PayPal, Ford, GM… đang muốn trở thành ngân hàng

Theo nhiều hồ sơ được nộp trong thời gian gần đây, hàng loạt doanh nghiệp tài chính và công nghệ đã xin cấp giấy phép ngân hàng liên bang hoặc các loại giấy phép tài chính đặc biệt. Danh sách trải dài từ PayPal, Affirm, Upstart cho tới các hãng xe như Ford, General Motors và Stellantis. Thậm chí, các công ty crypto như Ripple hay các dự án liên quan tới gia đình ông Trump cũng tham gia cuộc đua.

Điều đáng chú ý là nhiều doanh nghiệp trong số này từng tự định vị là “kẻ nổi loạn” muốn thay thế ngân hàng truyền thống. Nhưng giờ đây, chính họ lại muốn bước vào ngành công nghiệp từng bị xem là cồng kềnh và lỗi thời.

Phía sau làn sóng này là những thay đổi lớn trong chính sách quản lý tài chính tại Mỹ. Chính quyền Tổng thống Donald Trump đang phát tín hiệu cởi mở hơn với việc thành lập ngân hàng mới, sau nhiều năm ngành tài chính Mỹ gần như đóng băng về số lượng tổ chức mới được cấp phép.

Các cơ quan quản lý dưới thời ông Trump đã bắt đầu nới lỏng nhiều yêu cầu vốn, giảm áp lực giám sát và thúc đẩy cạnh tranh trong ngành ngân hàng. Điều đó tạo ra cơ hội lớn cho các công ty fintech, crypto và tài chính tiêu dùng vốn muốn kiểm soát sâu hơn hệ sinh thái tín dụng của mình.

Với các doanh nghiệp này, giấy phép ngân hàng không chỉ là một danh xưng. Đó là “tấm vé quyền lực” giúp họ trực tiếp cấp tín dụng, huy động vốn rẻ hơn và kiểm soát toàn bộ dòng tiền thay vì phải phụ thuộc vào các ngân hàng đối tác như trước.

Nếu không có giấy phép ngân hàng, nhiều fintech hiện phải dựa vào mô hình “ký sinh” lên các ngân hàng truyền thống để giải ngân khoản vay hoặc lưu ký tài sản khách hàng. Điều đó khiến quy trình phức tạp hơn, biên lợi nhuận thấp hơn và khó mở rộng quy mô.

Đặc biệt, giấy phép liên bang còn giúp các doanh nghiệp hưởng quyền ưu tiên pháp lý trên phạm vi toàn nước Mỹ, bao gồm khả năng vượt qua nhiều quy định giới hạn lãi suất hoặc luật bảo vệ người tiêu dùng ở cấp bang.

Chính điều này đang làm dấy lên những tranh cãi rất lớn. Sau cuộc khủng hoảng tài chính 2008, Mỹ từng siết chặt hàng loạt quy định ngân hàng để tránh lặp lại thảm họa hệ thống. Nhưng hiện nay, nhiều rào chắn đang dần được tháo bỏ.

Các hiệp hội ngân hàng Mỹ cảnh báo việc cấp phép ồ ạt cho fintech và crypto có thể tạo ra những “vùng xám quản lý”, nơi doanh nghiệp tận dụng khoảng trống pháp lý để mở rộng hoạt động tín dụng rủi ro mà không phải chịu các yêu cầu khắt khe như ngân hàng truyền thống.

Nỗi lo này càng lớn hơn sau vụ sụp đổ của Synapse Financial Technologies năm 2024. Synapse từng đóng vai trò trung gian kết nối fintech với các ngân hàng được bảo hiểm FDIC. Tuy nhiên, hệ thống sổ sách yếu kém và tranh chấp tài chính giữa các bên đã khiến toàn bộ mô hình đổ vỡ, dẫn tới hơn 100.000 người dùng bị đóng băng tài khoản và khoảng 60 triệu USD tiền gửi “bốc hơi”.

Vụ việc trở thành lời cảnh báo lớn với toàn ngành fintech Mỹ về rủi ro khi các công ty công nghệ tài chính vận hành những mô hình giống ngân hàng nhưng lại không chịu sự giám sát chặt như ngân hàng thực sự. Dù vậy, nhiều doanh nghiệp vẫn tin rằng việc sở hữu giấy phép ngân hàng là con đường bắt buộc nếu muốn tồn tại lâu dài.

Upstart – công ty chuyên dùng AI để chấm điểm tín dụng – là ví dụ điển hình. Chỉ riêng năm ngoái, doanh nghiệp này đã thẩm định khoảng 1,5 triệu khoản vay trị giá 11 tỷ USD nhưng vẫn phải phụ thuộc vào hơn 100 đối tác ngân hàng để giải ngân. Nếu được cấp phép ngân hàng liên bang, Upstart sẽ có thể tự xây dựng hệ thống cho vay thống nhất trên toàn bộ 50 bang của Mỹ, đồng thời giảm đáng kể chi phí vốn.

Điều đó cho thấy cuộc chơi fintech hiện không còn đơn thuần là công nghệ hay ứng dụng thanh toán. Sau nhiều năm tăng trưởng nóng, các công ty công nghệ tài chính đang bắt đầu nhận ra rằng để kiểm soát hoàn toàn dòng tiền, tín dụng và dữ liệu khách hàng, họ cuối cùng vẫn phải trở thành ngân hàng. Nhưng chính ở điểm đó, ranh giới giữa đổi mới tài chính và rủi ro hệ thống cũng bắt đầu trở nên mong manh hơn bao giờ hết.