Công đoàn Ngân hàng Việt Nam: Đồng hành cùng sự phát triển của ngành Ngân hàng

Ban Chấp hành Công đoàn NHVN khóa I, nhiệm kỳ 1993 - 1998

Đổi mới để thích ứng và tạo nền tảng vững chắc cho hoạt động

Ngày 6/5/1951, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 15/SL thành lập Ngân hàng Quốc gia Việt Nam - tiền thân của NHNN Việt Nam ngày nay. Cùng với sự ra đời của hệ thống ngân hàng, tổ chức công đoàn trong Ngành cũng sớm được hình thành, đóng vai trò quan trọng trong việc tổ chức, động viên và giáo dục cán bộ, nhân viên hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao, góp phần vào thắng lợi của 2 cuộc kháng chiến trường kỳ của dân tộc, khôi phục và phát triển kinh tế, xây dựng chủ nghĩa xã hội.

Bước vào thời kỳ đổi mới, cùng với sự phát triển của nền kinh tế nhiều thành phần, hệ thống NHVN có những chuyển biến mạnh mẽ với sự ra đời của nhiều loại hình TCTD như NHTMCP, ngân hàng liên doanh, chi nhánh ngân hàng nước ngoài. Quan hệ lao động theo đó cũng có sự thay đổi căn bản khi người sử dụng lao động không còn chỉ thuộc khu vực nhà nước.

Thực tiễn này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới phương thức hoạt động công đoàn, hướng tới việc xây dựng một tổ chức thống nhất trong Ngành, có tính chuyên môn cao, đủ năng lực đại diện và bảo vệ quyền lợi người lao động. Ngày 1/4/1993, Công đoàn NHVN chính thức được thành lập. Đây không chỉ là quyết định mang tính chiến lược của lãnh đạo NHNN, mà còn đáp ứng nguyện vọng của đông đảo cán bộ, người lao động trong toàn Ngành.

Trong những ngày đầu hoạt động theo mô hình “ngang”, Công đoàn NHVN quản lý hệ thống gồm 53 công đoàn ngân hàng tỉnh, thành phố; 258 công đoàn cơ sở tại các chi nhánh ngân hàng và doanh nghiệp; cùng nhiều công đoàn cơ sở trực thuộc Trung ương và các đơn vị sự nghiệp. Mô hình này bước đầu phát huy hiệu quả trong việc phối hợp với Liên đoàn Lao động địa phương, góp phần tuyên truyền, giáo dục và bảo vệ quyền lợi người lao động.

Tuy nhiên, khi hệ thống NHTM phát triển và hoàn thiện cơ chế quản trị tập trung, mô hình tổ chức công đoàn dần bộc lộ những hạn chế trong quan hệ phối hợp với lãnh đạo các ngân hàng. Trước yêu cầu thực tiễn và căn cứ Chỉ thị 03/CT-TLĐ ngày 4/4/1996 của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam về việc thành lập công đoàn tại các Tổng công ty 90 - 91, Công đoàn NHVN đã chuyển sang mô hình tổ chức theo chiều dọc, gồm Công đoàn NHVN, công đoàn chuyên ngành và các công đoàn cơ sở trực thuộc. Sự thay đổi này đánh dấu bước tiến quan trọng, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động và vai trò của tổ chức công đoàn trong toàn hệ thống từ Trung ương đến địa phương.

Trong giai đoạn đầu, Công đoàn Ngành gặp không ít khó khăn khi đội ngũ cán bộ được tập hợp từ nhiều đơn vị, chuyên môn khác nhau, chủ yếu hoạt động dựa trên kinh nghiệm, vừa làm vừa học. Bên cạnh đó, những năm 1997 - 1999, hoạt động ngân hàng chịu tác động mạnh từ cuộc khủng hoảng tài chính, tiền tệ khu vực. Song, với sự ủng hộ của các cấp lãnh đạo và sự đoàn kết của đoàn viên, người lao động, Công đoàn NHVN đã từng bước vượt qua khó khăn, củng cố tổ chức, hướng tới mục tiêu xây dựng Công đoàn vững mạnh theo hướng đổi mới, hoạt động hiệu quả, phục vụ sự phát triển của Ngành và lợi ích của người lao động. Các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao và công tác từ thiện xã hội cũng được chú trọng, đạt nhiều kết quả tích cực. Ngay trong nhiệm kỳ đầu tiên (1993 - 1998), Công đoàn NHVN đã hợp tác với các tổ chức quốc tế như APRO-FIET, Công đoàn Ngân hàng Singapore.

Bước sang nhiệm kỳ II (1998 - 2003), Công đoàn NHVN từng bước khẳng định rõ vai trò đại diện cho quyền lợi hợp pháp, chính đáng của người lao động trong Ngành. Tổ chức công đoàn đã có tiếng nói quan trọng trong việc tham gia xây dựng các cơ chế, chính sách và văn bản pháp quy liên quan đến ngành nghề và người lao động. Đây cũng là nhiệm kỳ ghi dấu sự phát triển mạnh mẽ của các phong trào thi đua như “Lao động giỏi, lao động sáng tạo”, “Lao động ngân hàng có trí tuệ, năng suất, chất lượng, an toàn, hiệu quả và hội nhập”, phong trào phụ nữ “Giỏi việc ngân hàng, đảm việc nhà”…

Công tác an sinh xã hội được triển khai hiệu quả, với nhiều hoạt động ý nghĩa như ủng hộ các quỹ xã hội, phụng dưỡng 668 mẹ Việt Nam anh hùng, xây dựng trường học tại các tỉnh miền núi, vùng sâu, vùng xa, xây dựng nhà tình nghĩa…

Cũng trong nhiệm kỳ, Công đoàn NHVN thí điểm mô hình đại diện công đoàn tại 26 tỉnh, thành phố. Công đoàn cơ sở NHNN chi nhánh tỉnh, thành phố được giao làm đại diện đã phát huy sức mạnh tập thể của cán bộ, công nhân, viên chức lao động trên địa bàn, góp phần thực hiện tốt nhiệm vụ chính trị của Ngành và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước đối với các TCTD tại địa phương.

Công tác phát triển đoàn viên, xây dựng công đoàn cơ sở vững mạnh được chú trọng. Đến cuối nhiệm kỳ II, Công đoàn NHVN có 10 công đoàn chuyên ngành, 19 công đoàn cơ sở trực thuộc với tổng số 464 công đoàn cơ sở và 55.861 đoàn viên/58.600 lao động.

Thích ứng và bứt phá

Tháng 11/2006, Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) đã tạo ra bước ngoặt lớn đối với sự phát triển của đất nước, với ngành Ngân hàng cũng như với Công đoàn NHVN. Quá trình cổ phần hóa các NHTM nhà nước diễn ra mạnh mẽ, kéo theo những thay đổi căn bản trong quan hệ lao động, mô hình quản trị và môi trường làm việc. Trước bối cảnh đó, Công đoàn NHVN đã nhanh chóng chuyển mình, tập trung đổi mới hoạt động, đưa công đoàn về gần hơn với cơ sở, sát với người lao động.

Hoạt động công đoàn chuyển mạnh sang định hướng lấy đoàn viên làm trung tâm, lấy cơ sở làm địa bàn trọng tâm. Công tác đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, công nhân viên chức, lao động được đặc biệt chú trọng và đẩy mạnh, đáp ứng tiến trình hội nhập kinh tế sâu rộng.

Công đoàn NHVN triển khai đại diện trên toàn bộ 64 tỉnh, thành phố và ký kết chương trình phối hợp với 35 Liên đoàn Lao động địa phương đã tạo nên mạng lưới hoạt động rộng khắp. Đây cũng là cơ sở giúp tổ chức công đoàn nắm bắt kịp thời tâm tư, nguyện vọng của người lao động, từ đó xây dựng và triển khai các chính sách, hoạt động chăm lo cho người lao động sát thực tiễn hơn, hiệu quả hơn. Công tác nữ công, bình đẳng giới cũng được quan tâm đúng mức, góp phần khẳng định vai trò, vị thế của phụ nữ trong ngành Ngân hàng.

Những nền tảng này cũng là cơ sở để Công đoàn NHVN triển khai hiệu quả các chủ trương đổi mới, đồng thời phát động các phong trào thi đua yêu nước gắn với các chương trình lớn của Chính phủ, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam phát động, đồng thời lồng ghép với các nhiệm vụ trị của Ngành với tinh thần “đổi mới, sáng tạo, hiệu quả”. Các phong trào lớn được phát động, đồng loạt trong toàn hệ thống như: “Lao động giỏi, lao động sáng tạo”, “Phụ nữ giỏi việc Ngân hàng, đảm việc nhà”, “Cả nước chung tay xây dựng nông thôn mới”, “Phát huy sáng kiến, cải tiến kỹ thuật trong hoạt động ngân hàng”... đã thu hút đông đảo đoàn viên chủ động tham gia và đạt nhiều thành tích nổi bật.

Các phong trào thi đua còn góp phần hóa giải những khó khăn của đơn vị và Ngành, biến nguy thành cơ. Như với Chương trình “1 triệu sáng kiến - nỗ lực vượt khó, sáng tạo, quyết tâm chiến thắng đại dịch Covid-19” do Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam tổ chức, toàn Ngành đã có 17.478 sáng kiến tham gia, mang lại hiệu quả thiết thực và giá trị kinh tế lớn với số tiền hàng nghìn tỷ đồng, góp phần đưa toàn Ngành vượt qua giai đoạn khó khăn chưa từng có, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ chính trị, hỗ trợ khôi phục và phát triển kinh tế đất nước.

Đặc biệt, trong bối cảnh cuộc CMCN 4.0 và yêu cầu chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ trong ngành Ngân hàng, Công đoàn NHVN đã chủ động thích ứng, đổi mới phương thức hoạt động theo hướng hiện đại. Các chương trình tuyên truyền, đào tạo, hội thảo, tập huấn được tổ chức trực tuyến với hơn 60 điểm cầu trên cả nước; các cuộc thi trực tuyến thu hút hàng trăm nghìn lượt đoàn viên tham gia; website và fanpage công đoàn trở thành kênh thông tin hiệu quả, tăng cường tương tác và kết nối đoàn viên.

Các hoạt động văn - thể - mỹ cũng có nhiều điểm đột phá. Lần đầu tiên, nhiều chương trình mang tính quy mô lớn được tổ chức như cuộc thi “Nét đẹp văn hóa ngành Ngân hàng”, Đại hội Thể dục thể thao ngành Ngân hàng lần thứ Nhất, Hội thao khối NHNN 3 miền… thu hút hàng chục nghìn đoàn viên tham gia, góp phần xây dựng văn hóa Ngành và tăng cường sự gắn kết nội bộ. Đặc biệt năm 2024, hội thi “Ngân hàng xanh cho cuộc sống xanh” với 22 đội chơi và hơn 400 đoàn viên, người lao động tham gia là một sự đột phá mới trong hoạt động công đoàn khi gắn các cuộc thi mang màu sắc văn hóa với việc tuyên truyền và triển khai các nhiệm vụ chuyên môn và nhiệm vụ chính trị của Ngành.

Công đoàn NHVN cũng tích cực mở rộng quan hệ đối ngoại, tăng cường hợp tác với các tổ chức công đoàn quốc tế như UNI-APRO và công đoàn ngành tài chính - ngân hàng của nhiều quốc gia như Singapore, Hàn Quốc, Malaysia, Belarus, Lào… Qua đó, không chỉ học hỏi kinh nghiệm, mô hình hoạt động tiên tiến mà còn góp phần nâng cao vị thế của công đoàn ngành NHVN trên trường quốc tế.

Công tác an sinh xã hội tiếp tục là điểm sáng nổi bật, thể hiện rõ trách nhiệm xã hội của ngành Ngân hàng với tổng số tiền lên tới hàng ngàn tỷ đồng, góp phần lan tỏa giá trị nhân văn sâu sắc, khẳng định hình ảnh người cán bộ ngân hàng trách nhiệm với cộng đồng.

Thực hiện Nghị quyết số 60-NQ/TW ngày 12/4/2025 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII, Công đoàn NHVN đã thực hiện giải thể và kết thúc hoạt động đối với Công đoàn cơ sở NHNN 63 tỉnh, thành, Công đoàn Cơ quan NHNN Trung ương. Chuyển sinh hoạt công đoàn về Công đoàn NHVN đối với 4 đơn vị sự nghiệp công lập không hưởng 100% lương từ ngân sách nhà nước, chuyển giao 3 Công đoàn cơ sở về trực thuộc Công đoàn các NHTMCP chủ quản theo đề án tái cơ cấu NHTM kiểm soát đặc biệt. Đồng thời, Công đoàn NHVN xây dựng và triển khai Đề án kiện toàn, sắp xếp tổ chức bộ máy, biên chế cơ quan từ mô hình 5 ban xuống 2 ban. Tính đến tháng 12/2025, hệ thống Công đoàn NHVN có 869 Công đoàn cơ sở trực thuộc với 200.869 đoàn viên (tăng 22.118 đoàn viên), đoàn viên nữ chiếm 56,7%. Mạng lưới công đoàn cơ sở được củng cố, mở rộng tại nhiều NHTMCP, công ty tài chính, chi nhánh ngân hàng nước ngoài và doanh nghiệp dịch vụ ngân hàng.

Xây dựng ngành NHVN hiện đại, hội nhập

Bước vào nhiệm kỳ 2025 - 2030, đất nước ta tiếp tục đẩy mạnh công cuộc đổi mới, hội nhập quốc tế sâu rộng; chuyển đổi số và kinh tế số, kinh tế tuần hoàn, tăng trưởng xanh, phát triển bền vững trở thành xu thế bao trùm tác động mạnh mẽ đến mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội, trong đó có ngành Ngân hàng.

Nghị quyết Đại hội Đảng bộ NHNN nhiệm kỳ 2025 - 2030 xác định nhiệm vụ chính trị của NHNN trong thời gian tới là điều hành chính sách tiền tệ linh hoạt, hiệu quả, góp phần ổn định kinh tế vĩ mô, kiềm chế lạm phát, kinh tế phát triển năng động, nhanh và bền vững. Đến năm 2030, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong ngành Ngân hàng góp phần quyết định trong việc nâng cao năng lực quản lý, điều hành của NHNN, năng lực hoạt động kinh doanh của các TCTD, các chi nhánh ngân hàng nước ngoài, các tổ chức, doanh nghiệp khác do NHNN quản lý; đáp ứng nhu cầu về dịch vụ tài chính, ngân hàng ngày càng cao của nền kinh tế, tiến tới tài chính toàn diện vào năm 2030, bảo đảm mọi người dân và doanh nghiệp có cơ hội tiếp cận đầy đủ, thuận tiện các dịch vụ tài chính, ngân hàng có chất lượng, đóng góp tích cực cho phát triển bền vững.

Trong bối cảnh đó, Đại hội VIII Công đoàn NHVN nêu cao tinh thần “Đoàn kết - Dân chủ - Kỷ cương - Đổi mới - Phát triển” của toàn thể cán bộ, đoàn viên, người lao động ngành Ngân hàng phát huy truyền thống vẻ vang, quyết tâm thực hiện thắng lợi, góp phần xây dựng ngành NHVN phát triển ổn định, hiện đại, hội nhập, vì hạnh phúc của đoàn viên, người lao động và sự phồn vinh của đất nước.

Trong đó, công đoàn đặt mục tiêu phấn đấu hàng năm có ít nhất 90% trở lên công đoàn cơ sở hoàn thành tốt nhiệm vụ. 100% người lao động trong ngành được ký hợp đồng lao động, tham gia đầy đủ BHXH, BHYT, BHTN... Đến cuối nhiệm kỳ, phát triển thực tăng ít nhất 25.000 đoàn viên công đoàn mới, thành lập mới từ 10 - 20 công đoàn cơ sở. 100% đơn vị, doanh nghiệp có tổ chức công đoàn ký thỏa ước lao động tập thể. Có ít nhất 60.000 sáng kiến ứng dụng trong cải thiện quy trình nghiệp vụ, nâng cao hiệu quả hoạt động ngân hàng, có giá trị làm lợi cao, được cấp có thẩm quyền công nhận.

Để hiện thực hóa các mục tiêu này, Đại hội đã thống nhất đề ra 2 khâu đột phá trong nhiệm kỳ mới. Một là triển khai đồng bộ Đề án chuyển đổi số toàn diện hoạt động Công đoàn NHVN giai đoạn 2025 - 2030; ứng dụng mạnh mẽ trong hoạt động công đoàn, nhất là trong công tác hành chính, quản lý đoàn viên, tài chính, thi đua - khen thưởng; đổi mới phương thức tuyên truyền, tương tác với đoàn viên qua các nền tảng trực tuyến. Hai là triển khai thành công Đề án thí điểm mô hình công đoàn ngành tập trung, xuyên suốt, hiệu quả. Đẩy mạnh công tác phát triển đoàn viên, thành lập công đoàn cơ sở tại các ngân hàng nước ngoài, chi nhánh ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam.

Bên cạnh đó là 9 nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm không chỉ bảo vệ và gia tăng quyền và phúc lợi của người lao động, mà còn hướng tới nâng cao nhận thức, năng lực để đoàn viên, người lao động hòa nhập và bứt phá, đóng góp vào sự phát triển của Ngành và đất nước. Trong đó, Công đoàn NHVN chú trọng triển khai đồng bộ các biện pháp tuyên truyền, giáo dục nhằm nâng cao bản lĩnh chính trị, ý thức chấp hành pháp luật và bồi đắp các giá trị văn hóa nghề nghiệp cho đoàn viên, người lao động. Xây dựng đội ngũ cán bộ ngân hàng có đạo đức tốt, nghiệp vụ giỏi, liêm chính và chuyên nghiệp.

Đổi mới nội dung và phương thức tổ chức thi đua theo hướng thiết thực, gắn chặt chẽ các chỉ tiêu thi đua với nhiệm vụ chính trị và hoạt động kinh doanh của từng đơn vị. Thực hiện Chương trình phát huy sáng kiến, cải tiến quy trình nghiệp vụ, tập trung vào các giải pháp đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Công đoàn cũng nghiên cứu việc ký kết và tổ chức thực hiện Quy chế phối hợp giữa Công đoàn NHVN với NHNN chi nhánh tại 15 khu vực, nhằm tăng cường sự phối hợp trong công tác chăm lo, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của đoàn viên, người lao động; đồng thời phát huy vai trò của tổ chức công đoàn trong tham gia xây dựng cơ quan, đơn vị vững mạnh.

Phát huy truyền thống 33 năm, với tinh thần đoàn kết, đổi mới và khát vọng phát triển, Công đoàn NHVN sẽ tiếp tục đồng hành cùng Ngành, góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ, người lao động bản lĩnh, chuyên nghiệp, sáng tạo, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững trong kỷ nguyên mới.