Thứ năm, 19/11/2026, 10:12 (GMT+7)

Đổ hàng tỷ USD vào AI, nhưng giới đầu tư vẫn chưa tìm ra công thức đánh bại VN-Index

Sau 3 năm ChatGPT phổ biến, trí tuệ nhân tạo vẫn chưa giúp các quỹ đầu tư chủ động tạo ra hiệu suất vượt trội. Thậm chí, tại Việt Nam và Mỹ, phần lớn quỹ chuyên nghiệp đều có kết quả kém hơn chỉ số tham chiếu.

Bài 01 - Ảnh 01.jpg
Ảnh minh họa

Sự bùng nổ của ChatGPT, Gemini hay Claude đang làm thay đổi cách nhà đầu tư tiếp cận thị trường chứng khoán. Từ phân tích báo cáo tài chính, đánh giá doanh nghiệp đến xây dựng chiến lược giao dịch, AI ngày càng được sử dụng rộng rãi, kể cả trong hoạt động nghiên cứu của các công ty chứng khoán và quản lý quỹ.

Tuy nhiên, sau khoảng 3 năm kể từ khi ChatGPT ra đời, những dữ liệu thực tế chưa cho thấy trí tuệ nhân tạo tạo ra bước đột phá rõ rệt về hiệu suất đầu tư. Ngay cả những tổ chức có lợi thế về nhân sự, dữ liệu và ngân sách công nghệ cũng chưa thể chứng minh AI giúp họ đánh bại thị trường một cách bền vững.

Quỹ đầu tư Việt Nam hụt hơi trước VN-Index

Tại Việt Nam, hiệu suất của các quỹ đầu tư chủ động trong những năm gần đây cho thấy khoảng cách đáng kể so với diễn biến của thị trường chung.

Năm 2024 từng là giai đoạn thuận lợi khi bình quân nhóm quỹ cổ phiếu vượt VN-Index gần 8 điểm phần trăm. Tuy nhiên, xu hướng đảo chiều trong năm 2025 khi VN-Index tăng gần 41%, trong khi hiệu suất bình quân của nhóm quỹ chỉ đạt khoảng một nửa mức tăng của chỉ số. Đáng chú ý, chỉ có 10/77 quỹ theo kịp VN-Index.

Sang năm 2026, bức tranh vẫn chưa cải thiện đáng kể. Dù VN-Index gần như đi ngang sau 9 tháng, hiệu suất bình quân của nhóm quỹ cổ phiếu vẫn âm hơn 7%.

Nếu tính lũy kế từ đầu năm 2024, nhà đầu tư nắm giữ một quỹ cổ phiếu bình quân ước tính thu về mức sinh lời khoảng 32%, thấp hơn đáng kể so với mức tăng khoảng 57% của VN-Index.

Một trong những nguyên nhân được các đơn vị quản lý quỹ đề cập là đà tăng của thị trường tập trung vào một số cổ phiếu vốn hóa lớn. Theo thông tin từ SSIAM, hệ sinh thái Vingroup và Gelex đóng góp tới 75% mức tăng của VN-Index trong năm 2025.

Điều này cho thấy ngay cả những nhà quản lý quỹ có đội ngũ phân tích chuyên nghiệp cũng gặp khó khăn khi dự báo mức độ tập trung của dòng tiền vào một số cổ phiếu riêng lẻ. Đây cũng là thách thức mà các công cụ AI hiện chưa thể giải quyết triệt để.

Tại Mỹ, 79% quỹ cổ phiếu vốn hóa lớn thua S&P 500

Không chỉ ở Việt Nam, hiệu suất của các quỹ đầu tư chủ động tại Mỹ cũng chưa cho thấy sự cải thiện tương ứng với tốc độ phát triển của AI.

Theo báo cáo SPIVA của S&P Dow Jones Indices, tỷ lệ quỹ cổ phiếu vốn hóa lớn tại Mỹ có kết quả thấp hơn chỉ số S&P 500 đã tăng từ 51% năm 2022 lên 65% năm 2024 và 79% năm 2025. Đây là năm có hiệu suất đặc biệt kém, đứng thứ tư trong lịch sử 25 năm của báo cáo SPIVA.

Ngay cả các tài khoản đầu tư của tổ chức cũng không tránh khỏi xu hướng này. Khoảng 67% tài khoản của nhà đầu tư tổ chức có hiệu suất thấp hơn S&P 500 trong năm 2025, tính trước phí.

Dù vậy, việc các quỹ chủ động thua chỉ số không đồng nghĩa AI khiến hiệu quả đầu tư suy giảm. Trên thực tế, năm 2021, trước khi ChatGPT xuất hiện, đã có tới 85% quỹ cổ phiếu vốn hóa lớn tại Mỹ không thể vượt S&P 500. Tỷ lệ thua chỉ số trung bình dài hạn cũng vào khoảng 64%.

Vì vậy, điều đáng chú ý không phải AI khiến các quỹ hoạt động kém đi, mà là công nghệ này chưa thể đảo ngược xu hướng khó khăn vốn tồn tại từ trước.

AI giúp giao dịch nhanh hơn, nhưng không đảm bảo kiếm được tiền

Một trong những thế mạnh rõ rệt nhất của AI nằm ở khả năng tự động hóa quy trình. Những công việc như đọc hàng chục báo cáo tài chính, viết mã thu thập dữ liệu giá, kiểm thử chiến lược giao dịch trên dữ liệu lịch sử hay thiết lập điều kiện đặt lệnh có thể được rút ngắn đáng kể về thời gian.

Tuy nhiên, tốc độ xử lý không đồng nghĩa với chất lượng quyết định. Nếu nhà đầu tư sử dụng một chiến lược thiếu cơ sở, AI có thể khiến chiến lược đó được triển khai nhanh hơn, nhưng không tự động biến nó thành phương pháp hiệu quả.

Một vấn đề khác là chi phí giao dịch. Khi việc phân tích và đưa ra quyết định trở nên dễ dàng hơn, nhà đầu tư có thể giao dịch thường xuyên hơn, vô tình làm gia tăng chi phí mua bán.

Với giả định tổng chi phí cho mỗi vòng mua - bán trên thị trường chứng khoán Việt Nam khoảng 0,16% giá trị giao dịch, một tác nhân AI thực hiện xoay vòng danh mục 5 lần mỗi tháng cần tạo ra lợi thế khoảng 9,6% mỗi năm chỉ để bù đắp chi phí. Đây là mức sinh lời không nhỏ, ngay cả đối với nhiều quỹ đầu tư chuyên nghiệp.

Một thử nghiệm đáng chú ý khác được thực hiện bởi phòng nghiên cứu Nof1 vào cuối năm 2025. Sáu mô hình ngôn ngữ lớn được cấp mỗi mô hình 10.000 USD, sử dụng cùng bộ dữ liệu và câu lệnh để tự giao dịch hợp đồng phái sinh tiền số trên sàn Hyperliquid.

Kết quả sau 17 ngày cho thấy 4/6 mô hình mất từ 31% đến 63% vốn. GPT-5 đứng cuối bảng, trong khi Claude cũng ghi nhận mức thua lỗ hơn 30%. Hai mô hình còn lại có lãi, nhưng thời gian thử nghiệm quá ngắn để khẳng định khả năng tạo ra lợi nhuận bền vững.

Thử nghiệm này cho thấy khả năng xử lý ngôn ngữ và phân tích dữ liệu của các mô hình AI không đồng nghĩa với năng lực giao dịch độc lập. Đặc biệt, khi được giao quyền ra quyết định với tiền thật, kết quả giữa các mô hình có thể chênh lệch rất lớn dù cùng sử dụng dữ liệu và điều kiện đầu vào.

Một ví dụ khác là quỹ ETF AIEQ, được giới thiệu năm 2017 và sử dụng công nghệ IBM Watson trong hoạt động quản lý danh mục. Đến đầu năm 2022, quỹ tăng 57%, thấp hơn mức tăng 84% của S&P 500 nếu tính cả cổ tức. Những đánh giá sau đó cũng ghi nhận quỹ không thể vượt chỉ số tham chiếu kể từ khi thành lập.

Vấn đề cốt lõi nằm ở chỗ AI chủ yếu học hỏi từ dữ liệu có sẵn, bao gồm cả thông tin công khai và quan điểm phổ biến trên thị trường. Trong khi đó, lợi thế đầu tư thường đến từ khả năng phát hiện những cơ hội chưa được phản ánh đầy đủ vào giá cổ phiếu, thay vì lặp lại những nhận định mà phần lớn nhà đầu tư đã biết.

Do đó, AI có thể giúp nhà đầu tư tiết kiệm thời gian, mở rộng phạm vi phân tích và kiểm tra nhiều giả thuyết hơn. Nhưng việc biến những thông tin đó thành quyết định mua bán hiệu quả vẫn đòi hỏi năng lực đánh giá, kiểm chứng và kỷ luật của con người.

Sau 3 năm AI phổ biến, dữ liệu tại Việt Nam và Mỹ cho thấy công nghệ này chưa tạo ra lợi thế đầu tư vượt trội một cách có hệ thống. AI vẫn là công cụ hữu ích trong nghiên cứu và quản trị danh mục, nhưng hiệu quả cuối cùng phụ thuộc nhiều vào chất lượng chiến lược, khả năng kiểm soát rủi ro và cách nhà đầu tư sử dụng công nghệ.

Vương Anh

Thứ năm, 19/11/2026, 10:12 (GMT+7)
Hotline: 0979 47 42 45

Nổi bật

Mới nhất