Mỹ bơm dầu kỷ lục, vì sao giá xăng vẫn tăng vọt?
Mỹ đang bơm dầu ở mức kỷ lục, nhưng giá xăng vẫn tăng khi căng thẳng Trung Đông làm dấy lên lo ngại gián đoạn nguồn cung toàn cầu, đặc biệt tại Strait of Hormuz.
Mỹ đang sản xuất nhiều dầu hơn bất kỳ quốc gia nào trong lịch sử. Tuy nhiên, chỉ trong vài ngày căng thẳng liên quan tới Iran leo thang, giá xăng tại nước này đã tăng khoảng 20 cent mỗi gallon – tương đương gần 7%.
Thoạt nhìn, đây dường như là một nghịch lý. Khi một quốc gia bơm ra tới gần 13,7 triệu thùng dầu mỗi ngày – mức cao nhất thế giới – nguồn cung nội địa đáng lẽ phải đủ để giúp giá nhiên liệu trong nước ổn định.
Nhưng thực tế của thị trường năng lượng lại phức tạp hơn nhiều.
Dầu mỏ không phải là một thị trường khép kín theo biên giới quốc gia. Dù sản xuất khối lượng lớn, Mỹ vẫn là một mắt xích trong hệ thống giao dịch năng lượng toàn cầu – nơi giá cả được định hình bởi cung, cầu và rủi ro địa chính trị ở nhiều khu vực khác nhau.
Theo dữ liệu của U.S. Energy Information Administration, Mỹ hiện xuất khẩu gần một phần ba sản lượng dầu thô, đồng thời cũng nhập khẩu lượng tương đương để phục vụ nhu cầu trong nước.
Nguyên nhân nằm ở đặc tính của dầu đá phiến Mỹ. Phần lớn sản lượng trong nước là loại dầu nhẹ, phù hợp để sản xuất xăng nhưng không tối ưu cho các sản phẩm như dầu diesel, dầu hỏa hay nhiên liệu hàng hải. Vì vậy, các nhà máy lọc dầu vẫn phải nhập khẩu các loại dầu thô nặng hơn từ nhiều khu vực khác.
Nói cách khác, ngay cả khi Mỹ là cường quốc dầu mỏ, nền kinh tế này vẫn gắn chặt với cấu trúc của thị trường năng lượng toàn cầu.
Khi một eo biển quyết định giá xăng
Trong bối cảnh đó, những diễn biến tại Strait of Hormuz đang trở thành tâm điểm chú ý của thị trường.
Tuyến hàng hải này nằm ngoài khơi Iran và được xem là một trong những “yết hầu năng lượng” của thế giới, nơi khoảng 20% lượng dầu mỏ toàn cầu được vận chuyển qua mỗi ngày.
Khi nguy cơ gián đoạn xuất hiện tại Hormuz, phản ứng của thị trường gần như tức thì. Các nhà giao dịch dầu bắt đầu định giá lại rủi ro nguồn cung, khiến giá dầu quốc tế nhích lên – và theo đó là giá xăng tại các trạm nhiên liệu ở Mỹ.
Trong những ngày gần đây, giá xăng bán lẻ trung bình tại Mỹ đã tăng mạnh nhất trong gần hai thập kỷ, kể từ thời điểm Hurricane Katrina tàn phá khu vực Vịnh Mexico năm 2005.
Diễn biến này cho thấy một thực tế: giá nhiên liệu tại Mỹ không chỉ phụ thuộc vào các giếng dầu ở Texas hay New Mexico, mà còn chịu tác động từ những biến động cách đó hàng nghìn km.
Không chỉ là câu chuyện của Iran
Về quy mô sản xuất, Iran không phải là quốc gia dầu mỏ lớn nhất. Sản lượng của nước này khoảng 3,5 triệu thùng mỗi ngày – thấp hơn nhiều so với các nhà sản xuất hàng đầu như Nga hay Ả Rập Xê Út.
Tuy nhiên, vị trí địa lý và vai trò trong chuỗi cung ứng khu vực khiến Iran trở thành một nhân tố quan trọng đối với sự ổn định của thị trường năng lượng.
Ngay cả khi chịu nhiều biện pháp trừng phạt, dầu của Iran vẫn tìm được đường ra thị trường, trong đó Trung Quốc là một trong những khách hàng lớn nhờ nhu cầu năng lượng khổng lồ.
Nếu dòng chảy này bị gián đoạn, các nhà máy lọc dầu buộc phải tìm nguồn thay thế. Điều đó làm tăng cạnh tranh trên thị trường dầu thô và đẩy giá toàn cầu đi lên.
Bên cạnh đó, các nhà giao dịch còn theo dõi sát những rủi ro có thể lan sang hạ tầng năng lượng của các nước vùng Vịnh như Saudi Arabia, United Arab Emirates hay Kuwait.
Nếu các cơ sở dầu khí tại khu vực này bị ảnh hưởng, việc khôi phục sản lượng có thể mất nhiều thời gian – kéo dài áp lực lên thị trường năng lượng toàn cầu.
Cảnh báo có điều kiện
Theo Bob McNally, chủ tịch Rapidan Energy Group và cựu cố vấn năng lượng của Tổng thống George W. Bush, nếu tình trạng gián đoạn tại Hormuz kéo dài, giá dầu có thể vượt ngưỡng 100 USD/thùng.
Khi đó, giá xăng trung bình tại Mỹ có thể quay trở lại trên 4 USD/gallon.
Dù vậy, kịch bản này không phải là điều chắc chắn. Thị trường dầu vốn phản ứng rất nhanh với các tín hiệu hạ nhiệt căng thẳng, đặc biệt nếu tuyến vận tải qua Hormuz sớm được khôi phục.
Song những biến động vừa qua vẫn là một lời nhắc rõ ràng về bản chất của thị trường dầu mỏ: trong một hệ thống năng lượng toàn cầu hóa, rủi ro địa chính trị tại một điểm nghẽn chiến lược có thể nhanh chóng chuyển hóa thành chi phí mà người tiêu dùng ở cách xa hàng nghìn km phải gánh chịu.
Mạnh Huyền
