IFA: Cú sốc phân bón hiện tại nghiêm trọng hơn 2022

Thị trường phân bón toàn cầu đang đối mặt cú sốc nguồn cung nghiêm trọng hơn cả giai đoạn 2022, khi xung đột Trung Đông làm gián đoạn vận chuyển qua eo biển Hormuz, theo cảnh báo từ Hiệp hội Phân bón Quốc tế (IFA).

Bà Laura Cross, Giám đốc thông tin thị trường của IFA, nhận định: “Ngay cả cú sốc gián đoạn nguồn cung từ Nga và Belarus năm 2022 cũng không nghiêm trọng bằng hiện nay”, nhấn mạnh mức độ rủi ro đang gia tăng nhanh chóng.

Dữ liệu từ Kpler cho thấy hơn 20 tàu chở gần 1 triệu tấn phân bón đã bị mắc kẹt tại Vịnh Ba Tư do Hormuz gần như bị phong tỏa. Trong khi đó, khu vực này chiếm tới 30–35% xuất khẩu urê toàn cầu, theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO).

Tác động đã phản ánh rõ vào giá. Giá urê hiện ở mức 717,74 USD/tấn, tăng 83% từ đầu năm và tăng khoảng 50% kể từ cuối tháng 2, theo Fertilizerworks. Đây là mức tăng nhanh hiếm thấy, trong bối cảnh nguồn cung chưa thực sự gián đoạn hoàn toàn.

Áp lực còn đến từ chi phí đầu vào. Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), khoảng 20% thương mại LNG toàn cầu đi qua eo biển Hormuz, trong khi khí tự nhiên chiếm tới 60–90% chi phí sản xuất urê, khiến rủi ro lan rộng sang toàn bộ chuỗi cung ứng.

Tại Đông Nam Á, mức độ ảnh hưởng có sự phân hóa. Báo cáo của Krungthai Compass cho thấy Thái Lan nhập khẩu tới 1,8 triệu tấn nguyên liệu nitơ từ Trung Đông, tương đương 55% tổng nguồn cung, khiến nước này dễ tổn thương nhất. Dù dự trữ đủ dùng đến tháng 8/2026, nguy cơ thiếu hụt sau đó là hiện hữu nếu nguồn cung không được nối lại.

Ở chiều ngược lại, công ty nghiên cứu BMI đánh giá Indonesia, Malaysia và Việt Nam có khả năng chống chịu tốt hơn nhờ năng lực sản xuất nội địa. Tuy nhiên, ngay cả Indonesia cũng đối mặt áp lực tồn kho khi doanh nghiệp Saraswanti Anugerah Makmur cho biết chỉ còn khoảng 45 ngày dự trữ.

Giám đốc Yahya Taufik cảnh báo nguy cơ thiếu hụt có thể buộc doanh nghiệp phải tính đến kịch bản “bất khả kháng” trong hợp đồng. “Chúng tôi đã bắt đầu trao đổi với khách hàng về khả năng này”, ông cho biết.

Không chỉ vấn đề nguồn cung, chi phí cũng là rủi ro lớn. Ông Harri Kiiski, Giám đốc điều hành Brunei Fertilizer Industries, cho rằng ngay cả khi không thiếu khí, giá năng lượng cao kéo dài cũng sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận doanh nghiệp.

Giới chuyên gia cảnh báo nếu các nhà máy tại Vịnh Ba Tư phải dừng hoạt động do tồn kho đầy, quá trình khôi phục có thể mất nhiều thời gian ngay cả khi eo biển Hormuz được mở lại. Trong kịch bản xấu, giá urê có thể quay lại vùng 1.000 USD/tấn – mức từng ghi nhận sau cú sốc năm 2022.

Trong bối cảnh đó, cú sốc phân bón không chỉ là vấn đề giá cả mà còn đe dọa trực tiếp năng suất nông nghiệp toàn cầu, đặc biệt với các cây trồng thiết yếu như lúa, ngô và lúa mì vốn phụ thuộc lớn vào phân đạm.