Ba "hầm trú ẩn" truyền thống đồng loạt suy yếu, dòng tiền toàn cầu đang dịch chuyển về đâu?

Trong nhiều thập kỷ, mỗi khi thị trường tài chính toàn cầu xuất hiện biến động lớn, giới đầu tư thường tìm đến ba tài sản được xem là an toàn nhất gồm trái phiếu Chính phủ Mỹ, vàng và đồng yen Nhật. Tuy nhiên, bức tranh năm 2026 lại diễn ra theo hướng ngược lại khi cả ba "hầm trú ẩn" này đều không thu hút được dòng tiền, bất chấp căng thẳng giữa Mỹ và Iran tiếp tục kéo dài và rủi ro địa chính trị chưa hạ nhiệt.

Theo các chuyên gia, điều thị trường quan tâm lúc này không còn đơn thuần là mức độ an toàn của tài sản. Thay vào đó, lạm phát, lãi suất thực cao, quy mô nợ công và sự khác biệt trong chính sách tiền tệ giữa các nền kinh tế đang trở thành những yếu tố chi phối quyết định đầu tư. Trong khi đó, dòng tiền vẫn tiếp tục chảy mạnh vào nhóm cổ phiếu công nghệ, đặc biệt là các doanh nghiệp hưởng lợi từ làn sóng trí tuệ nhân tạo (AI).

Ông Frederic Neumann, Kinh tế trưởng khu vực châu Á của HSBC, cho rằng khẩu vị rủi ro của nhà đầu tư vẫn duy trì ở mức tích cực khi điều kiện tài chính toàn cầu chưa thực sự bị siết chặt. Đây là một trong những nguyên nhân giúp chứng khoán Mỹ cùng nhiều thị trường châu Á liên tục lập đỉnh mới, với dòng tiền tập trung vào các doanh nghiệp như Nvidia, Intel, Samsung Electronics, SK Hynix và TSMC.

Đồng quan điểm, ông Henning Potstada, Giám đốc Chiến lược đa tài sản toàn cầu của DWS, cho rằng động lực lớn nhất của thị trường cổ phiếu vẫn là tăng trưởng lợi nhuận doanh nghiệp. Theo ông, lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu (EPS) tại nhiều doanh nghiệp vẫn đang được điều chỉnh theo hướng tích cực, qua đó tạo cơ sở để dòng tiền tiếp tục ưu tiên cổ phiếu thay vì dịch chuyển sang các tài sản phòng thủ.

Sự thay đổi rõ nhất xuất hiện ở thị trường trái phiếu Chính phủ Mỹ. Trong các cuộc khủng hoảng trước, trái phiếu thường là nơi dòng tiền trú ẩn đầu tiên. Tuy nhiên, lần này xung đột tại Trung Đông lại khiến giá dầu tăng mạnh từ khoảng 60 USD lên 120 USD/thùng sau khi eo biển Hormuz bị phong tỏa, kéo theo lo ngại lạm phát gia tăng. Khi kỳ vọng lạm phát tăng, giá trị thực của các khoản lãi cố định trong tương lai bị bào mòn, khiến sức hấp dẫn của trái phiếu suy giảm và lợi suất có xu hướng tăng thay vì giảm.

Áp lực đối với trái phiếu còn đến từ bài toán tài khóa của Mỹ. Phó Chủ tịch Goldman Sachs, ông Rob Kaplan, cảnh báo nước này đang gánh mức nợ ròng cao nhất trong nhiều thập kỷ. Trong khi đó, Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ (CBO) dự báo thâm hụt ngân sách liên bang năm tài khóa 2026 khoảng 1.900 tỷ USD, tương đương 5,8% GDP. Dù thấp hơn một số dự báo trước đây, quy mô thâm hụt này vẫn được đánh giá là rất lớn trong bối cảnh nền kinh tế Mỹ chưa rơi vào suy thoái.

Vàng cũng không còn phản ứng theo quy luật quen thuộc. Ông Billy Leung, chiến lược gia đầu tư tại Global X ETFs, nhận định kim loại quý hiện chịu ảnh hưởng nhiều hơn từ diễn biến của đồng USD và mặt bằng lãi suất thực. Khi đồng USD duy trì sức mạnh và lãi suất thực ở mức cao, vai trò phòng thủ của vàng phần nào bị suy giảm, ngay cả trong những giai đoạn thị trường biến động.

Theo DWS, diễn biến của vàng còn chịu tác động từ cơ cấu dòng tiền. Sau đợt tăng giá mạnh năm ngoái, lượng lớn nhà đầu tư cá nhân đã tham gia thị trường. Khi xu hướng đảo chiều, chính dòng tiền đầu cơ ngắn hạn này khiến giá vàng biến động mạnh hơn so với thông lệ. Dù vậy, ông Potstada vẫn cho rằng về dài hạn, vàng chưa đánh mất vai trò là một tài sản trú ẩn đáng tin cậy.

Đồng yen Nhật cũng đang đối mặt với những sức ép tương tự. Thông thường, việc Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) nâng lãi suất sẽ hỗ trợ đồng nội tệ. Tuy nhiên, dù BOJ đã đưa lãi suất lên mức cao nhất trong gần 30 năm, lợi suất trái phiếu Chính phủ Nhật lập kỷ lục và Tokyo đã chi khoảng 74 tỷ USD để can thiệp thị trường, đồng yen vẫn tiếp tục suy yếu.

Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), nợ công của Nhật Bản năm 2026 đã lên tới 204,4% GDP, cao nhất thế giới. Cùng với khoảng cách lợi suất ngày càng lớn giữa Nhật Bản và Mỹ, yếu tố này khiến đồng yen mất dần sức hấp dẫn trong vai trò tài sản trú ẩn. Ông Billy Leung cho rằng đồng yen hiện chịu ảnh hưởng quá lớn từ chênh lệch lợi suất giữa hai nền kinh tế, khiến quy luật truyền thống của thị trường không còn phát huy hiệu quả như trước.

Điểm chung của cả ba tài sản là đều đang chịu tác động từ một môi trường đầu tư khác biệt so với các chu kỳ khủng hoảng trước. Khi lạm phát chưa thực sự được kiểm soát, lãi suất thực duy trì ở mức cao và lợi nhuận của nhóm doanh nghiệp AI tiếp tục cải thiện, dòng tiền có xu hướng ưu tiên những tài sản tạo ra tăng trưởng hơn là chỉ đóng vai trò phòng thủ.

Nếu áp lực lạm phát còn kéo dài, nợ công tiếp tục là mối quan ngại và kỳ vọng lợi nhuận của nhóm công nghệ chưa suy giảm, xu hướng dịch chuyển dòng tiền này nhiều khả năng sẽ tiếp tục duy trì trong thời gian tới. Ngược lại, nếu tăng trưởng kinh tế toàn cầu chậm lại hoặc các ngân hàng trung ương bước vào chu kỳ nới lỏng mạnh hơn, trái phiếu Chính phủ Mỹ, vàng và đồng yen có thể từng bước lấy lại vai trò là những "hầm trú ẩn" truyền thống của thị trường tài chính toàn cầu.