Bộ Xây dựng siết tiến độ nghiệm thu, thanh toán để tăng tốc giải ngân đầu tư công

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh vừa yêu cầu các cục, vụ chuyên ngành, ban quản lý dự án và sở xây dựng địa phương tập trung hoàn thiện thủ tục nghiệm thu, thanh toán khối lượng hoàn thành tại các dự án hạ tầng giao thông. Động thái này nhằm tháo gỡ một trong những điểm nghẽn trực tiếp khiến tiến độ giải ngân vốn đầu tư công của Bộ chưa đạt yêu cầu.

Theo Bộ Xây dựng, dù đã liên tục chỉ đạo đẩy nhanh thi công và giải ngân, kết quả thực hiện đến nay vẫn chưa có sự bứt phá. Bên cạnh các vướng mắc về giải phóng mặt bằng, vật liệu và giá đầu vào, việc nghiệm thu, thanh toán khối lượng hoàn thành tại một số dự án còn chậm đang khiến dòng vốn chưa được đưa vào nền kinh tế theo đúng tiến độ.

Trọng tâm trước mắt là hoàn thiện điều kiện thanh toán thay vì chỉ thúc tiến độ thi công. Trong tháng 8, các chủ đầu tư và ban quản lý dự án phải rà soát, hoàn thiện hồ sơ thiết kế, dự toán, hợp đồng và phụ lục hợp đồng đối với các hạng mục điều chỉnh, bổ sung, bảo đảm đủ cơ sở pháp lý để thanh toán.

Bộ cũng yêu cầu hoàn thành phê duyệt dự toán giá vật liệu tại mỏ theo cơ chế đặc thù và các hạng mục tạm tính trước ngày 20/9/2026. Đây là những thủ tục có ý nghĩa trực tiếp với khả năng xác định giá trị khối lượng hoàn thành và giải ngân tại các dự án đang thi công.

Cùng với đó, các chủ đầu tư phải phối hợp với địa phương để công bố chỉ số giá kịp thời, hoàn thiện thủ tục thanh toán chi phí trượt giá theo hợp đồng. Khối lượng hoàn thành, cấu kiện bán thành phẩm, vật tư và vật liệu đã tập kết tại công trường cũng phải được thanh toán hoặc tạm thanh toán nhanh, đúng quy định.

Bộ Xây dựng đồng thời yêu cầu công khai quy trình xử lý hồ sơ thanh toán nội bộ và rút ngắn thời gian xử lý trong phạm vi pháp luật cho phép. Trường hợp lãnh đạo, cán bộ hoặc phòng, ban cố tình gây chậm trễ trong thanh toán, giải ngân sẽ bị xử lý trách nhiệm.

Yêu cầu này cho thấy trọng tâm điều hành đang chuyển mạnh từ việc thúc tiến độ trên công trường sang tháo gỡ khâu thủ tục phía sau khối lượng đã hoàn thành. Khi công trình đã có khối lượng nhưng hồ sơ nghiệm thu và thanh toán chưa hoàn tất, vốn vẫn chưa thể chuyển hóa thành giải ngân thực tế, đồng thời tạo áp lực dòng tiền cho nhà thầu.

Trách nhiệm cũng được đặt trực tiếp lên người đứng đầu. Bộ trưởng Trần Hồng Minh yêu cầu thủ trưởng các đơn vị chịu trách nhiệm toàn diện trước Bộ về chất lượng, tiến độ và kết quả giải ngân hàng tháng; đồng thời phải trực tiếp kiểm tra, đôn đốc và đánh giá kết quả thực hiện hàng tuần.

Đáng chú ý, kết quả giải ngân sẽ được sử dụng như một tiêu chí quan trọng để đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của người đứng đầu chủ đầu tư và ban quản lý dự án. Tuy nhiên, Bộ trưởng yêu cầu việc tăng tốc phải đi cùng chất lượng công trình, hiệu quả đầu tư và tuân thủ pháp luật, không đánh đổi tiến độ lấy rủi ro thất thoát, lãng phí hay tiêu cực.

Ở cấp chuyên môn, Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng và Cục Đường bộ Việt Nam được giao tăng cường kiểm tra, đôn đốc các dự án chậm tiến độ, giải ngân thấp hoặc có nguy cơ không hoàn thành kế hoạch năm. Những vướng mắc phát sinh phải được tổng hợp, tham mưu xử lý kịp thời thay vì để kéo dài qua nhiều kỳ giải ngân.

Trong khi đó, Vụ Kế hoạch - Tài chính sẽ phối hợp với các cục chuyên ngành rà soát và tham mưu kế hoạch giải ngân những tháng cuối năm theo đề xuất của các chủ đầu tư, ban quản lý dự án. Cách tiếp cận này hướng tới việc phân bổ nguồn lực sát hơn với khả năng thực hiện thực tế của từng dự án.

Đáng chú ý hơn, Bộ Xây dựng yêu cầu rà soát số vốn hết nhiệm vụ chi và phần vốn ngân sách Trung ương năm 2026 có khả năng không giải ngân hết để tham mưu cấp có thẩm quyền điều chỉnh giảm kế hoạch. Đây là bước xử lý cần thiết nhằm tránh tình trạng vốn được bố trí nhưng không thể hấp thụ, trong khi các dự án có khả năng giải ngân vẫn thiếu nguồn lực.

Với đầu tư công, điểm nghẽn hiện nay không chỉ nằm ở tốc độ thi công mà còn ở khả năng hoàn tất hồ sơ để biến khối lượng trên công trường thành dòng tiền giải ngân. Việc Bộ Xây dựng đồng thời siết nghiệm thu, thanh toán, rút ngắn quy trình và gắn kết quả giải ngân với trách nhiệm người đứng đầu cho thấy áp lực giải ngân những tháng cuối năm đang được đặt ở mức cao hơn, nhưng vẫn phải giữ nguyên yêu cầu về chất lượng và hiệu quả đầu tư.