Từ 29/6, Việt Nam thí điểm thị trường carbon với 92 doanh nghiệp

Việt Nam sẽ chính thức bước vào giai đoạn thí điểm thị trường carbon từ ngày 29/6, đánh dấu lần đầu tiên hạn ngạch phát thải khí nhà kính được phép giao dịch trong nước. Với 92 doanh nghiệp thuộc các ngành phát thải lớn tham gia ngay từ giai đoạn đầu, phát thải carbon bắt đầu được lượng hóa thành một loại tài sản có thể mua bán, đồng thời trở thành một yếu tố chi phí mới trong hoạt động sản xuất.

Theo thông báo của Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), tổng lượng hạn ngạch phát thải được phân bổ cho giai đoạn 2025-2026 đạt khoảng 511,47 triệu tấn CO₂. Các giao dịch hạn ngạch phát thải sẽ được triển khai từ ngày 29/6 và kéo dài đến ngày 24/12/2027 trong khuôn khổ giai đoạn thí điểm thị trường carbon.

Có 92 doanh nghiệp thuộc các ngành phát thải lớn đủ điều kiện tham gia giao dịch, bao gồm các doanh nghiệp sản xuất thép, xi măng và nhiệt điện. Trong số này có nhiều tên tuổi lớn như Tập đoàn Hòa Phát (HPG), Công ty TNHH Gang thép Hưng Nghiệp Formosa Hà Tĩnh và Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN).

Khác với các quy định hành chính về kiểm kê phát thải trước đây, việc hình thành thị trường carbon đưa phát thải khí nhà kính trở thành một loại hàng hóa có thể giao dịch. Doanh nghiệp phát thải thấp hơn hạn ngạch được phân bổ có thể bán phần dư, trong khi doanh nghiệp vượt hạn ngạch phải mua thêm hoặc sử dụng tín chỉ carbon để bù đắp theo quy định.

Theo lộ trình hiện hành, doanh nghiệp được phép sử dụng tín chỉ carbon để bù trừ tối đa 30% lượng phát thải theo hạn ngạch được phân bổ. Sau giai đoạn thí điểm, Việt Nam dự kiến đưa thị trường carbon vào vận hành chính thức từ năm 2029. Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội sẽ là đơn vị vận hành thị trường, nơi giao dịch cả hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon.

Việc đưa thị trường carbon vào hoạt động được xem là bước đi quan trọng trong lộ trình thực hiện cam kết phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050 mà Việt Nam đưa ra tại Hội nghị COP26. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi cũng đặt ra không ít thách thức khi than đá hiện vẫn chiếm gần một nửa sản lượng điện của cả nước, trong khi nhiều ngành công nghiệp như thép, xi măng và nhiệt điện có cường độ phát thải lớn.

Đối với doanh nghiệp, thị trường carbon không chỉ tạo thêm một nghĩa vụ tuân thủ mà còn mở ra một cơ chế phân bổ chi phí theo hiệu quả giảm phát thải. Những doanh nghiệp đầu tư sớm vào công nghệ tiết kiệm năng lượng, nâng cao hiệu quả sản xuất hoặc sử dụng năng lượng sạch có thể giảm nhu cầu mua thêm hạn ngạch, thậm chí tạo nguồn thu từ phần phát thải dư thừa. Ngược lại, các doanh nghiệp có cường độ phát thải cao sẽ phải tính toán lại chiến lược đầu tư và chi phí sản xuất khi carbon dần trở thành một yếu tố đầu vào có giá trị kinh tế.

Việc thị trường carbon đi vào vận hành thí điểm vì vậy không chỉ đánh dấu một bước tiến trong chính sách môi trường, mà còn mở đầu cho quá trình định giá phát thải trong nền kinh tế. Từ đây, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp sẽ ngày càng gắn chặt hơn với khả năng giảm phát thải và thích ứng với xu hướng tăng trưởng xanh của thương mại toàn cầu.