[Money Opinion] Giá đồng đứng trước một chu kỳ tăng mới: Cơ hội hội nào đối với KSV?

Trước đây, nhu cầu đồng chủ yếu đến từ AI, điện khí hóa, mở rộng lưới điện, xe điện và hệ thống lưu trữ năng lượng. Hiện nay, nguồn cung trở thành vấn đề đáng chú ý với hàng loạt nút thắt tại các mỏ lớn, nguồn quặng tinh và axit sulfuric (H2SO4) dùng trong công nghệ thủy luyện SX-EW.

Cung - cầu mất cân đối đang tạo nền tảng cho giá đồng duy trì ở mức cao, mở ra khả năng hình thành mặt bằng giá mới. Trong bối cảnh đó, Tổng Công ty Khoáng sản TKV - CTCP (KSV) là doanh nghiệp có độ nhạy cao với chu kỳ giá đồng nhờ sở hữu mỏ đồng Sin Quyền và cơ cấu doanh thu phụ thuộc lớn vào đồng cathode.

KSV sở hữu lợi thế tài nguyên, đồng chi phối kết quả kinh doanh

KSV là doanh nghiệp khai khoáng kim loại màu lớn tại Việt Nam, hoạt động trong lĩnh vực khai thác, tuyển, luyện và chế biến đồng, vàng, bạc, kẽm... Doanh nghiệp sở hữu và khai thác mỏ đồng Sin Quyền, mỏ đồng lớn nhất Việt Nam.

Lợi thế của KSV còn nằm ở quyền khai thác các mỏ có giá trị cao. Việc phát triển một mỏ mới thường mất nhiều năm qua các khâu thăm dò, đánh giá trữ lượng, cấp phép và đầu tư hạ tầng, tạo rào cản gia nhập lớn cho ngành.

Dù sản phẩm đa dạng, đồng vẫn đóng vai trò chủ đạo trong kết quả kinh doanh KSV. Năm 2025, doanh nghiệp tiêu thụ 30.341 tấn đồng cathode, giá bán bình quân khoảng 9.925 USD/tấn, tương ứng doanh thu khoảng 7.700 tỷ đồng, đóng góp 55% tổng doanh thu.

Trong khi đó, giá đồng tăng từ khoảng 9.300 USD/tấn bình quân quý I/2025 lên 12.200 USD/tấn quý II/2026, tương đương hơn 31%. Giá hiện có thời điểm vượt 14.000 USD/tấn. Với sản lượng duy trì trên 30.000 tấn/năm, giá bán tăng có thể tác động đáng kể đến doanh thu KSV.

Thực tế, 6 tháng đầu năm 2026, KSV ghi nhận doanh thu thuần 9.890 tỷ đồng, tăng 42%, trong khi lợi nhuận sau thuế đạt 2.392 tỷ đồng, tăng 182%.

Lợi nhuận tăng nhanh hơn doanh thu phản ánh đặc thù đòn bẩy hoạt động của ngành khai khoáng. Khi mỏ vận hành ổn định, nhiều chi phí như khấu hao, hạ tầng và nhân sự tương đối cố định. Vì vậy, khi giá đồng tăng, doanh thu cải thiện nhanh hơn chi phí, giúp biên lợi nhuận mở rộng và lợi nhuận tăng mạnh.

Trong khi nhu cầu đồng toàn cầu tiếp tục tăng, nguồn cung lại khó mở rộng trong ngắn hạn do đặc thù ngành khai khoáng. Một dự án mới phải trải qua nhiều năm từ thăm dò, đánh giá trữ lượng, cấp phép đến xây dựng hạ tầng và đưa mỏ vào vận hành. Vì vậy, ngay cả khi nhu cầu tăng nhanh, nguồn cung cũng khó bổ sung kịp thời.

Áp lực càng lớn sau hàng loạt sự cố khai thác tại các mỏ đồng lớn trong năm 2025, khiến thị trường mất khoảng 1,5 triệu tấn đồng, tương đương hơn 6% sản lượng khai thác toàn cầu. Trong đó có sự cố lở bùn nghiêm trọng tại mỏ Grasberg ở Indonesia và tình trạng ngập lụt tại Kamoa-Kakula ở Congo.

Bên cạnh những hạn chế về khai thác, thị trường đồng đang xuất hiện thêm hai nút thắt là axit sulfuric (H₂SO₄) và quặng tinh đồng.

H₂SO₄ đặc biệt quan trọng với công nghệ thủy luyện SX-EW. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), hơn 15% sản lượng đồng sơ cấp toàn cầu hiện được sản xuất bằng phương pháp này. Quặng được ngâm chiết bằng H₂SO₄ để hòa tan đồng, sau đó tách và điện phân để tạo ra đồng cathode.

Ngược lại, với phương pháp nhiệt luyện, H₂SO₄ có thể được tạo ra từ khí SO₂ phát sinh trong quá trình luyện quặng sulfide. Do đó, các doanh nghiệp sử dụng công nghệ này ít phụ thuộc hơn vào nguồn axit bên ngoài.

Tuy nhiên, nguồn cung H₂SO₄ đang chịu áp lực từ cả nguyên liệu đầu vào và hoạt động xuất khẩu. Giá lưu huỳnh, nguyên liệu quan trọng để sản xuất H₂SO₄, tăng do ảnh hưởng từ căng thẳng tại Trung Đông, đẩy chi phí sản xuất axit lên cao. Trong khi đó, Trung Quốc – một nguồn cung H₂SO₄ quan trọng trên thị trường quốc tế – hạn chế xuất khẩu trong năm 2026 nhằm ưu tiên nguồn cung trong nước.

Điều này đặc biệt đáng chú ý tại Chile và Congo, hai quốc gia sản xuất đồng lớn.

Chile sản xuất khoảng 5,5 triệu tấn đồng trong năm 2025, trong đó khoảng 1,2 triệu tấn đến từ công nghệ SX-EW, tương đương khoảng 22% sản lượng. Quốc gia này vốn đã thiếu hụt H₂SO₄ trong nước và phụ thuộc đáng kể vào nhập khẩu. Giá axit tăng vì vậy có thể làm chi phí khai thác tăng, gây sức ép lên biên lợi nhuận và sản lượng.

Tại Congo, mức độ phụ thuộc còn lớn hơn. Nước này sản xuất hơn 3 triệu tấn đồng năm 2025, trong đó khoảng 1,5 triệu tấn, tương đương 45%, được sản xuất bằng SX-EW. Đặc điểm quặng có hàm lượng carbonate tương đối cao cũng khiến lượng H₂SO₄ tiêu thụ trong quá trình ngâm chiết lớn hơn.

Theo IEA, H₂SO₄ thường chiếm khoảng 13% tổng chi phí tại một cơ sở SX-EW, nhưng tỷ lệ này có thể lên tới 20% tại Congo.

Như vậy, H₂SO₄ đang vượt ra ngoài phạm vi của một loại nguyên liệu hóa chất thông thường để trở thành một nút thắt mới đối với nguồn cung đồng toàn cầu. Khi giá và nguồn cung axit biến động, chi phí sản xuất tăng có thể tác động trực tiếp đến hiệu quả khai thác, thậm chí ảnh hưởng tới sản lượng đồng tại những khu vực phụ thuộc lớn vào công nghệ SX-EW.

Quặng tinh khan hiếm: Những tín hiệu quan trọng

Nếu SX-EW chịu áp lực từ nguồn H₂SO₄ khan hiếm, các doanh nghiệp luyện đồng từ quặng sulfide lại đối mặt với tình trạng quặng tinh không theo kịp công suất luyện. Một chỉ báo đáng chú ý là phí xử lý và tinh luyện (TC/RC) giảm mạnh.

TC/RC là khoản chi phí được khấu trừ khỏi giá trị quặng tinh khi doanh nghiệp khai thác bán cho nhà máy luyện. Khi TC/RC cao, lợi thế thuộc về bên luyện; ngược lại, khi phí giảm về 0 hoặc âm, điều này cho thấy các nhà máy phải cạnh tranh để giành nguồn quặng, qua đó lợi thế chuyển sang doanh nghiệp sở hữu mỏ.

Spot TC đã xuống vùng âm, trong khi Benchmark TC năm 2026 được chốt ở mức 0 USD/tấn. Đây là tín hiệu cho thấy tình trạng thiếu quặng tinh có thể không chỉ mang tính ngắn hạn.

Nguyên nhân nằm ở sự mất cân đối giữa công suất luyện và tốc độ phát triển mỏ mới. Trung Quốc hiện chiếm khoảng một nửa công suất luyện đồng toàn cầu, nhưng nguồn quặng tinh không tăng tương ứng. Hệ quả là thị trường rơi vào nghịch lý: công suất luyện dư thừa nhưng nguyên liệu đầu vào lại thiếu.

TC/RC giảm về 0 hoặc âm khiến biên lợi nhuận của các nhà máy luyện bị thu hẹp, thậm chí có thể buộc một số cơ sở cắt giảm công suất nếu tình trạng kéo dài. Đây cũng là yếu tố có thể tiếp tục siết nguồn cung và hỗ trợ giá đồng.

Với KSV, doanh nghiệp vừa sở hữu và khai thác mỏ Sin Quyền, vừa có nhà máy luyện đồng bằng phương pháp nhiệt luyện. Do đó, KSV ít phụ thuộc vào H₂SO₄ đầu vào và còn có thể thu hồi khí SO₂ để sản xuất khoảng 130.000-140.000 tấn H₂SO₄ mỗi năm.

H₂SO₄ hiện chỉ đóng góp khoảng 3% doanh thu năm 2025, nhưng khi giá axit tăng, giá trị sản phẩm phụ này được cải thiện mà KSV không chịu áp lực chi phí như các doanh nghiệp SX-EW.

Như vậy, giá đồng tăng có thể hỗ trợ mảng kinh doanh cốt lõi của KSV, trong khi H₂SO₄ tăng giá tạo thêm lợi ích từ sản phẩm phụ. Đây là hai yếu tố có thể hỗ trợ triển vọng doanh thu và lợi nhuận của doanh nghiệp.

Nội dung bài viết thể hiện quan điểm cá nhân tác giả, chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin và phân tích, không phải là khuyến nghị đầu tư, chào mua hoặc chào bán bất kỳ loại chứng khoán nào. Nhà đầu tư nên tự nghiên cứu hoặc tham khảo ý kiến của chuyên gia trước khi đưa ra quyết định đầu tư.