Xuất khẩu 2026: Không xanh, không vào EU

Liên minh châu Âu vận hành CBAM từ 1/1/2026, buộc sản phẩm nhập khẩu khai báo lượng phát thải carbon và chịu chi phí tương ứng. Khoảng 11 nhóm ngành hàng Việt Nam chịu tác động trực tiếp hoặc gián tiếp, từ nhôm, xi măng, sắt thép, hóa chất đến điện tử, dệt may, thực phẩm chế biến. Ông Trần Ngọc Quân (Thương vụ Việt Nam tại Bỉ và EU) nhấn mạnh: đây không chỉ là “rào cản” mà là bước lọc thị trường sống còn.

Giá trị không nằm ở kim ngạch mà ở chuỗi xanh. Ông Đỗ Quốc Hưng (Bộ Công Thương) nhấn mạnh: phát triển thị trường phải gắn tăng trưởng xuất khẩu với tiêu chuẩn bền vững. Ai tích hợp tiêu chuẩn từ nguyên liệu đến sản phẩm cuối cùng, sẽ kiểm soát rủi ro, mở rộng thị trường; ai trì hoãn, ngay cả chứng nhận xanh cũng không bảo vệ được lô hàng.

Mô hình đã có, ví dụ nhà máy FrieslandCampina tại Hà Nam hay dự án tái chế polyester của doanh nghiệp Thụy Điển Syre. Những ví dụ này chứng minh: chuyển đổi xanh không chỉ là chứng nhận, mà là cách tích hợp tiêu chuẩn ngay từ khâu thiết kế, giúp doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu khắt khe của EU, Nhật Bản hay Bắc Âu.

Tiêu chuẩn xanh không chỉ ở EU; Vương quốc Anh sẽ triển khai cơ chế tương tự từ 2027, nhiều nền kinh tế phát triển khác cũng nghiên cứu chính sách liên quan phát thải carbon. Các quy định về truy xuất nguồn gốc, kinh tế tuần hoàn, báo cáo bền vững đang ép doanh nghiệp Việt phải xanh hóa toàn chuỗi giá trị, từ nguyên liệu đầu vào đến sản phẩm cuối cùng.

EU, Anh, Bắc Âu, Mỹ, tất cả đều đẩy mạnh kiểm tra, minh bạch chuỗi cung ứng và phát triển bền vững. Ông Nguyễn Hoàng Thúy (Tham tán Việt Nam tại Bắc Âu) cảnh báo: truy xuất nguồn gốc, kinh tế tuần hoàn và giảm phát thải không còn là tùy chọn, mà là yếu tố quyết định để xuất khẩu sống sót.

Chiến lược Green Export Zones đang hình thành: các cụm sản xuất đồng bộ tiêu chuẩn môi trường, phát thải, lao động và truy xuất nguồn gốc. “Bộ tiêu chuẩn liên quốc gia” với EU – Anh sẽ giúp doanh nghiệp chủ động đặt chuẩn, thay vì chạy theo thị trường, tạo lợi thế cạnh tranh lâu dài.

Thị trường tiềm năng như Trung Đông, Nam Á, châu Phi hay Mỹ Latinh chỉ mở ra với doanh nghiệp hiểu logistics, tập quán kinh doanh và rủi ro thanh toán. Không chuẩn bị, cơ hội sẽ biến thành rủi ro; chuẩn bị tốt, lợi thế bền vững được định hình.

Xuất khẩu xanh giờ không còn là lựa chọn, mà là luật chơi toàn cầu. Ai nhanh nhạy, hiểu dòng tiêu chuẩn và tích hợp xanh hóa vào chuỗi sản xuất, sẽ chiếm lợi thế bền vững. Ai trì hoãn, chỉ nhìn kim ngạch và giá cả, sẽ thấy cơ hội biến thành rủi ro trước mắt.