Trước giờ EC kiểm tra: Cảnh báo không được chủ quan

Việt Nam đã có gần 5 năm triển khai các giải pháp chống khai thác hải sản bất hợp pháp (IUU). Theo lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, giai đoạn hiện nay không còn là lúc “hoàn thiện báo cáo”, mà là thời điểm kiểm chứng năng lực thực thi, trước khi đoàn thanh tra của EC dự kiến sang kiểm tra trong tháng 3.

Rà soát kỹ dữ liệu, tránh rủi ro bị “soi”

Ngày 27/2, Thứ trưởng Phùng Đức Tiến dẫn đầu đoàn công tác làm việc tại Đắk Lắk – địa phương được rà soát trước đợt kiểm tra quan trọng.

Theo báo cáo, đến cuối tháng 2, toàn tỉnh có gần 2.600 tàu cá đăng ký trên hệ thống dữ liệu nghề cá quốc gia; 22 tàu đang hoàn thiện thủ tục cấp phép và không hoạt động trên biển. Từ 1/1/2024 đến 25/2/2026, lực lượng chức năng đã xử phạt 116 trường hợp vi phạm hành chính, tổng số tiền hơn 1,6 tỷ đồng; trong đó 27 trường hợp liên quan đến thiết bị giám sát hành trình (VMS).

Đáng chú ý, 100% tàu cá thuộc diện bắt buộc (685 tàu dài từ 15m trở lên) đã lắp đặt VMS theo quy định. Tuy nhiên, đoàn công tác cũng chỉ ra một số tồn tại như tình trạng mất tín hiệu giám sát trong từng thời điểm, dữ liệu giữa các đơn vị chưa đồng bộ, hồ sơ lưu trữ thiếu hệ thống. Đây được xem là những điểm có thể bị EC kiểm tra chéo kỹ lưỡng.

Tại TP.HCM – địa bàn dự kiến nằm trong chương trình kiểm tra từ ngày 10/3 – hiện có 4.455 tàu cá đăng ký, 100% được cập nhật trên cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia và đồng bộ với cơ sở dữ liệu dân cư. Thành phố còn 490 tàu chưa đủ điều kiện khai thác, đã được lập danh sách quản lý nhằm ngăn ngừa phát sinh vi phạm IUU.

Không còn chỗ cho hình thức

Từ thực tế tại các địa phương, Thứ trưởng Phùng Đức Tiến nhấn mạnh EC không chỉ đánh giá hệ thống văn bản hay số liệu tổng hợp, mà quan tâm đến mức độ minh bạch, khả năng truy xuất và đối chiếu từng hồ sơ cụ thể.

Theo lãnh đạo Bộ, khung pháp lý về thủy sản những năm qua đã tương đối đầy đủ. Vấn đề cốt lõi hiện nay nằm ở khâu tổ chức thực hiện và trách nhiệm người đứng đầu.

Bộ yêu cầu các địa phương rà soát toàn bộ hệ thống dữ liệu từ đăng ký, đăng kiểm, cấp phép, giám sát hành trình đến xác nhận, chứng nhận nguồn gốc thủy sản. Thông tin phải chính xác, thống nhất giữa địa phương và trung ương, sẵn sàng giải trình khi EC kiểm tra.

“Từ nay đến thời điểm EC sang kiểm tra là giai đoạn nước rút. Nếu để xảy ra vi phạm nghiêm trọng, kéo dài, ảnh hưởng đến tiến trình gỡ ‘thẻ vàng’, người đứng đầu địa phương phải chịu trách nhiệm trước Chính phủ và Ban Bí thư. Không còn chỗ cho sự chủ quan hay hình thức”, Thứ trưởng Phùng Đức Tiến nhấn mạnh.

Trong bối cảnh thủy sản vẫn là một trong những ngành xuất khẩu chủ lực, kết quả đợt kiểm tra sắp tới được đánh giá có ý nghĩa quan trọng đối với uy tín thương mại và khả năng mở rộng thị trường của Việt Nam.