Chưa đến 10% doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận được vốn vay
SME chiếm 94% số pháp nhân đang hoạt động nhưng chỉ 8,8% tiếp cận được vốn vay tính đến cuối tháng 7/2026. Khoảng trống tín dụng còn lớn, đặc biệt ở nhóm doanh nghiệp đã hoạt động lâu năm nhưng chưa từng vay vốn.
Theo Fiin Group, tính đến cuối tháng 7/2026, Việt Nam có khoảng 914.000 doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME), chiếm 94% tổng số pháp nhân trên cả nước. Tuy nhiên, tỷ trọng doanh thu của nhóm này chỉ dưới 20%, trong khi đóng góp vào tổng kim ngạch xuất nhập khẩu khoảng 8%.
Với quy mô được xác định là doanh nghiệp có doanh thu không quá 300 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn không quá 100 tỷ đồng và dưới 200 lao động, khả năng tiếp cận tín dụng của SME vẫn ở mức rất thấp. Chỉ khoảng 8,8%, tương đương 80.000 pháp nhân, có thể vay vốn, giảm 0,5 điểm phần trăm so với năm 2025.
Khoảng cách với doanh nghiệp lớn rất đáng chú ý. Tỷ lệ doanh nghiệp lớn tiếp cận được vốn vay lên tới 47,1%, cao hơn nhiều lần so với SME. Theo Fiin Group, chênh lệch này cho thấy một khoảng trống lớn về tiếp cận tài chính, qua đó ảnh hưởng tới khả năng duy trì hoạt động và mở rộng quy mô của khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Khó tiếp cận vốn cũng là một trong những yếu tố hạn chế khả năng SME phát triển lên quy mô lớn hơn. Số doanh nghiệp chuyển từ nhóm SME lên doanh nghiệp lớn chỉ chiếm khoảng 0,9% số doanh nghiệp đang hoạt động. Bên cạnh vốn, những hạn chế về quản trị, công nghệ và khả năng tiếp cận thị trường tiếp tục là các rào cản đối với quá trình mở rộng.
Ở phía ngân hàng, việc lựa chọn khách hàng vẫn khá thận trọng. Gần 85% SME đang có dư nợ vay là những doanh nghiệp đã hoạt động từ 5 năm trở lên, cho thấy tín dụng đang tập trung nhiều hơn vào nhóm có lịch sử hoạt động đủ dài và hồ sơ rủi ro rõ ràng.
Tuy nhiên, chính trong nhóm doanh nghiệp đã hoạt động lâu năm lại tồn tại một dư địa tín dụng đáng kể. Fiin Group cho biết khoảng 45% doanh nghiệp hoạt động trên 5 năm có mức rủi ro trung bình và thấp nhưng chưa từng tiếp cận vốn vay.
Có khoảng 222.000 doanh nghiệp thuộc nhóm này. Quy mô tài sản trung vị đạt 7,1 tỷ đồng và doanh thu bình quân khoảng 5,2 tỷ đồng, thấp hơn đáng kể so với nhóm doanh nghiệp cùng thời gian hoạt động nhưng đã vay vốn. Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng doanh thu trung vị của nhóm chưa vay lại đạt 15,6%, cao hơn mức 9,8% của nhóm đã vay.
Các chỉ số về biên lợi nhuận ròng, ROA và thanh khoản của nhóm chưa vay cũng được đánh giá tích cực. Điều này cho thấy không phải toàn bộ doanh nghiệp chưa vay đều thuộc nhóm rủi ro cao; một bộ phận có thể đang tự tài trợ hoạt động hoặc chưa phát sinh nhu cầu vốn đủ lớn.
Đáng chú ý hơn, Fiin Group xác định khoảng 67.000 SME hoạt động trên 5 năm vừa có dòng tiền từ hoạt động kinh doanh dương, vừa tăng trưởng doanh thu dương nhưng chưa phát sinh vay nợ. Đây có thể là tệp khách hàng đáng để các tổ chức tín dụng chủ động tiếp cận, đánh giá nhu cầu và thiết kế sản phẩm phù hợp.
Bài toán mở rộng tín dụng SME vì vậy không chỉ nằm ở việc tăng hạn mức cho vay, mà còn ở khả năng nhận diện đúng doanh nghiệp có sức khỏe tài chính và nhu cầu vốn thực tế. Nếu ngân hàng chỉ tập trung vào nhóm khách hàng đã có lịch sử tín dụng, khoảng cách tiếp cận vốn giữa SME và doanh nghiệp lớn sẽ khó được thu hẹp.
Trong năm 2026, cơ quan quản lý đã đưa ra nhiều chính sách nhằm cải thiện điều kiện hoạt động của khu vực này. Theo nghị quyết được Quốc hội thông qua ngày 24/8, doanh nghiệp có doanh thu không quá 10 tỷ đồng được giảm 30% thuế trong giai đoạn 2026-2027.
Trước đó, đầu tháng 8, Ngân hàng Nhà nước yêu cầu các ngân hàng xây dựng chương trình tín dụng dành cho SME với lãi suất thấp hơn tối thiểu 1%/năm so với lãi suất cho vay bình quân cùng kỳ hạn, đồng thời xem xét miễn, giảm phí dịch vụ.
Sau chỉ đạo này, các ngân hàng quốc doanh đã triển khai những gói tín dụng quy mô 50.000-70.000 tỷ đồng dành cho SME với lãi suất thấp hơn khoảng 1-2% so với khoản vay thông thường. Một số ngân hàng tư nhân cũng đưa ra các chương trình tín dụng ưu đãi với quy mô hàng nghìn tỷ đồng.
Những chính sách này đang tạo thêm điều kiện về chi phí vốn, nhưng hiệu quả cuối cùng sẽ phụ thuộc vào khả năng kết nối ngân hàng với đúng nhóm doanh nghiệp có năng lực tăng trưởng. Với hơn 200.000 doanh nghiệp hoạt động lâu năm nhưng chưa vay vốn và khoảng 67.000 doanh nghiệp vừa có tăng trưởng doanh thu vừa có dòng tiền kinh doanh dương, dư địa để mở rộng tín dụng SME vẫn còn rất lớn.
Nếu được khai thác đúng đối tượng, khoảng trống tín dụng này không chỉ là cơ hội tăng trưởng cho ngân hàng mà còn có thể trở thành một kênh quan trọng để khu vực SME mở rộng quy mô, nâng cao năng lực cạnh tranh và đóng góp nhiều hơn vào tăng trưởng kinh tế.
Mạnh Huyền
