Chính phủ đề xuất đầu tư công dự án Vành đai 5 - Vùng Thủ đô gần 290.000 tỷ đồng

Sáng 6/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI đã nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra về chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội. Theo Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh, dự án có tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 288.268 tỷ đồng, trong đó chi phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư ước khoảng 78.143 tỷ đồng.

Theo tờ trình của Chính phủ, tuyến Vành đai 5 có chiều dài khoảng 349 km. Tuyến chính được đầu tư theo tiêu chuẩn cao tốc với quy mô 6 làn xe, tốc độ thiết kế 100 - 120 km/h, trong khi đường song hành có quy mô tối thiểu 2 làn xe, tốc độ thiết kế 60 - 80 km/h.

Bộ trưởng Trần Hồng Minh cho biết hướng tuyến được nghiên cứu theo nguyên tắc phù hợp quy hoạch, bảo đảm chiều dài ngắn nhất có thể và hạn chế khối lượng giải phóng mặt bằng. Phương án tuyến lựa chọn đã được 7/7 địa phương liên quan thống nhất bằng văn bản. Hệ thống nút giao liên thông, một số đoạn cầu cạn qua địa bàn Ninh Bình và Phú Thọ, hệ thống giao thông thông minh, trung tâm quản lý điều hành giao thông cùng các trạm dừng nghỉ cũng được định hướng đầu tư đồng bộ, hiện đại.

Về phương án giải phóng mặt bằng, Chính phủ đề xuất thực hiện trên toàn bộ quy mô mặt cắt ngang của tuyến đường. Tổng diện tích đất chiếm dụng sơ bộ khoảng 4.011 ha, kéo theo chi phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khoảng 78.143 tỷ đồng, tương đương hơn một phần tư tổng mức đầu tư sơ bộ của dự án.

Đối với phương án đầu tư, Bộ Xây dựng cho biết đã nghiên cứu cả hình thức đối tác công tư (PPP) và đầu tư công. Tuy nhiên, kết quả tính toán sơ bộ cho thấy phương án PPP hiện chưa bảo đảm tính khả thi về tài chính. Trên cơ sở phân tích ưu, nhược điểm của từng phương án và mục tiêu giảm chi phí logistics, hỗ trợ tăng trưởng kinh tế, Chính phủ đề xuất trước mắt triển khai dự án theo hình thức đầu tư công, đồng thời tiếp tục nghiên cứu khả năng chuyển sang PPP trong quá trình lập Báo cáo nghiên cứu khả thi.

Theo phương án trình Quốc hội, phần tuyến chính cao tốc có tổng vốn khoảng 215.192 tỷ đồng sẽ sử dụng ngân sách trung ương, trong khi đường song hành có tổng vốn khoảng 73.076 tỷ đồng sẽ do ngân sách địa phương bố trí. Trong giai đoạn 2026 - 2030, Chính phủ dự kiến bố trí khoảng 59.700 tỷ đồng cho dự án.

Về lộ trình triển khai, Chính phủ đề xuất chuẩn bị đầu tư toàn tuyến dài 349 km từ năm 2026 để tạo cơ sở huy động nguồn lực. Trước mắt sẽ ưu tiên đầu tư khoảng 116 km tuyến chính phía Đông, từ cầu Thái Hà đến cao tốc Bắc Giang - Lạng Sơn. Đây là đoạn tuyến được đánh giá có nhu cầu vận tải lớn, nhiều tiềm năng mở rộng không gian phát triển đô thị, công nghiệp, dịch vụ và logistics, đồng thời phù hợp với khả năng cân đối vốn trong giai đoạn đầu.

Đối với hệ thống đường song hành, phạm vi, quy mô và thời điểm đầu tư sẽ được xác định trên cơ sở khả năng cân đối ngân sách của từng địa phương. Theo kế hoạch, dự án sẽ chuẩn bị đầu tư từ năm 2026, triển khai từ năm 2027, cơ bản hoàn thành vào năm 2030, trong khi các đoạn còn lại sẽ tiếp tục huy động nguồn lực để ưu tiên đầu tư sớm, phấn đấu hoàn thành toàn tuyến trước năm 2035.

Để đẩy nhanh tiến độ, Chính phủ đề xuất Quốc hội cho phép áp dụng 10 nhóm cơ chế, chính sách đặc thù. Trong đó, có 8 cơ chế đã từng được Quốc hội cho phép áp dụng tại một số dự án hạ tầng trọng điểm, gồm thẩm quyền điều chỉnh chủ trương đầu tư, thẩm định khả năng cân đối vốn, công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, xử lý bãi đổ chất thải rắn xây dựng, chuyển mục đích sử dụng rừng, chỉ định thầu, điều chỉnh quy hoạch liên quan và khai thác giá trị tăng thêm từ khu vực dọc tuyến.

Ngoài ra, dự án được đề xuất bổ sung hai cơ chế mới, gồm chính sách bồi thường, hỗ trợ đối với doanh nghiệp bị thu hồi đất sản xuất và thẩm quyền quyết định chuyển đổi hình thức đầu tư.

Thẩm tra hồ sơ, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi đánh giá dự án đáp ứng tiêu chí dự án quan trọng quốc gia theo Luật Đầu tư công và hồ sơ cơ bản đáp ứng quy định pháp luật. Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát, thống nhất số liệu giữa các tài liệu; làm rõ phạm vi thu hồi đất, số hộ dân bị ảnh hưởng, nhu cầu tái định cư và các đối tượng yếu thế nhằm bảo đảm tính đầy đủ, chính xác của hồ sơ.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính cũng đề nghị Chính phủ cập nhật suất vốn đầu tư, đơn giá, chi phí dự phòng và các yếu tố biến động giá để hạn chế phát sinh trong quá trình thực hiện. Đồng thời, cần rà soát đầy đủ số liệu về đất đai, dân cư bị ảnh hưởng; chuẩn bị quỹ đất tái định cư; có chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề, ổn định sinh kế cho người dân và chủ động nguồn vật liệu xây dựng phục vụ thi công dự án.