Cổ phiếu vào rổ VN30, giá có chắc chắn tăng?

Vào rổ VN30, cổ phiếu có thêm cơ hội thu hút dòng tiền

Mỗi khi Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (HOSE) công bố danh sách thay đổi cổ phiếu thành phần của chỉ số VN30, những mã được bổ sung thường nhận được sự chú ý của nhà đầu tư. Không ít người kỳ vọng giá cổ phiếu sẽ tăng nhờ hoạt động mua vào của các quỹ đầu tư mô phỏng chỉ số.

Tuy nhiên, việc được thêm vào VN30 không đồng nghĩa giá cổ phiếu chắc chắn tăng. Để hiểu nguyên nhân, trước hết cần nhìn vào cơ chế lựa chọn cổ phiếu và hoạt động của các quỹ ETF.

VN30 là chỉ số phản ánh biến động giá của 30 cổ phiếu niêm yết trên HOSE, được lựa chọn dựa trên những tiêu chí về quy mô vốn hóa, tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng và thanh khoản, cùng các điều kiện sàng lọc khác.

Theo thông tin từ Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, HOSE đã áp dụng Quy tắc xây dựng và quản lý Bộ chỉ số HOSE-Index phiên bản 4.0 từ tháng 3/2025. Trong đó, yêu cầu về thanh khoản đối với cổ phiếu tham gia VN30 được nâng lên, với giá trị giao dịch khớp lệnh tối thiểu từ 10 tỷ đồng lên 30 tỷ đồng và khối lượng giao dịch khớp lệnh tối thiểu từ 100.000 lên 300.000 cổ phiếu, theo phương pháp sàng lọc của bộ quy tắc.

Đáng chú ý, doanh nghiệp còn phải đáp ứng điều kiện về lợi nhuận sau thuế không âm theo báo cáo tài chính được kiểm toán hoặc soát xét gần nhất. Đây là những tiêu chí phục vụ việc xây dựng rổ chỉ số, không phải sự bảo đảm về khả năng sinh lời của cổ phiếu.

Khi một cổ phiếu được bổ sung vào VN30, tác động được quan tâm nhiều nhất thường đến từ các quỹ ETF. Chẳng hạn, Quỹ ETF SSIAM VN30 đặt mục tiêu bám sát hiệu quả đầu tư của chỉ số VN30. Theo chiến lược công bố, quỹ đầu tư vào toàn bộ hoặc gần như toàn bộ cổ phiếu trong rổ theo tỷ trọng tương ứng. Khi thành phần chỉ số thay đổi, quỹ thực hiện điều chỉnh danh mục để phù hợp với chỉ số tham chiếu.

Điều này có nghĩa cổ phiếu mới được bổ sung có thể phát sinh nhu cầu mua từ các quỹ mô phỏng VN30. Nếu lượng mua đủ lớn so với thanh khoản thông thường, giao dịch tái cơ cấu có thể tạo ra biến động về giá và khối lượng trong ngắn hạn.

Thực tế, tại kỳ cơ cấu VN30 có hiệu lực từ ngày 3/8/2026, bản tin ETF của SSI ghi nhận hai cổ phiếu MCH và TCX được bổ sung, trong khi TPB và PLX bị loại. Bộ phận phân tích của SSI ước tính các quỹ ETF sẽ mua khoảng 2 triệu cổ phiếu MCH và 1,3 triệu cổ phiếu TCX để điều chỉnh danh mục. Đây là khối lượng mua dự kiến, không phải số lượng giao dịch thực tế đã được xác nhận.

Dù vậy, lượng cầu phát sinh từ hoạt động cơ cấu chỉ là một phần trong tổng giao dịch của thị trường. Nếu áp lực bán từ các nhà đầu tư khác lớn hơn, giá cổ phiếu vẫn có thể giảm dù xuất hiện nhu cầu mua từ ETF.

Vì sao tin tốt từ VN30 chưa chắc giúp giá cổ phiếu đi lên?

Một trong những nguyên nhân quan trọng là thị trường có thể đã phản ánh thông tin trước thời điểm công bố chính thức.

Do tiêu chí lựa chọn VN30 được công khai, các công ty chứng khoán và nhà đầu tư có thể dự báo những cổ phiếu có khả năng được bổ sung trong kỳ cơ cấu. Khi kỳ vọng này xuất hiện, một bộ phận nhà đầu tư có thể mua vào sớm, khiến giá tăng trước khi danh sách chính thức được công bố.

Đến thời điểm thông tin được xác nhận, những người đã mua trước đó có thể lựa chọn chốt lời. Nếu lực bán đủ lớn, giá cổ phiếu có thể đi xuống ngay cả khi doanh nghiệp chính thức gia nhập VN30.

Bên cạnh đó, dòng tiền từ ETF không phải lúc nào cũng có quy mô đủ lớn để tạo ra biến động đáng kể. Tác động còn phụ thuộc vào tỷ trọng cổ phiếu trong rổ chỉ số, quy mô tài sản của các quỹ mô phỏng, lượng vốn vào ra quỹ và thanh khoản của từng mã.

Một nghiên cứu của S&P Dow Jones Indices công bố năm 2021, dựa trên những thay đổi thành phần S&P 500 trong giai đoạn 1995 đến tháng 6/2021, ghi nhận hiệu ứng tăng giá liên quan đến việc gia nhập chỉ số có xu hướng suy giảm qua thời gian. Dù nghiên cứu không trực tiếp áp dụng cho VN30, kết quả này cho thấy tác động của việc vào rổ chỉ số không phải yếu tố bất biến.

Tương tự, phân tích của McKinsey năm 2024 đối với các chỉ số chứng khoán lớn cho rằng việc được bổ sung vào chỉ số có thể tạo ra biến động giá ngắn hạn, nhưng không trực tiếp làm thay đổi giá trị nội tại của doanh nghiệp.

Đối với nhà đầu tư mới, cần phân biệt giữa tác động kỹ thuật của hoạt động tái cơ cấu danh mục và triển vọng kinh doanh của doanh nghiệp.

Một cổ phiếu được thêm vào VN30 có thể hưởng lợi từ việc thu hút sự quan tâm và gia tăng nhu cầu giao dịch. Tuy nhiên, về dài hạn, giá cổ phiếu vẫn chịu ảnh hưởng từ lợi nhuận, dòng tiền, triển vọng tăng trưởng, mức định giá và điều kiện chung của thị trường.