Kinh tế tuần hoàn bắt đầu mang lại “tiền thật” cho doanh nghiệp hóa chất

Kinh tế tuần hoàn đang không còn là câu chuyện môi trường đơn thuần với ngành hóa chất Việt Nam. Nhiều doanh nghiệp phân bón - hóa chất đã bắt đầu biến khí thải, nước thải và phụ phẩm sản xuất thành nguồn doanh thu mới, trong bối cảnh áp lực chuyển đổi xanh và giảm phát thải ngày càng lớn.

Tại Công ty TNHH MTV Đạm Ninh Bình, doanh nghiệp đã đầu tư khoảng 179 tỷ đồng để xây dựng hệ thống thu hồi lưu huỳnh nhằm xử lý khí H₂S phát sinh trong quá trình sản xuất phân đạm. Theo ông Nguyễn Viết Hiến, Tổng Giám đốc Đạm Ninh Bình, dự án có công suất gần 10.000 tấn H₂SO₄/năm, không chỉ giúp xử lý khí thải mà còn giảm chi phí hóa chất đầu vào và dự kiến mang về thêm khoảng 55 tỷ đồng doanh thu mỗi năm.

Đáng chú ý hơn, Đạm Ninh Bình còn triển khai dự án thu hồi và tinh chế CO₂ công nghệ cao để cung cấp cho ngành thực phẩm, nước giải khát và cơ khí. Dự án này giúp doanh nghiệp tận dụng lượng CO₂ vốn phải thải ra môi trường để tạo thêm nguồn thu với giá trị làm lợi khoảng 400 tỷ đồng/năm.

Tại Supe Phốt phát và Hóa chất Lâm Thao (Supe Lâm Thao), doanh nghiệp đã tự động hóa toàn bộ hệ thống tuần hoàn nước thải bằng công nghệ SCADA/PLC. Theo ông Trần Đại Nghĩa, Phó Tổng Giám đốc Supe Lâm Thao, toàn bộ nước thải trong sản xuất hiện đều được xử lý và tái sử dụng, đồng thời doanh nghiệp còn thu hồi thêm axit H₂SO₄ và tận dụng sản phẩm phụ Na₂SiF₆ để phục vụ sản xuất.

Mới đây, Supe Lâm Thao cũng đưa vào vận hành dây chuyền sản xuất phân Kali Sulfat (SOP) sử dụng công nghệ Mannheim hiện đại với hệ thống thu hồi triệt để khí HCl để sản xuất axit thương phẩm. Theo Chủ tịch Vinachem Phùng Quang Hiệp, định hướng của doanh nghiệp không còn chỉ là tăng sản lượng mà là tối ưu tài nguyên, giảm phát thải và phát triển theo mô hình kinh tế tuần hoàn.

Đằng sau các dự án này là một xu hướng đầu tư lớn hơn của ngành hóa chất Việt Nam. Vinachem đặt mục tiêu đến năm 2030 giảm ít nhất 5% lượng phát thải CO₂ so với năm 2024 và hướng tới trung hòa carbon vào năm 2050. Tập đoàn cũng lên kế hoạch tăng tỷ lệ sử dụng năng lượng tái tạo lên 5 - 10%, đồng thời từng bước loại bỏ các dây chuyền tiêu hao nhiều năng lượng hoặc có nguy cơ gây ô nhiễm.

Theo giới chuyên gia, chuyển đổi xanh trong ngành hóa chất hiện không còn là “chi phí bắt buộc” mà đang trở thành bài toán hiệu quả kinh doanh. Thạc sỹ Vương Thành Chung (Bộ Công Thương) cho rằng kinh tế tuần hoàn trong ngành hóa chất phải chuyển từ mô hình “khai thác - sản xuất - thải bỏ” sang chu trình “tái tạo - phục hồi - khép kín”, trong đó chất thải của doanh nghiệp này có thể trở thành nguyên liệu đầu vào của doanh nghiệp khác.

Để thúc đẩy quá trình này, Bộ Công Thương đề xuất xây dựng các gói tín dụng xanh ưu đãi, hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư công nghệ tái chế hóa học, thu hồi carbon và phát triển các khu công nghiệp sinh thái. Đây được xem là yếu tố quan trọng giúp ngành hóa chất tăng tốc chuyển đổi trong giai đoạn tới.

Trong bối cảnh các tiêu chuẩn môi trường toàn cầu ngày càng khắt khe, việc biến khí thải và chất thải thành nguồn doanh thu mới đang giúp nhiều doanh nghiệp hóa chất Việt Nam vừa giảm áp lực môi trường, vừa mở thêm dư địa tăng trưởng và nâng sức cạnh tranh trên thị trường.