Ba yếu tố quyết định khả năng tiếp cận dòng vốn dài hạn cho 5 tuyến metro Hà Nội

Việc Hà Nội đồng loạt triển khai 5 tuyến đường sắt đô thị với tổng vốn đầu tư sơ bộ hơn 1,3 triệu tỷ đồng không chỉ mở ra giai đoạn đầu tư hạ tầng lớn nhất từ trước đến nay, mà còn đặt ra bài toán huy động nguồn vốn chưa từng có. Trong bối cảnh ngân sách chỉ có giới hạn, khả năng tiếp cận dòng vốn dài hạn từ thị trường sẽ trở thành yếu tố quyết định tiến độ của chương trình.

Theo Nghị quyết về Kế hoạch tài chính 5 năm 2026-2030, Hà Nội dự kiến thu hơn 1,403 triệu tỷ đồng và chi khoảng 1,533 triệu tỷ đồng, tương ứng bội chi 130.300 tỷ đồng. Tổng mức vay của ngân sách địa phương được xác định khoảng 134.500 tỷ đồng, trong khi hạn mức dư nợ tối đa là 325.600 tỷ đồng. Điều này đồng nghĩa Thủ đô vẫn còn khoảng 184.000 tỷ đồng dư địa vay theo quy định.

Dù vậy, nếu đặt quy mô đầu tư của 5 tuyến metro bên cạnh các chỉ tiêu tài khóa, áp lực huy động vốn hiện rõ hơn. Tổng mức đầu tư hơn 1,3 triệu tỷ đồng tương đương khoảng 93% tổng thu ngân sách địa phương và lớn gấp khoảng 1,5 lần toàn bộ kế hoạch chi đầu tư phát triển của Hà Nội trong cả giai đoạn 2026-2030. Khoảng cách này khiến việc dựa hoàn toàn vào ngân sách gần như không khả thi.

Chính vì vậy, Hà Nội đang mở rộng các kênh huy động vốn thông qua trái phiếu chính quyền địa phương, trái phiếu dự án, trái phiếu công trình, trái phiếu xanh cùng các khoản vay từ tổ chức tín dụng. Song song với đó là cơ chế khai thác giá trị gia tăng từ các khu đô thị phát triển theo định hướng giao thông công cộng (TOD), nhằm tạo thêm nguồn thu để tái đầu tư cho hạ tầng.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia thị trường vốn, việc có thêm công cụ tài chính mới chỉ là điều kiện cần. Điều quyết định khả năng huy động vốn vẫn nằm ở sức hấp dẫn của chính dự án khi đặt cạnh hàng loạt cơ hội đầu tư khác trên thị trường khu vực và quốc tế.

Theo phân tích của một chuyên gia thuộc Hiệp hội Thị trường trái phiếu Việt Nam, có ba yếu tố mang tính nền tảng để một dự án hạ tầng quy mô lớn thu hút được nguồn vốn dài hạn với chi phí hợp lý.

Thứ nhất là chất lượng và tính khả thi của dự án. Nhà đầu tư không chỉ quan tâm quy mô vốn mà còn muốn biết dự án phục vụ nhóm khách hàng nào, nhu cầu thực tế ra sao, tiến độ triển khai có khả thi hay không và các giả định trong báo cáo nghiên cứu khả thi có đủ độ tin cậy hay không.

Thứ hai là phương án tài chính minh bạch với dòng tiền hoàn vốn rõ ràng. Trên thị trường vốn, điều nhà đầu tư mua không phải là quy hoạch mà là dòng tiền trong tương lai. Nguồn thu đến từ đâu, thời gian hoàn vốn bao lâu, cơ chế chia sẻ rủi ro như thế nào hay khả năng trả nợ được bảo đảm bằng nguồn lực nào đều là những nội dung quyết định mức độ hấp dẫn của dự án.

Yếu tố thứ ba là uy tín của chủ đầu tư. Theo các chuyên gia, niềm tin của thị trường không hình thành từ những cam kết trên giấy, mà được tích lũy thông qua quá trình thực hiện đúng tiến độ, sử dụng vốn đúng mục đích và hoàn thành đầy đủ nghĩa vụ với nhà đầu tư. Mức độ tín nhiệm càng cao thì chi phí huy động vốn cho các dự án tiếp theo càng thấp.

Ở góc độ thị trường, chương trình metro của Hà Nội đang nhận được sự quan tâm từ nhiều nhà đầu tư trong và ngoài nước. Tuy nhiên, phần lớn sự quan tâm hiện mới dừng ở giai đoạn tìm hiểu bởi những tài liệu quan trọng như báo cáo nghiên cứu khả thi, mô hình dòng tiền, phương án hoàn vốn hay cơ cấu nguồn vốn vẫn chưa được công bố đầy đủ để thị trường có cơ sở đánh giá.

Điều đó cũng cho thấy, bài toán vốn của chương trình metro không chỉ nằm ở việc phát hành thêm bao nhiêu loại trái phiếu hay mở rộng thêm bao nhiêu kênh huy động. Điều thị trường chờ đợi nhiều hơn là một bộ hồ sơ dự án đủ minh bạch, một phương án tài chính đủ sức thuyết phục và một cơ chế thực thi đủ tin cậy để dòng vốn dài hạn tự tìm đến.

Nếu ba điều kiện này được đáp ứng, chương trình metro có thể mở ra một chuẩn mực mới cho huy động vốn hạ tầng tại Việt Nam. Ngược lại, nếu chất lượng dự án và phương án tài chính chưa tạo được niềm tin, quy mô đầu tư lớn sẽ không tự động chuyển hóa thành khả năng huy động vốn từ thị trường.