Nga kiện EU về quyết định phong tỏa 290 tỷ euro tài sản

Ngân hàng Trung ương Nga đã đệ đơn kiện lên Tòa án Công lý của Liên minh Châu Âu tại Luxembourg, phản đối quy định phong tỏa vô thời hạn tài sản nhà nước Nga trong phạm vi EU. Đây là lần đầu tiên Moscow khởi kiện ở cấp độ quốc tế liên quan đến tài sản có chủ quyền tại một cơ quan tài phán châu Âu.

Biểu đồ phân bổ tài sản đóng băng của Nga tại các quốc gia 2025, đơn vị tỷ euro. Ảnh: NBU, Cơ quan Nghiên cứu Nghị viện Châu Âu.

Thách thức pháp lý chưa từng có

Theo thông cáo ngày 3/3, đơn kiện được nộp hôm 27/2 theo Điều 263 của Hiệp ước về hoạt động của EU, yêu cầu hủy bỏ Quy định số 2025/2600 do Hội đồng EU thông qua tháng 12/2025.

Quy định này cấm mọi hình thức chuyển giao trực tiếp hoặc gián tiếp tài sản của Ngân hàng Trung ương Nga trong EU mà không xác định thời hạn, đồng thời đình chỉ thi hành các phán quyết tòa án hoặc quyết định trọng tài liên quan đến biện pháp phong tỏa.

Phía Nga cho rằng quy định vi phạm quyền tiếp cận công lý, nguyên tắc bất khả xâm phạm tài sản và miễn trừ chủ quyền theo luật quốc tế cũng như luật EU. Moscow cũng lập luận Hội đồng EU đã sai về thủ tục khi áp dụng biểu quyết theo đa số đủ điều kiện thay vì yêu cầu đồng thuận tuyệt đối theo Điều 215 của hiệp ước.

Ngân hàng Trung ương Nga tuyên bố bảo lưu toàn bộ quyền và biện pháp pháp lý liên quan đến các quyết định của EU và các quốc gia thành viên.

290 tỷ euro đang bị đóng băng ở đâu?

Theo ước tính của Ngân hàng Quốc gia Ukraine dựa trên dữ liệu từ Cơ quan Nghiên cứu Nghị viện Châu Âu, khoảng 290 tỷ euro (tương đương 336 tỷ USD) tài sản có chủ quyền của Nga đang bị phong tỏa trên toàn cầu.

Bỉ là nơi nắm giữ nhiều nhất, khoảng 180 tỷ euro, chủ yếu thông qua tổ chức lưu ký Euroclear tại Brussels – nơi quản lý phần lớn dự trữ ngoại hối của Nga tại châu Âu. Các nước khác gồm Nhật Bản (28,1 tỷ euro), Vương quốc Anh (26,6 tỷ euro), Pháp (19 tỷ euro), Canada (15,1 tỷ euro), Luxembourg (10 tỷ euro), Thụy Sĩ (6,2 tỷ euro) và Mỹ (4,3 tỷ euro).

Tranh cãi về cơ chế sử dụng tài sản Nga

Ukraine tiếp tục kêu gọi tịch thu hoàn toàn số tài sản bị phong tỏa để phục vụ quốc phòng và tái thiết. Tuy nhiên, Bỉ và một số quốc gia EU tỏ ra thận trọng do lo ngại rủi ro pháp lý và tác động đến ổn định tài chính.

Thủ tướng Bỉ Bart De Wever cảnh báo việc chuyển đổi tài sản phong tỏa thành nguồn tài chính dài hạn có thể khiến các trung gian như Euroclear đối mặt với kiện tụng và rủi ro thị trường.

Quỹ Tiền tệ Quốc tế cũng bày tỏ sự thận trọng, nhấn mạnh cần có cơ sở pháp lý rõ ràng cho bất kỳ cơ chế tịch thu hoặc sử dụng tài sản nào, đồng thời cảnh báo tác động tiềm ẩn đến hệ thống tiền tệ quốc tế.

Trong khi đó, EU đã thông qua gói cho vay 90 tỷ euro như một giải pháp tạm thời, song song với việc tiếp tục xây dựng cơ chế bồi thường dài hạn.

Động thái kiện của Nga vì vậy không chỉ là tranh chấp pháp lý đơn thuần, mà có thể mở ra một tiền lệ lớn liên quan đến quyền miễn trừ tài sản có chủ quyền và cách thức xử lý dự trữ quốc gia trong bối cảnh xung đột địa chính trị.