Chiến lược tài chính 2030 nâng mục tiêu bội chi lên khoảng 5% GDP

Chính phủ vừa điều chỉnh mục tiêu bội chi ngân sách đến năm 2030 từ khoảng 3% GDP lên khoảng 5% GDP, đồng thời nâng trần nợ nước ngoài của quốc gia từ 45% lên 50% GDP. Đây là một trong những thay đổi đáng chú ý nhất tại Chiến lược tài chính đến năm 2030, cho thấy chính sách tài khóa đang chuyển sang trạng thái chủ động hơn để hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trong giai đoạn 2026-2030.

Theo Quyết định số 1119/QĐ-TTg do Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng ký ngày 23/6, việc điều chỉnh các chỉ tiêu tài khóa đi cùng mục tiêu nâng tỷ lệ huy động ngân sách giai đoạn 2026-2030 lên 18% GDP, tăng tỷ trọng thu nội địa lên 87-88% và dành khoảng 40% tổng chi ngân sách cho đầu tư phát triển.

Nếu trước đây ưu tiên lớn nhất là duy trì kỷ luật tài khóa với bội chi quanh mức 3% GDP, thì Chiến lược sửa đổi cho thấy trọng tâm đã chuyển sang tạo thêm dư địa để đầu tư cho tăng trưởng. Việc chấp nhận bội chi cao hơn đồng nghĩa ngân sách có thêm không gian để bố trí vốn cho hạ tầng, chuyển đổi số, khoa học - công nghệ, năng lượng và các dự án chiến lược.

Đi cùng với đó, trần nợ nước ngoài của quốc gia được nâng từ 45% lên 50% GDP. Dù đây chưa phải mức nợ thực tế, việc mở rộng "trần" giúp Chính phủ có thêm dư địa huy động vốn nếu nhu cầu đầu tư tăng mạnh trong những năm tới, đặc biệt khi Việt Nam theo đuổi các mục tiêu lớn như tăng trưởng hai con số, chuyển đổi xanh và phát triển hạ tầng quy mô lớn.

Tuy nhiên, Chiến lược cũng không đồng nghĩa với việc nới lỏng kỷ luật tài khóa. Quyết định 1119 nhấn mạnh chính sách tài khóa mở rộng sẽ được thực hiện "hợp lý, có trọng tâm, trọng điểm" và phải phối hợp chặt chẽ với chính sách tiền tệ cũng như các chính sách vĩ mô khác nhằm vừa thúc đẩy tăng trưởng, vừa kiểm soát lạm phát và giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô.

Đáng chú ý, Chính phủ yêu cầu xây dựng mức bội chi ngân sách hằng năm căn cứ vào tiến độ giải ngân các nhiệm vụ đầu tư phát triển. Điều này cho thấy bội chi không phải là mục tiêu tự thân mà là công cụ tài trợ cho các dự án có khả năng tạo thêm năng lực sản xuất và dư địa tăng trưởng cho nền kinh tế.

Một yêu cầu khác được đặt ra là nâng cao chất lượng nguồn thu, mở rộng cơ sở thu và bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương. Các địa phương được yêu cầu khai thác các nguồn thu mới nhưng không ban hành các cơ chế miễn, giảm hay ưu đãi thuế vượt khung quy định, nhằm bảo đảm tính thống nhất của chính sách tài khóa.

Ở góc độ quản trị nợ, Chính phủ tiếp tục yêu cầu triển khai hiệu quả Luật Quản lý nợ công, tăng cường quản lý rủi ro, nâng cao tính minh bạch trong huy động và sử dụng vốn vay, đồng thời phấn đấu đưa Việt Nam sớm đạt xếp hạng tín nhiệm đầu tư. Đây được xem là điều kiện quan trọng để giảm chi phí huy động vốn khi quy mô vay nợ có thể tăng lên trong giai đoạn tới.

Song song với việc mở rộng dư địa tài khóa, Chiến lược cũng yêu cầu chủ động điều hành giá các mặt hàng do Nhà nước quản lý theo lộ trình phù hợp nhằm hạn chế gia tăng kỳ vọng lạm phát. Công tác thống kê, dự báo và phân tích kinh tế cũng sẽ được nâng cao để hỗ trợ điều hành trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động.

Việc điều chỉnh mục tiêu bội chi và nợ nước ngoài vì vậy phản ánh sự thay đổi trong tư duy điều hành tài khóa. Thay vì ưu tiên thu hẹp dư địa vay nợ, Chính phủ lựa chọn mở rộng không gian tài khóa để tạo thêm nguồn lực cho đầu tư phát triển, với kỳ vọng hình thành các động lực tăng trưởng mới trong giai đoạn 2026-2030.

Dù vậy, hiệu quả của lựa chọn này sẽ phụ thuộc vào chất lượng sử dụng vốn. Nếu nguồn lực bổ sung được phân bổ vào các dự án có sức lan tỏa, nâng cao năng suất và tạo nguồn thu trong tương lai, dư địa tài khóa sẽ trở thành động lực cho tăng trưởng. Ngược lại, nếu hiệu quả đầu tư không được cải thiện, áp lực lên ngân sách và nghĩa vụ nợ trong những năm sau có thể gia tăng. Chính vì vậy, cùng với việc chấp nhận bội chi cao hơn, yêu cầu nâng cao kỷ luật đầu tư công và hiệu quả sử dụng vốn sẽ trở thành yếu tố quyết định thành công của chiến lược tài khóa mới.