Khép khoảng trống trong thương mại điện tử xuyên biên giới
Theo Trung tâm Các vấn đề Người tiêu dùng Quốc gia Nhật Bản (NCAC), trong năm tài khóa 2025, Trung tâm Người tiêu dùng xuyên biên giới Nhật Bản (CCJ) tiếp nhận 9.127 trường hợp tư vấn, khiếu nại, mức cao nhất kể từ khi trung tâm được thành lập và tăng khoảng 1,5 lần so với 6.005 trường hợp của năm tài khóa trước. Đáng chú ý, 98,6% số vụ liên quan thương mại điện tử.
Trước những rủi ro gia tăng cùng sự phát triển của giao dịch xuyên biên giới, Nhật Bản đang từng bước chuyển trọng tâm từ khuyến cáo người mua tự nhận diện nguy cơ sang tăng trách nhiệm của các chủ thể đưa hàng hóa vào thị trường, đồng thời mở rộng khả năng giám sát ngay trên môi trường trực tuyến.
Một thay đổi đáng chú ý có hiệu lực từ ngày 25/12/2025, khi doanh nghiệp nước ngoài sử dụng nền tảng giao dịch số để bán trực tiếp các sản phẩm thuộc diện quản lý cho người tiêu dùng Nhật Bản, mà không thông qua nhà nhập khẩu trong nước, được đưa vào phạm vi điều chỉnh của bốn luật về an toàn sản phẩm.
Theo Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản (METI), các doanh nghiệp thuộc diện này phải chỉ định một đầu mối quản lý tại Nhật Bản, đáp ứng những điều kiện nhất định như có địa chỉ trong nước, có khả năng giao tiếp bằng tiếng Nhật và thực hiện các biện pháp cần thiết nhằm bảo đảm an toàn sản phẩm. Đối với những sản phẩm thuộc diện phải mang dấu PS Mark (dấu an toàn sản phẩm theo quy định của Nhật Bản), doanh nghiệp nước ngoài phải đáp ứng đầy đủ các yêu cầu liên quan trước khi đưa sản phẩm ra thị trường.
Quy định mới hướng tới xử lý một điểm yếu phát sinh khi mô hình thương mại điện tử xuyên biên giới làm thay đổi chuỗi phân phối truyền thống. Nếu trước đây, hàng hóa nhập khẩu thường gắn với một nhà nhập khẩu tại Nhật Bản để cơ quan quản lý xác định trách nhiệm, thì với hình thức bán trực tiếp xuyên biên giới, mắt xích này có thể không còn tồn tại: hàng hóa vẫn được đưa tới người tiêu dùng Nhật Bản, trong khi người bán ở ngoài lãnh thổ. Bởi vậy, yêu cầu doanh nghiệp nước ngoài có đầu mối quản lý trong nước góp phần tạo lập một “địa chỉ trách nhiệm” ngay tại thị trường nơi sản phẩm được tiêu thụ.
Bên cạnh đó, Nhật Bản cũng đẩy mạnh giám sát thị trường trực tuyến thông qua hoạt động thường được gọi là Net Patrol. Thay vì chỉ chờ phản ánh từ người tiêu dùng, METI chủ động lựa chọn các sản phẩm thuộc diện điều chỉnh đang được chào bán trên internet để kiểm tra việc tuân thủ quy định về an toàn sản phẩm, tập trung vào những dấu hiệu như không hiển thị PS Mark, thiếu tên doanh nghiệp chịu trách nhiệm hoặc người bán không công khai rõ địa chỉ, thông tin liên hệ.
Đối với các trang bán hàng trực tiếp từ nước ngoài có sản phẩm vi phạm, METI cho biết, đã yêu cầu nhà cung cấp dịch vụ lưu trữ áp dụng biện pháp thích hợp, trong đó có ngừng cho truy cập trang web. Hoạt động kiểm tra việc tuân thủ pháp luật về an toàn sản phẩm trên thị trường internet tiếp tục được triển khai trong năm tài khóa 2026 với sự tham gia của Tổ chức Bảo đảm Chất lượng Nhật Bản (JQA).
Hoạt động giám sát cũng được kết nối với khâu kiểm tra sản phẩm thực tế. METI duy trì việc mua thử sản phẩm đang lưu hành trên thị trường để đánh giá khả năng đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật, tính hợp lệ của nhãn và mức độ an toàn; kết quả kiểm tra sau đó được sử dụng phục vụ công tác hướng dẫn, giám sát nhà sản xuất, nhà nhập khẩu cũng như phòng ngừa tai nạn sản phẩm.
Qua đó, các biện pháp kiểm soát được kết nối thành một chuỗi, từ xác định chủ thể chịu trách nhiệm, giám sát hàng hóa đang được chào bán trực tuyến, phát hiện dấu hiệu bất thường đến kiểm tra sản phẩm thực tế, qua đó tăng khả năng phát hiện và xử lý rủi ro trước khi trách nhiệm nhận diện sản phẩm không an toàn đặt hoàn toàn lên người tiêu dùng.
