Mở rộng trách nhiệm bảo vệ người tiêu dùng
Sự phát triển nhanh của thương mại điện tử khiến việc mua bán hàng hóa trên không gian mạng ngày càng phổ biến, đồng thời đặt ra những yêu cầu mới trong bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Nếu một sản phẩm có khuyết tật được đưa đến tay khách hàng thông qua sàn thương mại điện tử, trách nhiệm thu hồi, cảnh báo và khắc phục hậu quả không chỉ dừng ở doanh nghiệp sản xuất hay người bán mà còn liên quan trực tiếp đến nền tảng kết nối giao dịch.
Theo bà Lê Thị Hà, Trưởng phòng Quản lý hoạt động thương mại điện tử, Cục Thương mại điện tử (Bộ Công Thương), thu hồi hàng hóa có khuyết tật không phải vấn đề chỉ phát sinh trong thương mại điện tử mà là trách nhiệm đã được pháp luật quy định đối với hoạt động kinh doanh nói chung.
Đáng chú ý, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 đã dành quy định riêng về hàng hóa có khuyết tật và trách nhiệm thu hồi. Theo đó, hàng hóa có khuyết tật được hiểu là hàng hóa không bảo đảm an toàn cho người tiêu dùng, có khả năng gây thiệt hại đến tính mạng, sức khỏe, tài sản, kể cả trường hợp khuyết tật chưa được phát hiện tại thời điểm hàng hóa được cung cấp cho người tiêu dùng.
Điều này cũng cho thấy cần phân biệt hàng hóa có khuyết tật với hàng giả, hàng nhái hoặc hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Một sản phẩm có thể là hàng chính hãng, được sản xuất hợp pháp nhưng vẫn phải thu hồi nếu phát hiện lỗi kỹ thuật có nguy cơ gây mất an toàn cho người sử dụng.
Thực tế, các hãng ô tô như Honda hay Hyundai từng triển khai những chương trình thu hồi sản phẩm do phát hiện lỗi trong quá trình sản xuất. Nếu những sản phẩm này được phân phối qua sàn thương mại điện tử, việc bảo vệ người mua sẽ có thêm một lớp trách nhiệm bởi giao dịch được thực hiện thông qua nền tảng số.
Theo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, khi phát hiện hàng hóa có khuyết tật, tổ chức, cá nhân sản xuất, nhập khẩu phải kịp thời thực hiện các biện pháp cần thiết để ngừng cung cấp sản phẩm trên thị trường; thông báo công khai về hàng hóa và việc thu hồi; tổ chức thu hồi theo nội dung đã thông báo và chịu các chi phí phát sinh trong quá trình này.
Đây là nền tảng pháp lý quan trọng để bảo vệ người tiêu dùng ngay cả khi giao dịch được thực hiện trên môi trường số. Bởi trong thương mại điện tử, việc hàng hóa được đưa lên nền tảng có thể khiến một sản phẩm tiếp cận số lượng lớn khách hàng trong thời gian ngắn. Nếu phát hiện khuyết tật nhưng thông tin cảnh báo không đến được người đã mua hàng, nguy cơ tiếp tục sử dụng sản phẩm không an toàn vẫn còn.
Luật cũng xác lập quyền của người tiêu dùng được bảo đảm an toàn về tính mạng, sức khỏe, tài sản; được cung cấp thông tin chính xác, đầy đủ về tổ chức, cá nhân kinh doanh, nguồn gốc hàng hóa và những thông tin cần thiết liên quan đến sản phẩm đã mua. Người tiêu dùng đồng thời có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại khi hàng hóa có khuyết tật gây tổn hại theo quy định pháp luật. Như vậy, trên không gian mạng, bảo vệ người tiêu dùng không chỉ nằm ở thời điểm trước khi giao dịch diễn ra mà còn kéo dài trong suốt quá trình sử dụng sản phẩm và xử lý các rủi ro phát sinh sau giao dịch.
Đây cũng là lý do trách nhiệm của nền tảng thương mại điện tử ngày càng được đặt rõ hơn. Khi sàn là nơi kết nối người bán với người mua, nền tảng nắm giữ dữ liệu về tài khoản, giao dịch và lịch sử mua hàng. Những dữ liệu này có thể trở thành một công cụ quan trọng để đưa cảnh báo đến đúng người tiêu dùng.
