẫn phải bảo đảm tính chính xác, đầy đủ và trách nhiệm. Bên cạnh đó, sự cạnh tranh ngày càng lớn giữa các tổ chức tín dụng trong cung cấp sản phẩm, dịch vụ cũng đặt ra yêu cầu truyền thông phải sáng tạo hơn, cá nhân hóa hơn và có khả năng tạo khác biệt. Đặc biệt, nguy cơ khủng hoảng truyền thông, tin giả, thông tin xuyên tạc, deepfake và các hành vi tội phạm công nghệ cao đang tạo áp lực ngày càng lớn đối với hoạt động truyền thông của ngành Ngân hàng.

Mặc dù đối mặt với nhiều thách thức, Theo ThS Nguyễn Văn Hào, Giảng viên Viện Báo chí - Truyền thông, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, AI và báo chí đa phương tiện đang trở thành những công cụ quan trọng giúp nâng cao hiệu quả truyền thông trong lĩnh vực ngân hàng nếu được ứng dụng phù hợp. Thông qua phân tích dữ liệu lớn, AI giúp nhận diện hành vi, xu hướng và nhu cầu của khách hàng, từ đó lựa chọn thông điệp truyền thông phù hợp hơn. AI cũng hỗ trợ cá nhân hóa nội dung, đưa thông tin đến đúng đối tượng, đúng nhu cầu và đúng thời điểm. Các công cụ như chatbot, trợ lý thông minh có thể hỗ trợ khách hàng 24/7, giải đáp thắc mắc liên quan đến sản phẩm, dịch vụ và chính sách. Ngoài ra, AI còn góp phần tự động hóa một số công đoạn sản xuất nội dung như viết tin, tạo video, podcast, infographic hoặc bài đăng mạng xã hội, giúp rút ngắn thời gian xử lý và phân phối thông tin.

Đáng chú ý, AI còn có thể hỗ trợ giám sát mạng xã hội, phát hiện sớm các luồng thông tin tiêu cực, từ đó giúp ngân hàng và cơ quan báo chí chủ động hơn trong quản trị rủi ro truyền thông. Trong lĩnh vực ngân hàng, nơi niềm tin thị trường có thể bị tác động bởi những thông tin nhỏ nhất, năng lực phát hiện sớm, phản ứng nhanh và truyền thông đúng thời điểm có ý nghĩa rất lớn. Tuy nhiên, phản ứng nhanh không có nghĩa là vội vàng. Càng trong môi trường số, báo chí càng phải giữ nguyên tắc kiểm chứng, đối chiếu nguồn tin và đặt lợi ích của đất nước, của nhân dân lên trên hết.

Cùng với AI, báo chí đa phương tiện cũng mở ra khả năng làm mới cách truyền tải thông tin ngân hàng. Những vấn đề vốn được coi là khô khan như chính sách tiền tệ, lãi suất, tỷ giá, tín dụng, thanh khoản, an toàn thanh toán, bảo mật dữ liệu, chuyển đổi số hay phòng chống lừa đảo tài chính có thể được thể hiện bằng nhiều hình thức sinh động hơn: đồ họa dữ liệu, video ngắn, podcast giải thích chính sách, livestream đối thoại chuyên gia, chuyên mục hỏi - đáp, bản tin tương tác. Khi thông tin ngân hàng được trình bày trực quan, dễ hiểu và gần gũi, công chúng sẽ tiếp cận chính sách tốt hơn, thay vì chỉ đọc những văn bản dài, nhiều thuật ngữ chuyên môn.

Tuy nhiên, ThS. Nguyễn Văn Hào lưu ý, AI không phải là công cụ có thể thay thế hoàn toàn con người trong hoạt động báo chí - truyền thông. Việc tự động hóa sản xuất nội dung tuy giúp tăng hiệu suất nhưng cũng đặt ra những thách thức về bản sắc báo chí, tính sáng tạo, trách nhiệm nội dung và uy tín của cơ quan truyền thông. Nếu phóng viên phụ thuộc quá mức vào AI, nội dung có thể trở nên trùng lặp, thiếu chiều sâu, thậm chí phát sinh sai sót trong phân tích và diễn giải. Vì vậy, giải pháp phù hợp không phải là để AI thay thế nhà báo hay người làm truyền thông, mà là sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ. Con người vẫn phải giữ vai trò kiểm soát, thẩm định, định hướng thông tin và chịu trách nhiệm cuối cùng về nội dung.

Đối với báo chí ngành Ngân hàng, nguyên tắc này càng quan trọng. Sai sót thông tin trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng có thể kéo theo tác động lớn hơn nhiều lĩnh vực khác. Vì vậy, báo chí ngành Ngân hàng càng ứng dụng công nghệ mạnh mẽ bao nhiêu, càng phải giữ chặt nguyên tắc chính xác, cân bằng, nhân văn và trách nhiệm bấy nhiêu.

Theo Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Phan Tâm, trong môi trường thông tin nhiều nhiễu loạn, xã hội càng cần những giá trị cốt lõi mà chỉ báo chí chuyên nghiệp mới có thể mang lại. Đó là khả năng kiểm chứng sự thật không chỉ qua xử lý dữ liệu, mà qua sự hiện diện, phán đoán và trách nhiệm của con người; tinh thần trách nhiệm nghề nghiệp gắn với những cam kết pháp lý, đạo đức cụ thể; bản lĩnh chính trị giúp báo chí giữ vững định hướng, không bị cuốn theo những xu hướng nhất thời hay áp lực đám đông trên không gian mạng; và sự dấn thân vì lợi ích của đất nước, nhân dân. Những giá trị này cũng chính là lợi thế cạnh tranh thực sự và bền vững của báo chí cách mạng Việt Nam trong kỷ nguyên số.

Với báo chí ngành Ngân hàng, muốn làm được điều đó cần tiếp tục đổi mới toàn diện. Trước hết là đổi mới tư duy làm báo, chuyển từ phản ánh thụ động sang chủ động phát hiện vấn đề, giải thích chính sách và tham gia phòng ngừa rủi ro thông tin. Bên cạnh đó là nâng cao chất lượng đội ngũ phóng viên, biên tập viên theo hướng vừa vững nghiệp vụ báo chí, vừa có kiến thức kinh tế, tài chính - ngân hàng, vừa thành thạo công cụ số. Ngoài ra, tăng cường kết nối giữa cơ quan báo chí, cơ quan quản lý, TCTD, chuyên gia và công chúng để hình thành hệ sinh thái truyền thông chính sách minh bạch, chuyên nghiệp và có trách nhiệm.

Trong một thế giới đầy biến động, niềm tin là tài sản quý giá nhất của hệ thống ngân hàng. Để bảo vệ niềm tin ấy, báo chí ngành Ngân hàng phải tiếp tục làm tốt sứ mệnh của mình đó là bảo vệ sự thật, lan tỏa điều tích cực, phản biện chính sách bằng tinh thần xây dựng, nâng cao hiểu biết về tài chính, đồng hành cùng đổi mới sáng tạo và góp phần giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô. Đó không chỉ là yêu cầu nghề nghiệp, mà còn là trách nhiệm xã hội của báo chí ngành Ngân hàng trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước.

Ông Tạ Quang Đôn - Vụ trưởng Vụ Pháp chế, NHNN Thời báo Ngân hàng giữ vai trò chủ lực trong việc truyền tải, định hướng các chủ trương, chính sách của Ngành Công tác truyền thông chính sách hiện nay có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong toàn bộ hoạt động của NHNN. Đây không chỉ là nhiệm vụ của riêng Thời báo Ngân hàng mà cần có sự tham gia, phối hợp của các vụ, cục và đơn vị trong toàn hệ thống. Thời báo Ngân hàng đang giữ vai trò rất quan trọng, mang tính chủ lực trong việc truyền tải, định hướng và lan tỏa các chủ trương, chính sách của Ngành. Yêu cầu đối với truyền thông chính sách hiện nay không chỉ dừng ở việc kịp thời mà còn phải chủ động đi trước một bước. Truyền thông cần được triển khai ngay từ giai đoạn nghiên cứu, xây dựng và thảo luận chính sách, chứ không phải chỉ thực hiện sau khi chính sách được ban hành. Thực tế thời gian qua cho thấy Thời báo Ngân hàng đã làm rất tốt vai trò này khi chủ động tổ chức nhiều hội thảo, tọa đàm chuyên sâu về những vấn đề mới của ngành Ngân hàng. Một điểm đáng ghi nhận khác là Thời báo Ngân hàng đã phát huy hiệu quả vai trò của đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học và cộng tác viên. Trong quá trình xây dựng chính sách, những ý kiến phản biện, góp ý từ các chuyên gia luôn có giá trị rất lớn, từ các vấn đề phức tạp như quản lý thị trường vàng đến các nội dung liên quan đến tín dụng và hoạt động ngân hàng. Chính những góc nhìn đa chiều đó đã góp phần giúp chính sách sát với thực tiễn hơn, đồng thời tạo điều kiện để các quy định khi ban hành được tiếp nhận và triển khai hiệu quả hơn. Tuy nhiên, để công tác truyền thông chính sách đạt hiệu quả cao hơn, cần có sự chủ động hơn từ các vụ, cục trong quá trình phối hợp với Thời báo Ngân hàng. Dù có nhiều sáng kiến, cơ quan báo chí khó phát huy hết hiệu quả nếu thiếu sự tham gia tích cực từ các đơn vị chuyên môn. Vì vậy, Thời báo Ngân hàng nên xây dựng kế hoạch chuyên đề theo năm để các đơn vị chủ động chuẩn bị nội dung từ sớm. Đồng thời, cần mở rộng đối tượng tham gia viết bài, không chỉ giới hạn ở lãnh đạo mà cả cán bộ cấp phòng, chuyên viên có chuyên môn sâu. Khi huy động được nguồn lực trí tuệ rộng khắp trong toàn Ngành, công tác truyền thông chính sách sẽ ngày càng hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng xây dựng và thực thi chính sách của NHNN. TS. Võ Trí Thành - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh Giữ niềm tin thị trường từ dòng chảy thông tin chính sách Truyền thông trong ngành Ngân hàng không đơn thuần là hoạt động cung cấp thông tin mà gắn trực tiếp với một yếu tố cốt lõi là niềm tin. Đây là lĩnh vực đặc biệt nhạy cảm bởi hai đặc trưng cơ bản: bất đối xứng thông tin và tính lan truyền mạnh. Dù công nghệ, dữ liệu hay trí tuệ nhân tạo phát triển đến đâu, khoảng cách thông tin giữa các chủ thể trên thị trường vẫn tồn tại. Do đó, nhu cầu về thông tin chính xác, đáng tin cậy và có khả năng định hướng ngày càng trở nên cấp thiết. Trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng, mỗi biến động về chính sách tiền tệ, lãi suất, tỷ giá, tín dụng hay thanh khoản đều có thể tạo tác động dây chuyền tới thị trường và nền kinh tế. Chính vì vậy, niềm tin không chỉ là cảm nhận của công chúng, mà là nền tảng vận hành của hệ thống tài chính. Nếu thông tin thiếu đầy đủ, thiếu nhất quán hoặc bị diễn giải sai lệch, thị trường có thể phản ứng thái quá, làm gia tăng rủi ro tâm lý và gây nhiễu quá trình điều hành. Do đó, truyền thông chính sách không thể chỉ dừng ở việc “nói đúng”, mà còn phải “nói đủ” và “nói trúng”. Một chính sách muốn tạo được đồng thuận cần được truyền tải bằng cách dễ hiểu, có giải thích, có bằng chứng và thể hiện sự nhất quán giữa mục tiêu, nguồn lực và khả năng triển khai. Đối với Việt Nam, yêu cầu truyền thông chính sách ngành Ngân hàng càng đặt ra cao hơn do NHNN vừa thực thi chính sách tiền tệ, vừa quản lý, giám sát hệ thống, đồng thời phối hợp với nhiều cơ quan khác như Bộ Tài chính, Ủy ban Chứng khoán. Cấu trúc điều hành mang tính tích hợp này đòi hỏi thông điệp truyền thông phải đồng bộ, tránh để thị trường tiếp nhận những tín hiệu thiếu thống nhất. Một vấn đề đáng lưu ý hiện nay là xu hướng giật tít, trích dẫn rời rạc câu nói hoặc con số mà không đặt trong bối cảnh đầy đủ. Cách truyền tải như vậy có thể dẫn đến hiểu sai chính sách. Do đó, báo chí cần nâng cao năng lực phân tích, đồng thời chuyển hóa nội dung chuyên sâu thành thông tin dễ hiểu, chính xác và có giá trị định hướng. Truyền thông chính sách cần được tiếp cận như một “tổ hợp” nhiều lớp thông tin, từ phân tích chuyên sâu, hoạch định chính sách đến các chuyên mục hỏi - đáp gần gũi với đời sống người dân. Đồng thời, cần có cơ chế đo lường phản hồi công chúng để điều chỉnh thông điệp phù hợp hơn. Khi được thực hiện đúng cách, truyền thông không chỉ tuyên truyền giải thích chính sách, mà còn góp phần định hình kỳ vọng, củng cố niềm tin và hỗ trợ ổn định ngành Ngân hàng. TS. Lê Duy Bình - Giám đốc Economica Việt Nam Cần mở rộng không gian truyền thông chính sách Truyền thông chính sách trong lĩnh vực ngân hàng là một nhiệm vụ đặc biệt khó bởi bản chất của chính sách tiền tệ không có “điểm trung tính”. Mỗi quyết định điều hành về lãi suất, tín dụng hay tỷ giá đều mang tính đánh đổi, tạo ra lợi ích cho một nhóm đối tượng nhưng đồng thời cũng đặt ra những chi phí hoặc tác động nhất định đối với nhóm khác. Chẳng hạn, chính sách nới lỏng tiền tệ có thể hỗ trợ tăng trưởng kinh tế nhưng cũng làm gia tăng áp lực lạm phát; điều hành tỷ giá theo hướng hỗ trợ xuất khẩu có thể khiến chi phí nhập khẩu tăng lên. Ngay trong hệ thống ngân hàng, lợi ích và tác động của chính sách đối với từng tổ chức tín dụng cũng không hoàn toàn giống nhau. Chính vì vậy, truyền thông chính sách không thể chỉ dừng ở việc cung cấp thông tin hay giải thích chính sách theo nghĩa đơn thuần. Điều quan trọng hơn là phải giúp công chúng hiểu được logic điều hành, hiểu được vì sao cơ quan quản lý phải đưa ra những lựa chọn mang tính cân bằng giữa nhiều mục tiêu khác nhau. Đây là yêu cầu không dễ dàng, bởi nhiều nội dung chính sách có tính chuyên môn cao, phức tạp và không phải lúc nào cũng có thể truyền tải một cách trực diện. Một thách thức lớn của truyền thông chính sách hiện nay không chỉ nằm ở nội dung, mà còn ở không gian thể hiện. Nhiều vấn đề ngân hàng cần được phân tích đa chiều, có phản biện và trao đổi cởi mở để công chúng hiểu đầy đủ bản chất chính sách. Chẳng hạn, tăng trưởng tín dụng là động lực quan trọng của nền kinh tế, nhưng nếu duy trì ở mức cao trong thời gian dài cũng đặt ra yêu cầu đánh giá thận trọng về tính bền vững và rủi ro tiềm ẩn. Vì vậy, cần mở rộng không gian truyền thông chính sách ra ngoài phạm vi các kênh chuyên ngành, tăng cường phối hợp với các cơ quan báo chí ở nhiều lĩnh vực khác nhau. Cách làm này không chỉ giúp thông tin lan tỏa rộng hơn, mà còn tạo môi trường đối thoại đa chiều, giúp chính sách được tiếp cận từ nhiều góc nhìn và được diễn giải gần gũi hơn với công chúng.