Cước container tăng tới 80% khi doanh nghiệp chạy đua trước hạn thuế Mỹ

Giá cước vận tải biển đang tăng nhanh trở lại, không phải vì một cú sốc đứt gãy như thời kỳ Biển Đỏ năm 2024, mà bởi một yếu tố khác: thời gian. Khi khả năng Mỹ áp vòng thuế quan mới từ cuối tháng 7 ngày càng hiện hữu, nhiều doanh nghiệp đã chọn cách đưa hàng lên tàu sớm hơn, tạo nên một làn sóng "front-loading" trên các tuyến thương mại lớn.

Dữ liệu từ Freightos cho thấy giá vận chuyển một container 40 feet từ Trung Quốc tới Bờ Đông Mỹ đã tăng lên 7.880 USD/FEU trong tuần qua, cao hơn 62% so với một tháng trước. Tuyến Trung Quốc - Địa Trung Hải cũng tăng 47%, lên 6.431 USD/FEU. Trong khi đó, chỉ số Container Platts tăng 80% trong 30 ngày tính đến 24/6, lên mức cao nhất kể từ tháng 4/2022.

Động lực chính không nằm ở nhu cầu tiêu dùng bùng nổ, mà đến từ việc doanh nghiệp muốn "đi trước" chính sách. Chính quyền Tổng thống Donald Trump đang chuẩn bị áp thuế tối thiểu 10% đối với hàng hóa từ hàng chục nền kinh tế sau cuộc điều tra liên quan lao động cưỡng bức. Theo kế hoạch của Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR), các mức thuế mới có thể sẵn sàng ngay khi giai đoạn thuế toàn cầu 10% hiện nay kết thúc vào ngày 24/7.

Danh sách chịu ảnh hưởng bao gồm nhiều đối tác thương mại lớn như Trung Quốc, Liên minh châu Âu (EU), Ấn Độ, Nhật Bản và Anh. Điều đó khiến không ít nhà nhập khẩu lựa chọn đưa hàng vào Mỹ trước thời điểm chính sách thay đổi, thay vì chờ đợi sự rõ ràng sau tháng 7.

Ông Michael Aldwell, Phó Chủ tịch điều hành phụ trách logistics đường biển của Kuehne+Nagel, cho biết nhiều doanh nghiệp đang cố gắng đưa toàn bộ hoặc ít nhất một phần hàng hóa vào Mỹ trước thời hạn dự kiến áp thuế. Đây cũng là nguyên nhân khiến mùa cao điểm vận tải năm nay đến sớm hơn thông lệ, vốn thường chỉ bắt đầu khi các nhà bán lẻ chuẩn bị cho Black Friday và Giáng sinh.

Bên cạnh yếu tố thuế quan, địa chính trị tiếp tục góp phần làm gia tăng áp lực lên thị trường. Theo ông Judah Levine, Trưởng bộ phận nghiên cứu của Freightos, khách hàng còn đẩy lịch vận chuyển lên sớm để tránh nguy cơ gián đoạn logistics và biến động giá nhiên liệu trong bối cảnh căng thẳng tại Vùng Vịnh. Chi phí nhiên liệu tăng khiến nhiều doanh nghiệp muốn "khóa" chi phí vận chuyển trước khi quý mới bắt đầu.

Theo BIMCO - hiệp hội chủ tàu lớn nhất thế giới - sự kết hợp giữa bất định thương mại và rủi ro địa chính trị đang tạo ra nhu cầu vận chuyển mang tính phòng vệ nhiều hơn là phản ánh sức khỏe thực của thương mại toàn cầu. Điều này giúp giá cước tăng nhanh nhưng cũng khiến thị trường khó dự báo hơn.

Ông Jonathan Colehower, Giám đốc điều hành hoạt động toàn cầu và chuỗi cung ứng của UST, nhận định nhiều doanh nghiệp hiện chấp nhận đặt hàng nhiều hơn nhu cầu thực tế để giảm thiểu rủi ro. Tâm lý "thà dự phòng còn hơn thiếu hàng" đang dần thay thế mô hình tồn kho tinh gọn từng phổ biến sau đại dịch.

Dù vậy, mặt bằng giá hiện nay vẫn thấp hơn đỉnh gần 9.800 USD/FEU được ghi nhận trong cuộc khủng hoảng Biển Đỏ năm 2024, khi các cuộc tấn công của lực lượng Houthi buộc nhiều hãng tàu phải đi vòng qua Mũi Hảo Vọng, kéo dài hành trình thêm khoảng hai tuần.

Điểm đáng chú ý là lần tăng giá này mang màu sắc khác. Nếu giai đoạn 2024 phản ánh cú sốc nguồn cung do tuyến hàng hải bị gián đoạn, thì đợt tăng hiện nay chủ yếu xuất phát từ việc doanh nghiệp chủ động dồn hàng trước rủi ro chính sách. Điều đó đồng nghĩa, nếu Mỹ chính thức áp thuế mới và lượng hàng được đưa vào trước đã đủ lớn, nhu cầu vận tải có thể hạ nhiệt khá nhanh sau tháng 7.

Ngược lại, nếu căng thẳng thương mại tiếp tục leo thang hoặc xung đột tại Trung Đông khiến chi phí nhiên liệu và bảo hiểm hàng hải tăng thêm, giá cước vận tải biển có thể duy trì ở vùng cao lâu hơn dự kiến. Khi đó, áp lực sẽ không chỉ dừng ở các hãng logistics mà còn lan sang các doanh nghiệp xuất nhập khẩu, bán lẻ và cuối cùng là người tiêu dùng thông qua chi phí hàng hóa cao hơn. Đây sẽ là một biến số đáng theo dõi đối với triển vọng thương mại toàn cầu trong nửa cuối năm 2026.