Hormuz mất an toàn, EU tính vẽ lại bản đồ năng lượng

Bà Kaja Kallas, Đại diện cấp cao về chính sách đối ngoại và an ninh của Liên minh châu Âu (EU), ngày 16/3 đã đề xuất khả năng thiết lập một cơ chế bảo vệ hoạt động vận chuyển dầu khí qua Eo biển Hormuz – tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển khoảng 20% nguồn cung năng lượng toàn cầu. Ý tưởng này được xây dựng dựa trên mô hình Sáng kiến Ngũ cốc Biển Đen – cơ chế từng cho phép Ukraine duy trì xuất khẩu nông sản trong thời chiến thông qua các hành lang an toàn trên biển.

Theo đề xuất, các tàu thương mại và tàu dân sự đi qua eo biển Hormuz sẽ được đảm bảo an ninh, hạn chế nguy cơ bị tấn công trong bối cảnh căng thẳng liên quan đến Iran khiến hoạt động vận tải tại khu vực này bị gián đoạn nghiêm trọng. Bà Kallas cho biết đã trao đổi với Antonio Guterres, Tổng thư ký Liên Hợp Quốc, về khả năng triển khai một sáng kiến tương tự tại Hormuz. Phía Liên Hợp Quốc xác nhận đang xem xét ý tưởng, nhưng đồng thời cảnh báo rủi ro hiện tại vẫn ở mức cao, đòi hỏi cách tiếp cận thận trọng.

Eo biển Hormuz giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với an ninh năng lượng toàn cầu, nhất là với các nền kinh tế châu Á phụ thuộc lớn vào nguồn cung từ Trung Đông. Bất kỳ sự gián đoạn kéo dài nào tại tuyến vận tải này không chỉ tác động đến giá dầu, mà còn ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng năng lượng và sản xuất phân bón – yếu tố liên quan trực tiếp đến an ninh lương thực.

Song song với đề xuất trên, EU cũng đang thảo luận khả năng điều chỉnh nhiệm vụ của lực lượng hải quân Aspides, vốn hiện hoạt động tại Biển Đỏ nhằm bảo vệ tàu thuyền trước các cuộc tấn công từ lực lượng Houthi.

Việc mở rộng phạm vi hoạt động của Aspides sang khu vực eo biển Hormuz đang được cân nhắc, dù vẫn vấp phải sự hoài nghi từ một số quốc gia thành viên. Johann Wadephul, Bộ trưởng Ngoại giao Đức, cho rằng hiệu quả thực tế của lực lượng này tại Hormuz là chưa rõ ràng.

Dự kiến, ông Antonio Guterres sẽ tới Brussels trong ngày 17/3 để tham gia các cuộc thảo luận với giới chức châu Âu, nhằm tìm kiếm giải pháp cho tình trạng gián đoạn vận tải năng lượng hiện nay.

Ở góc độ thị trường, sáng kiến “hành lang an toàn” nếu được triển khai có thể góp phần giảm bớt rủi ro gián đoạn nguồn cung. Tuy nhiên, trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, khả năng hiện thực hóa vẫn phụ thuộc lớn vào mức độ đồng thuận quốc tế và diễn biến tại khu vực.