Chủ tịch FIFA xin lỗi về tranh cãi xoay quanh thương mại hóa bản quyền World Cup

FIFA dự kiến phân bổ 6,35 tỷ USD cho phát triển bóng đá

Tại cuộc họp Hội đồng FIFA ở Zurich, Thụy Sĩ, Chủ tịch Gianni Infantino một lần nữa đề cập đến những tranh cãi xung quanh sáng kiến FIFA Forward Enterprise (FFE), đồng thời thừa nhận những sai sót trong quá trình truyền thông và tham vấn các bên liên quan. Đề xuất này đã chính thức bị rút lại và theo thông tin được công bố, sẽ không được khôi phục dưới bất kỳ hình thức nào.

Trong bối cảnh đó, FIFA công bố Chương trình Đoàn kết từ Thặng dư FIFA (FIFA Surplus Solidarity Programme), hướng tới tăng cường nguồn vốn hỗ trợ các liên đoàn thành viên trong giai đoạn 2027, 2030. Theo kế hoạch, tổng nguồn hỗ trợ có thể đạt 6,35 tỷ USD, dựa trên khoản thặng dư ước tính từ 5,2 tỷ đến 5,6 tỷ USD của chu kỳ tài chính gắn với World Cup 2026.

Mức phân bổ dự kiến cho mỗi liên đoàn thành viên FIFA sẽ tăng lên 25 triệu USD, trong khi tổ chức này duy trì khoản dự trữ 1,7 tỷ USD. FIFA cho biết nguồn thu thương mại vượt trội từ World Cup 2026, giải đấu lần đầu tiên có 48 đội tuyển tham dự, là cơ sở tài chính cho kế hoạch mở rộng đầu tư.

Phát biểu tại cuộc họp, ông Infantino nhấn mạnh rằng nguồn tài chính của FIFA, bao gồm cả các khoản dự trữ, thuộc về 211 liên đoàn thành viên. Theo ông, việc nâng mức đầu tư lên tổng cộng 6,35 tỷ USD nhằm củng cố cam kết phát triển bóng đá và mở rộng khả năng tiếp cận môn thể thao này trên toàn thế giới.

Chủ tịch FIFA cũng cho biết, trong 10 năm kể từ khi ông nhậm chức, mức hỗ trợ dành cho mỗi liên đoàn thành viên đã tăng từ 1 triệu USD lên 25 triệu USD. Ông đồng thời kêu gọi các bên hướng tới tương lai trên tinh thần đoàn kết và vì lợi ích chung của bóng đá.

Đề xuất FFE và những câu hỏi về quản trị tài sản thương mại

Tranh cãi bắt nguồn từ FIFA Forward Enterprise, sáng kiến được công bố vào tháng 7, sau kỳ World Cup mùa hè tại Bắc Mỹ. Theo nội dung được cung cấp, đề xuất này hướng tới việc tập hợp World Cup cùng một số tài sản thương mại khác vào một công ty con riêng biệt, qua đó mở ra khả năng huy động vốn đầu tư tư nhân.

Một nhóm đầu tư tư nhân do Joshua Kushner, anh trai của Jared Kushner, con rể Tổng thống Mỹ Donald Trump, dẫn dắt được cho là đã lên kế hoạch đầu tư 4,2 tỷ USD vào FFE.

Đề xuất nhanh chóng vấp phải phản ứng từ nhiều bên trong hệ thống bóng đá quốc tế, trong đó có Liên đoàn Bóng đá châu Âu (UEFA), Liên đoàn Bóng đá Bắc, Trung Mỹ và Caribe (CONCACAF) và Liên đoàn Bóng đá châu Á (AFC). Những ý kiến phản đối tập trung vào cách thức xây dựng, truyền thông và tham vấn đối với một kế hoạch có khả năng tác động đáng kể đến cơ chế quản lý và khai thác các nguồn lực thương mại của FIFA.

Kế hoạch sau đó được chính thức rút lại sau cuộc họp khẩn tại Morocco vào tháng 8. Ông Infantino đã cùng ký thư xin lỗi liên quan đến sáng kiến này. Tại cuộc họp Hội đồng FIFA mới nhất, ông tiếp tục xin lỗi về những thiếu sót trong quá trình truyền thông và tham vấn, đồng thời nhấn mạnh FFE chỉ là một đề xuất, chưa phải thỏa thuận đã được quyết định.

Tuy nhiên, lời xin lỗi chưa thuyết phục được toàn bộ các bên liên quan. Chủ tịch Liên đoàn Bóng đá Anh (FA), bà Debbie Hewitt, bày tỏ sự không hài lòng và cho rằng ông Infantino không đủ tư cách giữ chức Chủ tịch FIFA nếu những câu hỏi nhất định vẫn chưa được giải đáp.

Hội đồng FIFA cho biết các luật sư độc lập được chỉ định từ bên ngoài đã cập nhật thông tin cho các thành viên về những thủ tục pháp lý bảo mật tại Mỹ. Một nhóm công tác mới, gồm đại diện các liên đoàn bóng đá châu lục, sẽ xem xét tổng thể khuôn khổ quản trị của FIFA.

Góc nhìn sở hữu trí tuệ: Giá trị thương mại và trách nhiệm quản trị

Dù FFE đã bị rút lại, vụ việc đặt ra vấn đề rộng hơn về cách một tổ chức thể thao quốc tế quản lý và khai thác các tài sản thương mại gắn với những sự kiện có giá trị toàn cầu như World Cup.

Từ góc độ sở hữu trí tuệ, các giải đấu thể thao lớn có thể tạo ra giá trị thương mại từ nhiều nhóm tài sản khác nhau, bao gồm quyền khai thác nội dung phát sóng, nhãn hiệu, hình ảnh, dữ liệu và các quyền thương mại liên quan. Việc tổ chức, cấp phép hoặc chuyển giao quyền khai thác những tài sản này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến doanh thu, quyền lợi của các đối tác và khả năng tái đầu tư cho hoạt động phát triển thể thao.

Trong trường hợp FFE, việc dự kiến tập hợp World Cup cùng các tài sản thương mại khác vào một pháp nhân riêng và huy động vốn tư nhân cho thấy tầm quan trọng của việc xác định rõ phạm vi tài sản, quyền khai thác, cơ chế phân chia lợi ích và trách nhiệm quản lý. Tuy nhiên, thông tin được cung cấp chưa nêu chi tiết danh mục quyền sở hữu trí tuệ dự kiến đưa vào FFE, vì vậy chưa đủ cơ sở để kết luận cụ thể về phương án chuyển giao hoặc định giá các quyền này.

Đáng chú ý, việc thương mại hóa tài sản có giá trị lớn không chỉ đòi hỏi tiềm năng sinh lời mà còn cần cơ chế quản trị minh bạch, tham vấn đầy đủ và bảo đảm quyền lợi của các bên liên quan. Đặc biệt, khi nguồn thu thương mại được sử dụng để tài trợ cho các chương trình phát triển cộng đồng, tính minh bạch trong quản lý và phân phối lợi ích càng có ý nghĩa quan trọng.

FIFA cho biết nguồn hỗ trợ theo chương trình mới sẽ hướng tới bóng đá nữ, phát triển bóng đá trẻ, các dự án dài hạn và cơ sở hạ tầng. Việc phân bổ nguồn vốn vẫn phải tuân theo các cơ chế phê duyệt cuối cùng, cùng những yêu cầu về kiểm soát và kiểm toán.

Trong khi FIFA tìm cách biến thành công thương mại của World Cup 2026 thành nguồn lực phát triển bóng đá toàn cầu, tranh cãi quanh FFE cho thấy bài toán quản trị tài sản và lợi ích thương mại vẫn là vấn đề cần được giải quyết thỏa đáng. Với các tổ chức nắm giữ những quyền khai thác có giá trị lớn, minh bạch trong ra quyết định và trách nhiệm giải trình là những yếu tố quan trọng để duy trì niềm tin của các thành viên và đối tác.

Quỳnh Trang