Cổ phiếu P/E dưới 5 lần: Nhận diện cơ hội từ mức định giá thấp

P/E thấp và mối liên hệ với giá trị thực của cổ phiếu

Trên thị trường chứng khoán, không ít nhà đầu tư tìm kiếm những cổ phiếu có hệ số P/E thấp với kỳ vọng mua được doanh nghiệp tốt ở mức giá hấp dẫn. Đặc biệt, các mã có P/E dưới 5 lần thường thu hút sự chú ý bởi mức định giá này thấp hơn đáng kể so với nhiều cổ phiếu khác.

Tuy nhiên, P/E thấp không đồng nghĩa doanh nghiệp đang bị thị trường định giá sai. Trong một số trường hợp, đây có thể là cơ hội đầu tư, nhưng cũng có thể phản ánh những rủi ro liên quan đến khả năng duy trì lợi nhuận trong tương lai.

P/E (Price to Earnings Ratio) là chỉ số thể hiện mối quan hệ giữa giá thị trường của một cổ phiếu và lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu (EPS). Chỉ số này được tính bằng cách lấy thị giá chia cho EPS trong một khoảng thời gian xác định, thường là 12 tháng gần nhất.

Chẳng hạn, một cổ phiếu đang giao dịch ở mức 20.000 đồng, có EPS 5.000 đồng sẽ tương ứng P/E là 4 lần. Có thể hiểu nhà đầu tư đang trả 4 đồng cho mỗi đồng lợi nhuận mà doanh nghiệp tạo ra trên một cổ phiếu trong kỳ tính toán.

Nếu lợi nhuận được duy trì ổn định, mức P/E này có thể được xem là tương đối thấp. Tuy nhiên, không nên hiểu P/E bằng 4 lần đồng nghĩa nhà đầu tư chắc chắn thu hồi vốn sau bốn năm, bởi lợi nhuận kế toán không hoàn toàn là dòng tiền được chia cho cổ đông.

Theo CFA Institute, P/E là công cụ phổ biến trong định giá cổ phiếu nhưng có những giới hạn nhất định. Đặc biệt, EPS có thể biến động mạnh, chịu ảnh hưởng từ những khoản lợi nhuận không thường xuyên hoặc thay đổi theo chu kỳ kinh doanh.

Một vấn đề thường gặp là doanh nghiệp ghi nhận lợi nhuận đột biến trong một năm, khiến EPS tăng mạnh và P/E giảm xuống mức rất thấp.

Giả sử cổ phiếu A có thị giá 20.000 đồng và EPS đạt 5.000 đồng nhờ khoản lãi lớn từ bán tài sản. Khi đó, P/E chỉ ở mức 4 lần.

Tuy nhiên, nếu loại trừ khoản lợi nhuận bất thường, EPS từ hoạt động kinh doanh có khả năng duy trì chỉ đạt 1.500 đồng. Tại cùng thị giá, P/E tính trên mức lợi nhuận này sẽ lên tới khoảng 13,3 lần.

Đánh giá chất lượng lợi nhuận để lựa chọn cổ phiếu có triển vọng

Một trong những rủi ro của việc lựa chọn cổ phiếu chỉ dựa vào P/E thấp là rơi vào tình huống thường được gọi là value trap, hay bẫy giá trị. Đây là trường hợp cổ phiếu trông có vẻ rẻ theo một số chỉ tiêu tài chính, nhưng giá tiếp tục giảm hoặc duy trì ở mức thấp do tình hình kinh doanh suy yếu, rủi ro gia tăng hay triển vọng tăng trưởng kém tích cực.

Nghiên cứu đăng trên Financial Analysts Journal của CFA Institute năm 2018 cho thấy các chỉ số định giá thấp không thể tách rời yếu tố rủi ro đối với lợi nhuận tương lai. Một cổ phiếu có vẻ hấp dẫn theo các thước đo giá trị vẫn có thể khiến nhà đầu tư thua lỗ nếu triển vọng kinh doanh diễn biến bất lợi.

Để hạn chế rủi ro này, nhà đầu tư cần xem xét trước hết nguồn hình thành lợi nhuận. Nếu doanh nghiệp duy trì lợi nhuận ổn định từ hoạt động kinh doanh cốt lõi, dòng tiền tích cực và có lợi thế cạnh tranh rõ ràng, mức P/E thấp có thể đáng để nghiên cứu sâu hơn.

Ngược lại, nếu lợi nhuận chủ yếu đến từ bán tài sản, hoàn nhập dự phòng hoặc các khoản thu nhập bất thường, P/E thấp có thể chỉ mang tính tạm thời.

Yếu tố tiếp theo là tính chu kỳ của ngành. Đối với doanh nghiệp thép, hóa chất, vận tải biển hoặc những lĩnh vực có lợi nhuận biến động mạnh theo cung cầu, P/E có thể xuống rất thấp trong giai đoạn kinh doanh thuận lợi nhất.

Khi lợi nhuận đạt đỉnh chu kỳ, EPS tăng cao khiến P/E giảm. Tuy nhiên, nếu thị trường dự báo lợi nhuận sẽ suy giảm trong những năm tiếp theo, mức P/E thấp chưa chắc phản ánh cơ hội đầu tư hấp dẫn.

CFA Institute cho rằng với các doanh nghiệp có tính chu kỳ cao, nhà phân tích có thể sử dụng lợi nhuận đã chuẩn hóa, tức mức lợi nhuận đại diện cho điều kiện kinh doanh thông thường, thay vì chỉ dựa vào kết quả của một năm thuận lợi bất thường.

Ngoài lợi nhuận, nợ vay và dòng tiền cũng là những dữ liệu cần đánh giá. Một doanh nghiệp có P/E thấp nhưng đang chịu áp lực trả nợ lớn, dòng tiền kinh doanh yếu hoặc nhu cầu đầu tư vốn cao có thể tiềm ẩn rủi ro tài chính.

Nhà đầu tư nên phân biệt P/E dựa trên lợi nhuận quá khứ với P/E dự phóng. Nếu doanh nghiệp có P/E hiện tại là 4 lần nhưng lợi nhuận năm tới được dự báo giảm một nửa, P/E dự phóng tại cùng thị giá có thể tăng lên khoảng 8 lần.

Vì vậy, P/E dưới 5 lần không phải bằng chứng đủ để khẳng định cổ phiếu đang rẻ. Mức định giá chỉ thực sự có ý nghĩa khi được đặt trong tương quan với chất lượng lợi nhuận, sức khỏe tài chính, đặc điểm ngành và triển vọng kinh doanh.