Trung Quốc mở chiến dịch truy thu thuế toàn cầu, siết tài sản của giới siêu giàu
Đối mặt áp lực thu ngân sách, Bắc Kinh tăng cường truy thu thuế đối với thu nhập toàn cầu của giới siêu giàu. Chiến dịch không chỉ rà soát tài sản ở nước ngoài mà còn siết quản lý quỹ tín thác, bảo hiểm và các khoản đầu tư xuyên biên giới.
Trong bối cảnh nguồn thu ngân sách chịu nhiều áp lực, Trung Quốc đã khởi động chiến dịch truy thu thuế quy mô lớn đối với các khoản thu nhập và tài sản ở nước ngoài của cá nhân giàu có. Theo Financial Times, chiến dịch hướng tới việc thu hồi hàng trăm tỷ USD tiền thuế chưa nộp trong nhiều thập kỷ, đồng thời tăng cường kiểm soát dòng vốn chảy ra nước ngoài và mở rộng phạm vi quản lý đối với tầng lớp siêu giàu.
Chiến dịch được triển khai thông qua việc tăng cường giám sát các khoản đầu tư và lợi nhuận ở nước ngoài, trong một số trường hợp có thể truy ngược tới các giao dịch phát sinh từ năm 2000. Các ngân hàng và tổ chức tài chính Trung Quốc được yêu cầu rà soát tài sản của khách hàng giàu có ở nước ngoài để xác định liệu các khoản thu nhập này đã được khai báo và hoàn thành nghĩa vụ thuế tại Trung Quốc hay chưa.
Theo nhiều quan chức, ngân hàng và đơn vị tư vấn trao đổi với Financial Times, cùng với hoạt động truy thu thuế, Bắc Kinh đang đồng thời triển khai một loạt cải cách mới nhằm siết quản lý tài sản của giới giàu, trong đó có các quỹ tín thác ở nước ngoài. Phạm vi rà soát bao gồm lợi nhuận từ bất động sản, cổ phiếu, kim loại quý, tiền điện tử và nhiều loại tài sản khác. Tính hồi tố của chiến dịch cũng được mở rộng khi một số trường hợp bị xem xét các giao dịch phát sinh từ hơn 25 năm trước.
Việc thực thi cũng được siết chặt hơn so với trước đây. Trong những tháng gần đây, các ngân hàng Trung Quốc tăng cường phối hợp với cơ quan thuế để phong tỏa tài khoản của khách hàng giàu có cho đến khi xác nhận các khoản thuế liên quan đến lợi nhuận từ tài sản, tài khoản và quỹ tín thác ở nước ngoài đã được nộp đầy đủ. Một nhân viên ngân hàng tại miền Nam Trung Quốc cho biết nhiều khách hàng đã phải nhanh chóng nộp tiền phạt và hoàn thành nghĩa vụ thuế để được mở lại tài khoản.
Thời gian truy thu thuế không áp dụng đồng nhất giữa các trường hợp. Người đứng đầu một văn phòng gia đình tại Thâm Quyến cho biết có khách hàng chỉ bị yêu cầu nộp thuế đối với lợi nhuận từ tài sản ở nước ngoài trong giai đoạn 2017-2022 mà không được giải thích rõ lý do lựa chọn khoảng thời gian này.
Theo ông Victor Shih, Giáo sư Kinh tế chính trị Trung Quốc tại Đại học California San Diego (Mỹ), động lực của chiến dịch lần này "rõ ràng là tài chính". Sau đại dịch Covid-19, nguồn thu ngân sách của Trung Quốc gần như không tăng trưởng, thậm chí giảm 1,7% xuống còn 21.600 tỷ Nhân dân tệ trong năm 2025. Trong khi đó, nguồn thu từ chuyển nhượng quyền sử dụng đất – một trụ cột của ngân sách địa phương – giảm mạnh từ mức đỉnh 8.700 tỷ Nhân dân tệ năm 2021 xuống còn khoảng 4.150 tỷ Nhân dân tệ do thị trường bất động sản suy yếu.
Song song với chiến dịch truy thu, Bắc Kinh tiếp tục bịt các kẽ hở về thuế đối với tài sản ở nước ngoài. Tháng trước, Bộ Tài chính và Tổng cục Thuế Trung Quốc ban hành quy định mới áp dụng thuế đối với tài sản chuyển vào các quỹ tín thác ở nước ngoài, chấm dứt cơ chế lâu nay được nhiều cá nhân giàu có sử dụng để che giấu tài sản hoặc trì hoãn nghĩa vụ thuế. Theo quy định mới, thu nhập từ các quỹ tín thác ở nước ngoài sẽ chịu thuế suất 20% ở nhiều giai đoạn.
Một nhà quản lý tài sản tại Singapore cho biết chính sách mới đã gây "cú sốc" đối với nhiều khách hàng Trung Quốc. Trước đây, nhiều người sử dụng quỹ tín thác để quản lý cổ phiếu của các doanh nghiệp niêm yết hoặc tài sản tài chính khác nhằm tối ưu nghĩa vụ thuế khi doanh nghiệp IPO. Quy định mới đã xóa bỏ lợi thế này và buộc nhiều người phải tính tới việc bán tài sản để thanh toán các khoản thuế phát sinh.
Không chỉ quỹ tín thác, truyền thông Trung Quốc ngày 5/8 cho biết cơ quan chức năng cũng bắt đầu áp dụng thuế suất 20% đối với cổ tức và tiền lãi phát sinh từ các hợp đồng bảo hiểm ở nước ngoài. Thông tin này khiến cổ phiếu của tập đoàn bảo hiểm Prudential có thời điểm giảm tới 13% trên sàn London, trong khi cổ phiếu HSBC cũng giảm hơn 6% trước khi hồi phục một phần.
Theo Financial Times, cùng với các cải cách mới, hệ thống thuế của Trung Quốc đang tiến gần hơn mô hình đánh thuế thu nhập toàn cầu của Mỹ, nơi người nộp thuế phải kê khai và nộp thuế đối với thu nhập phát sinh trên phạm vi toàn thế giới. Luật sư thuế Ye Yongqing, đối tác của Anli Partners tại Thượng Hải, cho rằng cơ quan quản lý Trung Quốc đang liên tục siết chặt việc quản lý thu nhập xuyên biên giới, báo cáo thu nhập ở nước ngoài và quản lý ngoại hối, qua đó thu hẹp dư địa chuyển tài sản hoặc tối ưu thuế thông qua các cấu trúc ở nước ngoài.
Ông Ye cũng nhận định Bắc Kinh đang áp dụng cách tiếp cận đối với quỹ tín thác ở nước ngoài tương tự hệ thống thuế của Mỹ, khiến người nộp thuế không còn khả năng sử dụng các cấu trúc này để trì hoãn hoặc tránh nghĩa vụ thuế.
Hiệu quả của các chiến dịch tăng cường quản lý thuế đã bắt đầu phản ánh vào nguồn thu ngân sách. Theo số liệu chính thức, thu thuế thu nhập cá nhân của Trung Quốc tăng 11,5% trong năm 2025 nhờ các chiến dịch thu thuế trước đó, bao gồm cả việc đánh thuế các giao dịch chứng khoán tại Hồng Kông, cao hơn nhiều so với mức tăng 0,8% của tổng thu ngân sách.
Theo lãnh đạo một công ty tư vấn di trú có văn phòng tại Trung Quốc và New York, cơ quan thuế Trung Quốc hiện tập trung trước hết vào những cá nhân giàu có đầu tư cổ phiếu Mỹ thông qua Hồng Kông hoặc các kênh nước ngoài khác. Sau đó, phạm vi giám sát sẽ mở rộng sang các tài khoản tài chính lớn ở ngoài Trung Quốc đại lục, đặc biệt tại Hồng Kông, trước khi tiếp tục tới các loại tài sản ở nước ngoài khác như bất động sản.
Một điểm đáng chú ý là quy định về cư trú thuế của Trung Quốc. Ngay cả khi ở ngoài Trung Quốc quá 183 ngày trong năm, một cá nhân vẫn có thể bị coi là cư dân thuế của nước này nếu chưa chính thức từ bỏ quốc tịch Trung Quốc và vẫn đáp ứng các điều kiện cư trú theo quy định. Điều đó đồng nghĩa nhiều khoản thu nhập phát sinh ở nước ngoài vẫn thuộc phạm vi quản lý thuế của Bắc Kinh.
Theo luật sư David Lesperance, người có nhiều khách hàng là các gia đình giàu có tại Hồng Kông và Trung Quốc, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) đã giúp cơ quan thuế Trung Quốc phân tích dữ liệu đầu tư với tốc độ nhanh hơn và chi phí thấp hơn trước đây. Ông cho biết áp lực thuế gia tăng trong năm nay đã khiến ít nhất sáu khách hàng siêu giàu của ông quyết định đẩy nhanh kế hoạch rời khỏi Trung Quốc.
Vương Anh
