Một doanh nghiệp trên sàn trả cổ tức hơn 15%: Cao gấp đôi gửi tiết kiệm

Trong bối cảnh lãi suất tiền gửi 12 tháng của phần lớn ngân hàng chỉ dao động quanh 6-7%/năm, một doanh nghiệp trên sàn chứng khoán lại đang trả cho cổ đông mức lợi suất tiền mặt vượt 15%. Khoảng cách này khiến cổ phiếu không chỉ được nhìn dưới góc độ tăng giá, mà còn trở thành một tài sản tạo dòng tiền đáng chú ý.

Theo báo cáo cập nhật sau Đại hội đồng cổ đông thường niên 2026 của Tổng Công ty Máy động lực và Máy nông nghiệp Việt Nam (VEAM - mã VEA), Công ty Chứng khoán Vietcap cho biết doanh nghiệp dự kiến chi trả cổ tức năm 2025 bằng tiền mặt ở mức 5.240 đồng/cổ phiếu. Với thị giá quanh 35.000 đồng, lợi suất cổ tức đạt khoảng 15,1%, trong khi tỷ lệ chi trả lên tới 97,4% lợi nhuận.

Đây là mức cổ tức tiền mặt cao nhất của VEA trong vòng 4 năm trở lại đây. Nếu so với mặt bằng lãi suất tiết kiệm phổ biến hiện nay, khoản lợi suất này cao gấp hơn 2 lần gửi ngân hàng. Điều đáng chú ý là nguồn tiền chi trả không đến từ hoạt động tài chính ngắn hạn mà chủ yếu được tạo ra từ dòng lợi nhuận ổn định của các liên doanh ô tô lớn.

Nền tảng lợi nhuận của VEA nhiều năm qua phụ thuộc đáng kể vào ba liên doanh gồm Honda Việt Nam, Toyota Việt Nam và Ford Việt Nam. Ban lãnh đạo doanh nghiệp tại đại hội ngày 15/6 tiếp tục khẳng định đây vẫn là các động lực đóng góp lợi nhuận chủ lực trong giai đoạn tới, bất chấp những thay đổi mạnh mẽ đang diễn ra trên thị trường xe cơ giới.

Tuy nhiên, bức tranh năm 2026 không hoàn toàn bằng phẳng. VEA đặt mục tiêu doanh thu hợp nhất đạt 4.900 tỷ đồng, tăng 10% so với năm trước, nhưng lợi nhuận sau thuế công ty mẹ chỉ còn 6.300 tỷ đồng, giảm khoảng 10%. Vietcap cũng dự báo lợi nhuận hợp nhất sẽ suy giảm khi đóng góp từ các công ty liên kết có thể thấp hơn giai đoạn trước.

Theo chia sẻ của ban lãnh đạo, áp lực chủ yếu đến từ Honda Việt Nam khi thị trường xe máy truyền thống đang bước vào giai đoạn tăng trưởng chậm hơn do quá trình chuyển dịch sang xe điện. Trong khi đó, Toyota Việt Nam được cho là đang cân nhắc giữ lại một phần lợi nhuận nhằm phục vụ các kế hoạch đầu tư mới thay vì duy trì mức chi trả cao như trước.

Dù vậy, VEA vẫn đánh giá quá trình chuyển đổi công nghệ có thể mở ra dư địa tăng trưởng mới. Honda, Toyota và Ford đều đang triển khai các chiến lược phát triển xe hybrid và phương tiện sử dụng năng lượng sạch nhằm thích ứng với xu hướng giảm phát thải. Nếu quá trình chuyển đổi diễn ra thuận lợi, nguồn lợi nhuận từ các liên doanh này có thể tiếp tục duy trì vai trò "máy in tiền" cho doanh nghiệp.

Năm 2026 cũng được VEA xác định là năm bản lề của chiến lược phát triển giai đoạn 2026-2030. Theo kế hoạch được thông qua tại đại hội, doanh nghiệp sẽ tập trung vào các lĩnh vực cốt lõi gồm máy nông nghiệp, ô tô và phụ tùng, đồng thời tiếp tục thoái vốn khỏi các đơn vị hoạt động kém hiệu quả hoặc không còn phù hợp với định hướng dài hạn.

Một trong những dự án đáng chú ý là kế hoạch hợp tác với Toyota nhằm mở rộng công suất sản xuất và danh mục sản phẩm. Tổng vốn đầu tư dự kiến khoảng 260 triệu USD trong giai đoạn 2026-2029, được tài trợ bằng lợi nhuận giữ lại. Song song đó, VEA cũng đang nghiên cứu hợp tác với một tập đoàn ô tô lớn của Trung Quốc để triển khai dự án VEAM Auto tại Thanh Hóa, tập trung vào xe điện và phương tiện công nghiệp.

Dẫu vậy, bên cạnh câu chuyện cổ tức hấp dẫn, doanh nghiệp vẫn còn những nút thắt cần tháo gỡ. Cổ phiếu VEA hiện vẫn thuộc diện cảnh báo do liên tiếp nhận ý kiến kiểm toán ngoại trừ trong ba năm gần nhất. Các tồn đọng chủ yếu liên quan đến những vấn đề lịch sử tại một số công ty con và dự án ngoài hoạt động kinh doanh cốt lõi.

Ban lãnh đạo cho biết đang triển khai nhiều biện pháp xử lý, từ giảm hàng tồn kho, đấu giá tài sản chậm luân chuyển đến thu hồi công nợ tại các đơn vị như CTCP Vận tải VEAM hay Cơ khí Trần Hưng Đạo. Tuy nhiên, một số nội dung vẫn cần sự chấp thuận của cơ quan đại diện chủ sở hữu Nhà nước, gồm Bộ Công Thương và Bộ Tài chính, khiến tiến độ xử lý chưa thể diễn ra nhanh.

Trường hợp Nhà máy Gang xốp MATEXIM là ví dụ điển hình. Dự án đã ngừng hoạt động nhưng vẫn ghi nhận chi phí khấu hao và lãi vay, tiếp tục tạo áp lực lên kết quả kinh doanh. Đây cũng là một trong những nguyên nhân khiến các vấn đề kiểm toán chưa thể khép lại hoàn toàn.

Điều này đồng thời ảnh hưởng đến kế hoạch chuyển niêm yết cổ phiếu từ UPCoM sang HoSE. Ban lãnh đạo VEA tiếp tục tái khẳng định mục tiêu chuyển sàn, nhưng thừa nhận quá trình này khó diễn ra trong ngắn hạn nếu các tồn đọng liên quan đến ý kiến kiểm toán chưa được xử lý dứt điểm.

Nhìn rộng hơn, VEA đang đứng giữa hai câu chuyện song hành. Một bên là nguồn lợi nhuận hàng nghìn tỷ đồng từ các liên doanh ô tô và chính sách cổ tức thuộc nhóm cao nhất thị trường. Bên còn lại là những tồn đọng lịch sử vẫn cần thời gian để giải quyết. Nếu tiến trình tái cơ cấu và xử lý các vấn đề kiểm toán được đẩy nhanh trong giai đoạn 2026-2030, dư địa định giá của doanh nghiệp có thể không chỉ đến từ cổ tức, mà còn từ những thay đổi về chất lượng tài sản và vị thế niêm yết trong những năm tới.