Giá dầu trở về vùng trước xung đột: Doanh nghiệp dầu khí nào chịu áp lực lớn nhất?

Giá dầu Brent đã giảm về quanh 70 USD/thùng, xóa gần như toàn bộ mức tăng hình thành trong giai đoạn căng thẳng Trung Đông. Tuy nhiên, cú giảm hơn 40 USD/thùng chỉ trong chưa đầy hai tuần không đồng nghĩa mọi doanh nghiệp dầu khí đều chịu tác động như nhau. Sự khác biệt nằm ở vị trí của từng doanh nghiệp trong chuỗi giá trị.

Nhóm chịu ảnh hưởng sớm nhất là các doanh nghiệp kinh doanh và chế biến dầu khí như Petrolimex (PLX), PVOIL (OIL) và Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR). Đây là những doanh nghiệp luôn duy trì lượng lớn dầu thô hoặc xăng dầu thành phẩm trong kho để phục vụ hoạt động sản xuất và phân phối. Khi giá dầu giảm nhanh, giá trị hàng tồn kho cũng giảm theo, kéo theo nguy cơ phải trích lập dự phòng nếu giá trị thuần thấp hơn giá gốc.

Điều đáng chú ý là quy mô tồn kho chỉ phản ánh một phần câu chuyện. Yếu tố quyết định còn nằm ở tốc độ luân chuyển hàng hóa. Cuối quý I/2026, Petrolimex có thời gian lưu kho bình quân khoảng 84 ngày, PVOIL khoảng 60 ngày, trong khi BSR lên tới 171 ngày do đặc thù hoạt động lọc hóa dầu.

Chu kỳ lưu kho kéo dài từ hai đến gần sáu tháng khiến nhiều lô hàng được nhập ở vùng giá cao vẫn chưa kịp tiêu thụ khi giá dầu lao dốc. Điều này đồng nghĩa tác động của đợt giảm giá hiện nay nhiều khả năng sẽ phản ánh rõ hơn trong kết quả kinh doanh quý II, đặc biệt với những doanh nghiệp sở hữu lượng tồn kho lớn.

Xét về quy mô, Petrolimex đang ghi nhận hàng tồn kho hơn 36.266 tỷ đồng, cao nhất ngành. BSR đứng thứ hai với 21.573 tỷ đồng, còn PVOIL khoảng 11.191 tỷ đồng. Quy mô tồn kho càng lớn, doanh nghiệp càng nhạy cảm với những cú điều chỉnh mạnh của giá dầu trong ngắn hạn. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng cuối cùng vẫn phụ thuộc vào thời điểm nhập hàng, cơ cấu tồn kho và diễn biến giá dầu trong thời gian tới.

Với BSR, giá dầu chưa phải biến số duy nhất. Hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp còn phụ thuộc vào biên lợi nhuận lọc dầu (crack spread) - chênh lệch giữa giá dầu thô đầu vào và giá các sản phẩm như xăng, diesel hay nhiên liệu bay. Theo Reuters, dù giá dầu giảm mạnh, giá các sản phẩm dầu tinh chế tại châu Á vẫn duy trì ở mức cao hơn đáng kể so với trước xung đột, giúp biên lợi nhuận lọc dầu chưa suy giảm tương ứng.

Ở chiều ngược lại, nhóm doanh nghiệp khí và dịch vụ dầu khí chịu tác động với độ trễ lớn hơn. Tổng công ty Khí Việt Nam (PV GAS - GAS) chủ yếu bán khí theo các hợp đồng dài hạn hoặc công thức giá gắn với dầu Brent, vì vậy biến động giá dầu cần thêm thời gian mới phản ánh vào doanh thu và lợi nhuận. Cuối quý I, doanh nghiệp vẫn duy trì dự phòng giảm giá hàng tồn kho quanh 190 tỷ đồng, gần như không thay đổi so với đầu năm.

Tương tự, với Tổng công ty Khoan và Dịch vụ Khoan Dầu khí (PVD), điều quan trọng không phải biến động của giá dầu trong từng tuần mà là mặt bằng giá đủ hấp dẫn để các tập đoàn năng lượng tiếp tục đầu tư thăm dò và khai thác. Quý I/2026, doanh nghiệp vẫn ghi nhận kết quả tích cực nhờ nhu cầu thuê giàn tại Malaysia và Indonesia tăng cùng với giá thuê cải thiện.

Thực tế, các tập đoàn dầu khí quốc tế thường chỉ điều chỉnh ngân sách đầu tư khi giá dầu duy trì ở vùng thấp trong thời gian đủ dài. Vì vậy, một nhịp giảm mạnh trong ngắn hạn chưa đủ làm thay đổi ngay triển vọng của PVD hay các doanh nghiệp dịch vụ kỹ thuật dầu khí. Chỉ khi giá dầu thấp kéo dài, các dự án khai thác bị trì hoãn, tác động mới lan dần sang nhóm doanh nghiệp này.

Bên cạnh đó, thị trường dầu mỏ vẫn chưa hoàn toàn thoát khỏi rủi ro địa chính trị. Dù lưu thông qua eo biển Hormuz đã ổn định hơn, nguy cơ gián đoạn vẫn hiện hữu nếu căng thẳng tái bùng phát. Ngay cả trong kịch bản các bên duy trì thỏa thuận, chi phí bảo hiểm và vận chuyển tăng cao cũng có thể tiếp tục ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu.

Giá dầu luôn là biến số quan trọng của ngành dầu khí, nhưng không phải là thước đo lợi nhuận của mọi doanh nghiệp trong cùng một thời điểm. Với nhà đầu tư, điều quan trọng hơn là xác định doanh nghiệp đang ở mắt xích nào của chuỗi giá trị và cơ chế truyền dẫn của giá dầu đến kết quả kinh doanh. Chỉ khi nhìn đúng vị trí của từng doanh nghiệp, tác động từ mỗi chu kỳ tăng giảm của dầu thô mới được đánh giá đầy đủ.