Hơn 50 quốc gia đẩy nhanh chuyển dịch năng lượng khi dầu không còn ổn định

Việc gián đoạn nguồn cung dầu sau khi Iran đóng eo biển Hormuz đang làm thay đổi cách thị trường nhìn về năng lượng. Khi nhiên liệu hóa thạch trở nên đắt đỏ và thiếu ổn định, các nền kinh tế buộc phải cân nhắc lại cấu trúc năng lượng. Trong bối cảnh đó, năng lượng tái tạo và xe điện không còn là lựa chọn dài hạn, mà trở thành giải pháp ngắn hạn để giảm rủi ro.

Theo Ông Wesley Morgan, cộng tác viên nghiên cứu tại Viện Rủi ro và Ứng phó Khí hậu, Đại học UNSW Sydney (Australia), hơn 60 cơ sở dầu khí đã bị hư hại, trong khi phần lớn nguồn cung bị mắc kẹt trên các tuyến vận chuyển trọng yếu. Khoảng 80% lượng dầu bị gián đoạn vốn hướng tới khu vực châu Á – Thái Bình Dương, khiến nhiều quốc gia phải áp dụng các biện pháp khẩn cấp như phân phối nhiên liệu theo định mức. Điều này cho thấy rủi ro không còn nằm ở giá, mà ở khả năng tiếp cận nguồn cung.

Áp lực chi phí đang buộc các nền kinh tế phải điều chỉnh nhanh hơn dự kiến. Tại Cộng hòa Fiji, chi phí nhập khẩu nhiên liệu có thể tăng thêm 933 triệu AUD, tương đương gần ba lần ngân sách y tế quốc gia. Khi năng lượng trở thành gánh nặng tài khóa, động lực chuyển sang nguồn năng lượng nội địa như điện mặt trời và điện gió trở nên rõ ràng hơn.

Khác với các cú sốc dầu mỏ trong thập niên 1970, lần này thị trường đã có sẵn các giải pháp thay thế với chi phí cạnh tranh. Theo ông Ben Newell, Giám đốc Viện Rủi ro và Ứng phó Khí hậu, Đại học UNSW Sydney, giá điện mặt trời đã giảm tới 99,9%, điện gió giảm 91% và pin lưu trữ giảm 99% trong nhiều thập kỷ qua. Điều này khiến quá trình chuyển đổi không còn phụ thuộc vào chính sách, mà phụ thuộc vào tính kinh tế.

Các nền kinh tế lớn đã bắt đầu phản ứng. Liên minh châu Âu dự kiến tăng tốc điện khí hóa sau khi chi phí nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch tăng thêm hơn 24 tỷ euro. Hàn Quốc lên kế hoạch tăng gấp đôi công suất năng lượng tái tạo trong vòng bốn năm, trong khi nhiều quốc gia đẩy mạnh hỗ trợ xe điện để giảm phụ thuộc dầu.

Một tín hiệu đáng chú ý nằm ở thị trường tiêu dùng. Tại Australia, giá xăng tăng gần 50% và diesel tăng hơn 70% trong tháng 3, kéo theo doanh số xe điện đạt mức kỷ lục. Hiện khoảng 1,3 triệu xe điện và hybrid giúp giảm gần 15 triệu lít nhiên liệu mỗi tuần. Khi chi phí nhiên liệu vượt ngưỡng chịu đựng, hành vi tiêu dùng bắt đầu thay đổi nhanh hơn dự kiến.

Xu hướng này cũng đang lan rộng toàn cầu. Trung Quốc đã chuyển phần lớn doanh số xe mới sang xe điện, trong khi tại châu Âu, xe điện lần đầu tiên vượt xe xăng về doanh số trong một tháng. Điều này cho thấy thị trường đang tiến gần đến một “điểm bùng phát”, nơi quá trình chuyển đổi tự tăng tốc.

Ở cấp độ chính sách, hơn 50 quốc gia dự kiến tham gia hội nghị tại Santa Marta để thảo luận về một hiệp ước quản lý quá trình loại bỏ nhiên liệu hóa thạch. Theo Bộ trưởng Môi trường Colombia Irene Velez Torres, căng thẳng dầu mỏ hiện tại đang tạo ra “cơ hội chính trị” hiếm có để thúc đẩy chuyển đổi năng lượng.

Tổng thể, cú sốc dầu mỏ lần này không chỉ làm tăng giá năng lượng, mà còn thay đổi cấu trúc thị trường. Với nhà đầu tư, điểm quan trọng không nằm ở biến động ngắn hạn của giá dầu, mà ở khả năng tăng tốc của năng lượng sạch và điện hóa giao thông. Nếu xu hướng này được duy trì, dòng vốn có thể dịch chuyển mạnh sang các ngành liên quan đến điện, pin và hạ tầng năng lượng trong thời gian tới.