Thanh toán không tiền mặt gấp 28 lần GDP, giao dịch ATM giảm hơn 9%

Quy mô thanh toán tại Việt Nam đang dịch chuyển mạnh sang môi trường số khi Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) cho biết giá trị thanh toán không dùng tiền mặt năm 2025 đã gấp khoảng 28 lần GDP. Con số này phản ánh dòng tiền trong hệ thống ngân hàng vận hành ở quy mô rất lớn, vượt xa nền kinh tế thực và cho thấy mức độ số hóa ngày càng sâu của hoạt động tài chính.

Đà tăng tiếp tục được duy trì trong quý 1/2026 với tốc độ cao. Giao dịch không tiền mặt tăng 37,98% về số lượng và 14,22% về giá trị so với cùng kỳ năm trước. Riêng kênh Internet ghi nhận mức tăng 65,68% về số lượng và 28,85% về giá trị, trong khi thanh toán qua di động tăng 33,22%. Đáng chú ý, thanh toán QR code tăng 52,4% về giá trị, cho thấy xu hướng giao dịch nhanh, chi phí thấp đang lan rộng trong tiêu dùng hàng ngày.

Ở chiều ngược lại, hạ tầng phục vụ tiền mặt tiếp tục thu hẹp. Đến cuối tháng 3/2026, số lượng máy ATM trên thị trường còn 20.699, giảm 3,01% so với cùng kỳ. Số lượng giao dịch qua ATM cũng giảm 9,29% trong 3 tháng đầu năm, phản ánh nhu cầu rút tiền mặt đang suy yếu rõ rệt khi người dùng chuyển sang các phương thức thanh toán điện tử.

Trong khi đó, hệ thống chấp nhận thanh toán vẫn mở rộng nhưng theo hướng khác. Toàn thị trường có 772.552 thiết bị POS, tăng nhẹ 0,53%, cho thấy sự chuyển dịch từ hạ tầng tiền mặt sang hạ tầng hỗ trợ thanh toán số. Điều này đặt nền móng cho việc mở rộng các dịch vụ tài chính số trong thời gian tới.

Song song với tăng trưởng giao dịch, ngành ngân hàng đẩy mạnh làm sạch dữ liệu và xác thực khách hàng. Tính đến ngày 24/4/2026, hơn 156,6 triệu hồ sơ khách hàng đã được đối chiếu sinh trắc học qua căn cước công dân gắn chip hoặc ứng dụng VNeID, trong đó có hơn 154,5 triệu hồ sơ cá nhân. Đây là bước đi quan trọng nhằm loại bỏ tài khoản ảo và nâng cao độ minh bạch của hệ thống.

Ở cấp độ dữ liệu tín dụng, Trung tâm Thông tin tín dụng quốc gia Việt Nam đã đối chiếu khoảng 57 triệu lượt hồ sơ, làm sạch gần 44,5 triệu hồ sơ khách hàng. Việc chuẩn hóa dữ liệu giúp giảm rủi ro tín dụng và tạo nền tảng cho các dịch vụ tài chính số phát triển.

Hạ tầng công nghệ cũng được mở rộng nhanh chóng khi có 57 tổ chức tín dụng và 39 trung gian thanh toán tích hợp xác thực sinh trắc học trên mobile banking. Đồng thời, 63 tổ chức tín dụng đã triển khai nhận diện khách hàng bằng CCCD gắn chip tại quầy, trong khi 32 đơn vị đang tích hợp VNeID, trong đó 21 đơn vị đã vận hành chính thức.

Tuy nhiên, quy mô thanh toán gấp 28 lần GDP cũng đặt ra bài toán về kiểm soát rủi ro. Khi dòng tiền ngày càng tập trung trong hệ thống số, áp lực về an toàn dữ liệu, gian lận tài chính và ổn định hệ thống trở nên rõ ràng hơn. Trong bối cảnh đó, việc mở rộng thanh toán không tiền mặt không chỉ là câu chuyện tăng trưởng, mà còn là bài toán quản trị rủi ro trong một hệ sinh thái tài chính đang thay đổi nhanh chóng.