Từ 10,2 tỷ euro đến ngôi vương kết nối toàn cầu: Cách Istanbul biến sân bay thành 'mỏ vàng' kinh tế

Sân bay Istanbul (IST) khánh thành ngày 29/10/2018 và tiếp nhận các chuyến bay thường lệ từ tháng 4/2019, thay cho sân bay Atatürk. Tổng vốn đầu tư khoảng 10,2 tỷ euro, tương đương khoảng 275.000 tỷ đồng theo tỷ giá thời điểm khánh thành. Dự án triển khai theo mô hình xây dựng - vận hành - chuyển giao (BOT) qua doanh nghiệp Istanbul Grand Airport (IGA) và đầu tư theo nhiều giai đoạn.

Siêu cảng 7.650 ha, nhà ga 140 ha dưới một mái

Toàn dự án rộng khoảng 7.650 ha, theo Văn phòng Đầu tư Thổ Nhĩ Kỳ. Nhà ga chính có diện tích sàn khoảng 140 ha dưới một mái, kèm bãi đỗ khoảng 40.000 ô tô. Mái vòm do Haptic Architects tham gia thiết kế lấy cảm hứng từ kiến trúc nhà thờ Hồi giáo và chợ phố Istanbul. Giai đoạn đầu phục vụ khoảng 90 triệu khách mỗi năm, sau đó nâng lên 150 triệu và hướng tới 200 triệu khi hoàn thành các giai đoạn.

Công trình từng huy động lực lượng rất lớn. Theo tạp chí Skyway của EUROCONTROL, dự án gồm khoảng 36.000 người tham gia xây dựng, trong đó khoảng 3.500 người là nhân sự văn phòng, chuyên môn và quản lý.

Sân bay đang vận hành sát công suất giai đoạn đầu, theo số liệu của DHMİ, năm 2025 sân bay phục vụ khoảng 84,46 triệu lượt khách, tăng 5% so với năm 2024, gồm khoảng 66,73 triệu khách quốc tế và 17,73 triệu khách nội địa, với 549.319 lượt máy bay cất, hạ cánh. Sân bay đứng thứ hai châu Âu về lượng khách năm 2025, sau Heathrow. Ngày 30/8 vừa qua, sân bay phá kỷ lục khi đón 1.787 chuyến bay trong một ngày, mức cao nhất của cả Thổ Nhĩ Kỳ và châu Âu.

Đường băng thứ tư và cuộc đua kết nối

Ngày 18/9/2026, Tổng thống Recep Tayyip Erdoğan dự lễ khánh thành đường băng chính thứ tư. Đường băng dài 2.820 m, rộng 45 m, vốn 890 triệu euro, và đưa tổng số đường băng của sân bay lên sáu, gồm bốn đường chính và hai đường dự phòng. Đây là đường băng đầu tiên theo trục đông - tây, trong khi các đường băng cũ đều theo trục bắc - nam. Bộ trưởng Giao thông Abdulkadir Uraloğlu cho biết đường băng mới giúp rút ngắn thời gian lăn và chờ, tiết kiệm nhiên liệu, nhất là với chuyến bay nội địa và hướng đông. Theo kế hoạch, sân bay sẽ có tổng cộng chín đường băng, gồm sáu đường chính và ba đường dự phòng. Từ tháng 4/2025, sân bay đã khai thác đồng thời ba đường băng song song độc lập, lần đầu tiên ở châu Âu.

Theo bảng xếp hạng Megahubs 2026 của OAG công bố ngày 16/9, Istanbul lần đầu dẫn đầu thế giới về kết nối quốc tế với 337 điểm đến, vượt Heathrow (227 điểm đến). Theo bản tổng hợp từ báo cáo của OAG, Heathrow chủ yếu mất ngôi do thị trường Trung Đông gián đoạn, công suất đến khu vực này giảm 25% trong tháng 8 so với cùng kỳ năm trước. Theo Bộ Giao thông và Hạ tầng Thổ Nhĩ Kỳ, đến tháng 9/2026 sân bay có hơn 110 hãng bay khai thác, nối tới trên 340 điểm đến.

Về kinh tế, ông Erdoğan cho biết hoạt động liên quan đến sân bay đóng góp khoảng 2,2% GDP Thổ Nhĩ Kỳ, tương đương 24,2 tỷ USD. Đến năm 2030, hệ sinh thái này được kỳ vọng tạo 472.000 việc làm và 44 tỷ USD doanh thu.