Cùng lãi suất margin 14%, nhà đầu tư vẫn trả thêm tiền vì một “điểm mù”

Dư nợ margin trên thị trường chứng khoán Việt Nam đã vượt 410.000 tỉ đồng, nhưng phần lớn nhà đầu tư lại ít để ý tới một chi tiết kỹ thuật có thể làm chi phí vay thực tế tăng lên đáng kể: cách quy đổi số ngày trong năm. Cùng niêm yết lãi suất 14%/năm, song việc áp dụng cơ sở 360 hay 365 ngày đang tạo ra mức chi phí khác nhau giữa các công ty chứng khoán.

Khác biệt nằm ở công thức tính lãi vay margin theo ngày. Với khoản vay 1 tỉ đồng trong 30 ngày ở mức lãi suất 14%/năm, nếu tính theo chuẩn 365 ngày, tiền lãi khoảng 11,51 triệu đồng. Nhưng nếu áp dụng cơ sở 360 ngày, chi phí tăng lên khoảng 11,67 triệu đồng. Chênh lệch gần 160.000 đồng cho một khoản vay ngắn hạn tưởng không lớn, nhưng tương đương chi phí thực tế cao hơn khoảng 1,4%.

Khi quy mô dư nợ margin toàn thị trường đã vượt 410.000 tỉ đồng, phần chênh lệch này không còn nhỏ. Với những nhà đầu tư sử dụng đòn bẩy thường xuyên hoặc quy mô lớn, khoản chi phí phát sinh có thể tích lũy đáng kể theo thời gian. Đây cũng là lý do nhiều nhà đầu tư gọi cơ chế tính này là “điểm mù” của thị trường, bởi đa số chỉ nhìn vào lãi suất niêm yết mà bỏ qua cách quy đổi thực tế.

Hiện thị trường tồn tại song song hai cách tính. Các công ty như TCBS, HSC, LPBS hay MBS áp dụng cơ sở 365 ngày – tương đồng với thông tư 14/2017 của Ngân hàng Nhà nước dành cho tổ chức tín dụng. Trong khi đó, một số công ty như VPS, ACBS, PHS hay Mirae Asset vẫn áp dụng cơ sở 360 ngày cho một số sản phẩm margin.

Các công ty chứng khoán cho rằng cách tính 360 ngày không vi phạm pháp luật. VPS dẫn Bộ luật Dân sự 2015 để khẳng định các bên có quyền thỏa thuận phương pháp tính lãi và thời hạn vay, miễn lãi suất không vượt trần 20%/năm. Theo doanh nghiệp này, việc dùng cơ sở 360 ngày chỉ là quy đổi kỹ thuật, không làm thay đổi bản chất mức lãi suất đã công bố với khách hàng.

Tuy nhiên, tranh luận bắt đầu xuất hiện khi thị trường margin ngày càng phình to. Một giám đốc công ty chứng khoán cho rằng việc áp dụng 365 ngày phản ánh sát thực tế hơn, đặc biệt trong bối cảnh dư nợ margin biến động liên tục theo ngày. Luật sư Trương Thanh Đức, Giám đốc Công ty luật ANVI, cũng nhận định cách tính 360 ngày đang lệch với tinh thần quy định về thời hạn trong Bộ luật Dân sự, trong khi hệ thống ngân hàng đã chuyển sang chuẩn 365 ngày từ nhiều năm trước.

Ở góc nhìn thị trường, ông Nguyễn Quang Huy, Giám đốc Khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi, cho rằng vấn đề lớn nhất không nằm ở việc chọn 360 hay 365 ngày, mà ở tính minh bạch. Theo ông Huy, cơ quan quản lý có thể yêu cầu các công ty chứng khoán công bố lãi suất hiệu dụng hoặc quy đổi về cùng một chuẩn để nhà đầu tư dễ so sánh chi phí thực tế.

Trong bối cảnh cạnh tranh margin ngày càng khốc liệt và dư nợ toàn thị trường tiếp tục tăng mạnh, “điểm mờ” trong cách tính lãi có thể trở thành câu chuyện lớn hơn trong tương lai. Nếu chưa có một chuẩn công bố thống nhất, nhà đầu tư sẽ vẫn phải tự tính toán để biết mình thực sự đang trả bao nhiêu cho cùng một mức lãi suất được niêm yết trên bảng quảng cáo.