Cú sốc Trung Đông lan vào chi phí, doanh nghiệp mắc kẹt giữa giá và thị phần

Tại buổi làm việc với Bộ Công Thương, ông Nguyễn Văn Nghiễm cho biết tại Đồng bằng sông Cửu Long, thiếu hụt cục bộ nhiên liệu đã làm gián đoạn thu hoạch và vận chuyển lúa. Giá lúa vì vậy giảm 8–10% xuống còn 5.600–5.800 đồng/kg, trong khi chi phí logistics đường thủy tăng 20–30%, đẩy giá thành tăng thêm khoảng 30 đồng/kg. Một ngành vốn phụ thuộc tốc độ lưu thông giờ lại chịu áp lực ngay ở khâu vận chuyển.

Áp lực này lan sang chăn nuôi. Theo ông Lã Văn Kính, chi phí thức ăn tăng theo vận tải, trong khi giá heo, gà gần như đi ngang, thậm chí giảm 1.000–2.000 đồng/kg. Khoảng cách giữa chi phí và giá bán vì thế ngày càng nới rộng.

Ngay cả những ngành có nguồn cung dồi dào cũng không đứng ngoài. Ông Vũ Khánh Thiện cho biết dù sản lượng ure trong nước đạt khoảng 2,8 triệu tấn, vượt nhu cầu, giá vẫn tăng khoảng 20% do liên thông với thị trường quốc tế. Điều này cho thấy giá không còn phản ánh cung – cầu nội địa, mà bị dẫn dắt bởi biến động bên ngoài.

Ở phía xuất khẩu, chi phí logistics trở thành điểm nghẽn rõ rệt. Theo bà Trần Thị Quế Phương, thời gian vận chuyển thủy sản sang Mỹ và châu Âu kéo dài thêm 10–14 ngày, cước tăng 2.000–4.000 USD mỗi container. Doanh nghiệp buộc phải chuyển sang hợp đồng ngắn hạn để giảm rủi ro, cho thấy mức độ bất định đã đi vào từng giao dịch cụ thể.

Áp lực chi phí tiếp tục lan sang bán lẻ. Ông Nguyễn Minh Tâm cho biết nhiều nhà cung cấp đề xuất tăng giá, trong khi hệ thống phải cân nhắc vì sức mua đã chững lại. Dự báo giá bán lẻ có thể tăng 5–7%, nhưng không phải mọi chi phí đều có thể chuyển sang người tiêu dùng.

Bà Trần Thị Bích Vân cho biết chi phí đầu vào tăng 10–15%, vận chuyển tăng khoảng 20%, khiến tổng chi phí vận hành tăng hơn 15%, trong khi sức mua suy yếu. Điều này khiến doanh nghiệp rơi vào thế “kẹt biên”: không thể tăng giá đủ, nhưng cũng không thể giữ nguyên chi phí.

Rủi ro không dừng ở chi phí, mà lan sang chuỗi cung ứng. Ông Ngô Khắc Lễ cảnh báo nguy cơ gián đoạn vận tải khi tàu có thể thay đổi hành trình hoặc dỡ hàng ngoài kế hoạch. Khi đó, tác động không còn cục bộ, mà có thể lan ra toàn hệ thống.

Trong bối cảnh này, nhiều doanh nghiệp buộc phải điều chỉnh chiến lược: chuyển thị trường, rút ngắn hợp đồng, hoặc tạm dừng đơn hàng. Nhưng những điều chỉnh này thường đi kèm chi phí mới và hiệu quả chưa chắc chắn. Vấn đề lúc này không còn là chi phí tăng bao nhiêu, mà là doanh nghiệp có còn đủ dư địa để hấp thụ cú sốc mà không làm đứt gãy dòng tiền hay không.