Xuất khẩu tăng 208%, tôm hùm Việt chiếm 34% thị phần Trung Quốc
Xuất khẩu tăng hơn 200%, đạt 858 triệu USD trong năm 2025, tôm hùm Việt Nam chính thức vượt Canada và Mỹ để chiếm lĩnh thị trường Trung Quốc. Lợi thế thuế 0% và nhu cầu tiêu dùng cao cấp đang tạo cú hích lớn cho ngành hàng này.
Năm 2025 đánh dấu bước ngoặt của ngành tôm hùm Việt Nam khi Trung Quốc vươn lên thành thị trường nhập khẩu lớn nhất, đồng thời giúp Việt Nam vượt Canada và Mỹ để giữ vị trí nhà cung cấp số một. Đằng sau con số kỷ lục là sự cộng hưởng của nhu cầu tiêu dùng cao cấp, lợi thế thuế quan và thay đổi cấu trúc thương mại khu vực.
Theo bà Lê Hằng, Phó tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), năm 2025 xuất khẩu tôm hùm sang Trung Quốc đạt 858 triệu USD, tăng 208% so với năm trước. Riêng thị trường này chiếm gần như toàn bộ kim ngạch xuất khẩu tôm hùm của Việt Nam, khoảng 845 triệu USD, đưa Việt Nam nắm khoảng 34% thị phần và vượt Canada trở thành nguồn cung lớn nhất.
Sự bứt phá này trước hết đến từ thay đổi trong thị hiếu tiêu dùng Trung Quốc. Tầng lớp trung lưu mở rộng kéo theo nhu cầu mạnh đối với thủy sản cao cấp, đặc biệt là tôm hùm sống, tươi và các sản phẩm phục vụ nhà hàng, khách sạn. Phân khúc tôm hùm cỡ nhỏ 150–300g/con – phù hợp với mô hình buffet hải sản – đang được ưa chuộng, trùng với lợi thế nuôi trồng của Việt Nam.
Cầu tăng nhanh được đáp ứng bằng sự mở rộng quy mô sản xuất trong nước. Chỉ riêng khu vực Sông Cầu (Phú Yên cũ) đã có hơn 27.000 lồng nuôi. Trong 8 tháng đầu năm 2025, Việt Nam xuất sang Trung Quốc 17.000 tấn tôm hùm, gấp ba lần cùng kỳ và vượt xa mục tiêu 3.000 tấn đặt ra cho cả năm 2025. Tăng trưởng “nóng” phản ánh rõ sức hút từ thị trường này.
Yếu tố then chốt tiếp theo nằm ở thuế quan. Nhờ các hiệp định như ACFTA và RCEP, tôm hùm Việt Nam được hưởng thuế nhập khẩu 0% khi vào Trung Quốc. Trong khi đó, tôm hùm Canada chịu tổng mức thuế khoảng 32% và Mỹ khoảng 17%, khiến lượng nhập khẩu từ hai thị trường này lần lượt giảm 39% và 10% trong năm 2025. Chênh lệch thuế tạo lợi thế giá đáng kể cho doanh nghiệp Việt Nam, nhất là trong bối cảnh cạnh tranh ở phân khúc cao cấp ngày càng gay gắt.
Song song với yếu tố thuế, cấu trúc thương mại cũng thay đổi. Nếu trước đây xuất khẩu tôm hùm sang Trung Quốc chủ yếu qua đường tiểu ngạch, tiềm ẩn rủi ro ách tắc và ép giá, thì nay giao thương được chuẩn hóa hơn. Việt Nam siết chặt chứng thư và kiểm soát chất lượng, trong khi phía Trung Quốc gia tăng nhập khẩu chính ngạch nhằm đa dạng hóa nguồn cung, giảm phụ thuộc vào các đối tác phương Tây.
Khoảng trống thị phần cũng góp phần quan trọng. Sau khi Trung Quốc áp lệnh cấm tôm hùm đá Úc từ năm 2020, nguồn cung cao cấp bị gián đoạn. Dù cuối năm 2024 hai bên thống nhất lộ trình nối lại thương mại, trong năm 2025 tôm hùm Úc chưa kịp trở lại mạnh mẽ. Cùng lúc, căng thẳng thương mại Mỹ – Trung khiến hàng Bắc Mỹ mất lợi thế thuế quan, mở thêm dư địa cho Việt Nam.
Bước sang năm 2026, đà tăng vẫn được duy trì. Tháng 1, xuất khẩu tôm hùm sang Trung Quốc và Hong Kong đạt khoảng 100 triệu USD, tăng 6% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, lợi thế hiện tại không phải bất biến. Nếu Canada được điều chỉnh giảm thuế từ tháng 3/2026 và Úc củng cố lại sự hiện diện, cạnh tranh có thể gia tăng nhanh chóng.
Trong bối cảnh đó, yếu tố quyết định không chỉ là thuế suất mà còn là chất lượng ổn định, truy xuất nguồn gốc, chuẩn hóa quy cách và tối ưu logistics đối với hàng sống. Năm 2025 cho thấy Việt Nam có thể chiếm lĩnh thị phần khi hội đủ điều kiện thị trường và chính sách. Giữ được vị thế hay không sẽ phụ thuộc vào năng lực thích ứng khi lợi thế thuế quan thu hẹp.
Nguyễn Huyền
