Đã đến lúc Việt Nam hướng tới chuẩn nâng hạng MSCI

Việc FTSE Russell xác nhận lộ trình nâng hạng từ tháng 9/2026 đang tạo ra một bước ngoặt quan trọng cho thị trường chứng khoán Việt Nam. Tuy nhiên, đích đến lớn hơn không nằm ở FTSE, mà là MSCI Emerging Markets — bộ chỉ số có khả năng quyết định vị thế của Việt Nam trong dòng vốn toàn cầu và mức độ tham gia của các quỹ đầu tư tổ chức quy mô lớn.

Sau nhiều năm trì hoãn bởi các nút thắt kỹ thuật, tiến trình nâng hạng hiện đã chuyển từ giai đoạn “kỳ vọng” sang “thực thi”. Những thay đổi liên quan đến ký quỹ trước giao dịch, lưu ký, thanh toán, mở tài khoản vốn hay mô hình môi giới toàn cầu cho thấy Việt Nam đang tiến gần hơn tới chuẩn vận hành của thị trường mới nổi. Theo SSI Research, Việt Nam hiện đáp ứng khoảng 10/18 tiêu chí tiếp cận thị trường của MSCI và đã tiệm cận mức đáp ứng cơ bản với 17/18 tiêu chí.

Điểm thay đổi mang tính nền tảng là việc tháo gỡ cơ chế prefunding — yêu cầu nhà đầu tư nước ngoài phải có đủ tiền trước khi đặt lệnh mua. Thông tư 68/2024/TT-BTC và Thông tư 18/2025/TT-BTC đã mở đường cho cơ chế thanh toán phù hợp hơn với thông lệ quốc tế. Với các quỹ đầu tư toàn cầu, đây không đơn thuần là thay đổi kỹ thuật, mà là tín hiệu cho thấy thị trường Việt Nam bắt đầu vận hành theo logic của một thị trường tổ chức thay vì thị trường bán lẻ.

Song song với đó, hệ thống KRX vận hành từ tháng 5/2025 đang tạo ra nền hạ tầng mới cho giao dịch, thanh toán và quản trị rủi ro. KRX không tự động mang lại nâng hạng, nhưng là điều kiện cần để triển khai CCP, giao dịch trong ngày, bán khống có kiểm soát và rút ngắn chu kỳ thanh toán — những tiêu chí MSCI đặc biệt quan tâm khi đánh giá chất lượng vận hành thị trường.

Một thay đổi đáng chú ý khác nằm ở khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài. Việc cho phép mô hình môi giới toàn cầu hoạt động thông qua Thông tư 08/2026/TT-BTC giúp quy trình giao dịch trở nên quen thuộc hơn với các quỹ quốc tế. Đồng thời, Thông tư 03/2025/TT-NHNN cũng đơn giản hóa thủ tục mở tài khoản vốn, giảm đáng kể các yêu cầu hành chính vốn từng là rào cản lớn với dòng vốn ngoại.

Tuy nhiên, vấn đề lớn nhất của Việt Nam hiện không còn là giao dịch hay thanh toán, mà là chất lượng tiếp cận thực tế của dòng vốn tổ chức. MSCI không chỉ nhìn vào quy mô thị trường hay thanh khoản, mà đánh giá khả năng giải ngân, phòng vệ rủi ro và thoái vốn của nhà đầu tư quốc tế. Nếu các cổ phiếu đầu ngành tiếp tục kín room ngoại, công cụ phòng vệ tỷ giá còn hạn chế và thanh khoản tập trung vào nhóm cổ phiếu nhỏ, quá trình nâng hạng sẽ khó đạt tính bền vững.

Đây cũng là lý do khiến nghịch lý xuất hiện trong năm 2025 khi VN-Index tăng hơn 41%, nhưng khối ngoại vẫn bán ròng khoảng 5,1 tỷ USD. Điều đó cho thấy dòng vốn toàn cầu hiện không chỉ phản ứng với câu chuyện tăng trưởng kinh tế. Nhà đầu tư nước ngoài còn nhìn vào tỷ giá, room ngoại, chất lượng quản trị, khả năng chuyển đổi dòng vốn và mức độ ổn định chính sách.

Trong bối cảnh đó, MSCI cần được nhìn như một chương trình nâng cấp cấu trúc thị trường vốn thay vì một mục tiêu mang tính biểu tượng. Nâng hạng có thể giúp thị trường thu hút dòng vốn thụ động từ các quỹ ETF mô phỏng chỉ số, nhưng để hút được dòng vốn chủ động và dài hạn, Việt Nam cần nhiều hơn một danh hiệu “thị trường mới nổi”.

Điều thị trường cần lúc này là một gói cải cách đi thẳng vào các tiêu chí MSCI. Trong đó, bài toán ngoại hối có thể là phép thử lớn nhất. Nhà đầu tư tổ chức không chỉ quan tâm lợi nhuận bằng VND, mà quan tâm lợi nhuận sau quy đổi. Nếu rủi ro tỷ giá không thể phòng vệ hiệu quả, mức chiết khấu rủi ro áp lên tài sản Việt Nam sẽ tiếp tục cao hơn nhiều thị trường cạnh tranh trong khu vực.

Song song với đó, việc mở room ngoại cần đi theo hướng thực chất hơn thay vì dừng ở mức chính sách khuyến khích. Những doanh nghiệp vốn hóa lớn, có tính đại diện cao và đủ thanh khoản mới là nhóm MSCI quan tâm khi đánh giá khả năng mô phỏng chỉ số. Nếu các cổ phiếu dẫn dắt tiếp tục kín room, quy mô dòng vốn thực tế chảy vào thị trường sẽ bị giới hạn đáng kể.

Ngoài yếu tố kỹ thuật, chất lượng hàng hóa niêm yết cũng sẽ quyết định chiều sâu của câu chuyện nâng hạng. Một thị trường muốn bước vào nhóm mới nổi không thể thiếu các doanh nghiệp lớn, minh bạch, có tỷ lệ free-float cao và đại diện cho các động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế. Điều này đồng nghĩa tiến trình cổ phần hóa, niêm yết doanh nghiệp nhà nước, thu hút doanh nghiệp công nghệ và doanh nghiệp FDI lên sàn cần được thúc đẩy mạnh hơn trong giai đoạn tới.

FTSE có thể là cột mốc quan trọng về mặt tâm lý, nhưng MSCI mới là phép thử thực sự với chất lượng thị trường vốn Việt Nam. Nếu xử lý được các điểm nghẽn về ngoại hối, room ngoại, CCP, công bố thông tin và chất lượng hàng hóa niêm yết, nâng hạng sẽ không chỉ mở thêm cánh cửa cho dòng vốn ngoại, mà còn góp phần tái định vị vai trò của thị trường chứng khoán trong cấu trúc tài chính của nền kinh tế Việt Nam.