Nợ công Mỹ lần đầu vượt 40.000 tỷ USD, chi phí trả lãi vượt cả ngân sách quốc phòng

Theo dữ liệu Bộ Tài chính Mỹ công bố ngày 19/8, tổng nợ quốc gia của Mỹ tính đến ngày 18/8 đã lên 40.047 tỷ USD, chính thức vượt mốc 40.000 tỷ USD lần đầu tiên trong lịch sử. Trong đó, nợ do công chúng nắm giữ ở mức 32.266 tỷ USD, còn nợ do các cơ quan chính phủ liên bang nắm giữ là 7.782 tỷ USD.

Cột mốc này xuất hiện sớm hơn dự kiến vài tháng, phản ánh tốc độ gia tăng nợ ngày càng nhanh trong bối cảnh ngân sách liên bang tiếp tục thâm hụt. Chi tiêu của Chính phủ Mỹ trong nhiều năm qua liên tục vượt nguồn thu, khiến Washington phải tăng vay để bù đắp khoảng thiếu hụt.

Đà tăng của nợ công đặc biệt rõ trong vài năm gần đây. Nợ liên bang Mỹ vượt 30.000 tỷ USD vào tháng 1/2022, tăng lên hơn 39.000 tỷ USD vào tháng 3/2026 và đạt khoảng 39.700 tỷ USD vào tháng 7. Chỉ một tháng sau, con số này đã vượt 40.000 tỷ USD.

Trong 9 tháng đầu năm tài khóa 2026, Chính phủ Mỹ ghi nhận mức thâm hụt ngân sách 1.367 tỷ USD. Đáng chú ý, chi phí trả lãi ròng trong cùng kỳ lên tới 827 tỷ USD, cao hơn mức 713 tỷ USD dành cho quốc phòng và chỉ đứng sau chi an sinh xã hội 1.244 tỷ USD.

Điều này cho thấy vấn đề không còn chỉ nằm ở quy mô khoản nợ, mà ngày càng nằm ở chi phí duy trì khoản nợ đó. Khi mặt bằng lãi suất và lượng trái phiếu Chính phủ cần phát hành cùng tăng, phần ngân sách dành cho trả lãi có xu hướng phình to, trong khi đây là khoản chi khó cắt giảm trong ngắn hạn.

Quy mô nợ hiện nay là kết quả của nhiều năm thâm hụt ngân sách kéo dài. Chính phủ Mỹ từng tăng mạnh chi tiêu để ứng phó đại dịch COVID-19, sau đó tiếp tục triển khai các chính sách cắt giảm thuế và tăng chi quốc phòng. Khi nguồn thu không tăng tương ứng với tốc độ chi, nhu cầu vay mới tiếp tục gia tăng.

Áp lực này đang thu hút cảnh báo từ các tổ chức nghiên cứu chính sách tại Mỹ. Bà Maya MacGuineas, Chủ tịch Ủy ban vì Ngân sách Liên bang Có trách nhiệm, cho rằng nợ do công chúng nắm giữ đã vượt quy mô nền kinh tế Mỹ, trong khi tỷ lệ thâm hụt so với GDP cao gấp đôi mức được xem là phù hợp.

Theo bà MacGuineas, chi phí trả lãi đang vượt ngân sách quốc phòng và khoản nợ ngày càng lớn có thể tác động rộng hơn tới nền kinh tế, từ lạm phát đến khả năng phân bổ nguồn lực cho những ưu tiên khác của Chính phủ.

Bà Margaret Spellings, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc điều hành Trung tâm Chính sách Lưỡng đảng, cũng đánh giá quỹ đạo tài khóa hiện tại của Mỹ là “rõ ràng không bền vững”. Theo bà, nợ liên bang ngày càng lớn có thể làm tăng chi phí sinh hoạt, gây sức ép lên đầu tư và thu hẹp nguồn lực dành cho các khoản chi khác.

Về phía Nhà Trắng, người phát ngôn Kush Desai cho biết Tổng thống Donald Trump đã cam kết xử lý những vấn đề liên quan đến quản lý tài khóa dưới thời chính quyền tiền nhiệm. Chính quyền Trump đang tập trung cắt giảm lãng phí, gian lận và lạm dụng trong chi tiêu liên bang, đồng thời thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhằm cải thiện tỷ lệ nợ trên GDP.

Tuy nhiên, tốc độ tăng nợ cho thấy bài toán tài khóa của Mỹ ngày càng trở nên khó giải quyết. Khi riêng tiền lãi đã chiếm gần 827 tỷ USD trong 9 tháng đầu năm tài khóa, mỗi đợt gia tăng nợ mới không chỉ bổ sung nghĩa vụ vay mà còn tạo thêm chi phí cho ngân sách trong những năm tiếp theo.

Mốc 40.000 tỷ USD vì thế mang ý nghĩa lớn hơn một con số kỷ lục. Nó cho thấy sức ép tài khóa đang chuyển dần từ câu chuyện quy mô nợ sang câu chuyện chi phí phục vụ nợ, đặt ra bài toán ngày càng lớn đối với khả năng cân đối ngân sách của nền kinh tế lớn nhất thế giới.