Nếu Mỹ có Elon Musk và Mark Zuckerberg, ai đang viết giấc mơ công nghệ Việt?

Sáng 11/06/2026, đề thi Ngữ văn trong kỳ thi Tốt nghiệp THPT Quốc gia bất ngờ trở thành chủ đề được thảo luận rộng rãi trên mạng xã hội khi đặt ra câu hỏi: Làm thế nào để Việt Nam có những Steve Jobs, Mark Zuckerberg hay Elon Musk của riêng mình?

Đằng sau câu hỏi tưởng chừng chỉ dành cho học sinh là một vấn đề lớn hơn: Việt Nam đang đứng ở đâu trên bản đồ công nghệ toàn cầu và liệu đã xuất hiện những doanh nhân đủ khả năng tạo ra các doanh nghiệp có tầm ảnh hưởng quốc tế hay chưa?

Nhắc đến Mỹ, người ta thường nghĩ ngay tới những cái tên như Steve Jobs, Bill Gates, Mark Zuckerberg hay Elon Musk. Họ không chỉ xây dựng những doanh nghiệp có giá trị hàng trăm tỷ USD mà còn góp phần thay đổi cách con người giao tiếp, làm việc, di chuyển và tiếp cận công nghệ.

Apple đưa điện thoại thông minh trở thành vật dụng không thể thiếu. Microsoft phổ cập máy tính cá nhân đến hàng tỷ người dùng. Meta định hình kỷ nguyên mạng xã hội. Tesla và SpaceX mở ra các xu hướng mới trong xe điện, năng lượng sạch, robot và công nghệ vũ trụ.

Việt Nam hiện chưa có những tập đoàn công nghệ sở hữu quy mô tương đương các “ông lớn” của Thung lũng Silicon. Tuy nhiên, sau hơn ba thập kỷ đổi mới, nhiều doanh nghiệp công nghệ nội địa đã xuất hiện và từng bước tham gia vào những lĩnh vực ngày càng phức tạp hơn.

FPT và thế hệ doanh nghiệp đưa chất xám Việt ra thế giới

Nếu phải chọn một doanh nghiệp công nghệ có ảnh hưởng sâu rộng nhất tại Việt Nam, FPT gần như luôn nằm trong danh sách đầu tiên.

Được thành lập năm 1988 bởi nhóm nhà khoa học trẻ đứng đầu là ông Trương Gia Bình, FPT đã phát triển từ một công ty tin học quy mô nhỏ thành tập đoàn công nghệ lớn nhất Việt Nam. Hiện doanh nghiệp hoạt động trong nhiều lĩnh vực như chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, điện toán đám mây, giáo dục công nghệ và bán dẫn.

Điểm đáng chú ý nhất của FPT nằm ở khả năng xuất khẩu dịch vụ công nghệ. Hàng chục nghìn kỹ sư của doanh nghiệp đang tham gia triển khai các dự án cho khách hàng tại Nhật Bản, Mỹ, châu Âu và nhiều thị trường khác.

Điều này cho thấy Việt Nam không chỉ là nơi cung cấp lao động giá rẻ mà còn có thể xuất khẩu tri thức, năng lực kỹ thuật và các giải pháp công nghệ phức tạp. Nếu Ấn Độ có Infosys hay Tata Consultancy Services như những biểu tượng của ngành dịch vụ CNTT, FPT được xem là đại diện tiêu biểu nhất của Việt Nam trên hành trình tương tự.

Trong những năm gần đây, FPT cũng liên tục đầu tư vào AI và bán dẫn. Đây là những lĩnh vực đòi hỏi nguồn lực lớn, thời gian dài và trình độ nghiên cứu cao. Việc một doanh nghiệp Việt Nam quyết định bước vào sân chơi này cho thấy tham vọng vượt ra khỏi mô hình gia công phần mềm truyền thống.

Bên cạnh FPT, VNG là đại diện nổi bật của thế hệ doanh nghiệp Internet.

Khởi đầu từ lĩnh vực game online, VNG đã phát triển thành hệ sinh thái công nghệ với nhiều mảng kinh doanh như nền tảng nhắn tin, thanh toán điện tử, điện toán đám mây và dịch vụ số. Thành công lớn nhất của doanh nghiệp là Zalo, ứng dụng đang phục vụ hàng chục triệu người dùng Việt Nam.

Trong bối cảnh thị trường bị cạnh tranh bởi Facebook Messenger, WhatsApp hay Telegram, việc một nền tảng nội địa duy trì được vị thế lớn là điều không hề dễ dàng.

Năm 2014, VNG trở thành kỳ lân công nghệ đầu tiên của Việt Nam khi được định giá trên 1 tỷ USD. Thành công này chứng minh doanh nghiệp Việt hoàn toàn có thể tạo ra sản phẩm công nghệ phục vụ hàng chục triệu người dùng và cạnh tranh với các nền tảng quốc tế trên chính sân nhà.

Từ hạ tầng số đến công nghệ lõi

Nếu FPT và VNG đại diện cho phần nổi của ngành công nghệ, CMC lại là doanh nghiệp được nhắc đến nhiều trong lĩnh vực hạ tầng số.

Trong nền kinh tế số, trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây, an ninh mạng và năng lực xử lý dữ liệu đóng vai trò tương tự hệ thống điện, nước hay giao thông trong nền kinh tế truyền thống. Đây cũng chính là những lĩnh vực CMC đang theo đuổi.

Doanh nghiệp hiện đầu tư mạnh vào cloud, data center, AI, viễn thông và bảo mật. Dù không tạo ra các sản phẩm tiêu dùng phổ biến như điện thoại hay mạng xã hội, vai trò của những doanh nghiệp hạ tầng như CMC ngày càng trở nên quan trọng khi quá trình chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ.

Một cái tên khác thường xuyên xuất hiện trong các cuộc thảo luận về công nghệ Việt là BKAV của ông Nguyễn Tử Quảng.

BKAV được biết đến đầu tiên với phần mềm diệt virus trước khi mở rộng sang an ninh mạng, nhà thông minh, camera AI và điện thoại thông minh. Không phải dự án nào cũng đạt thành công thương mại như kỳ vọng, nhưng BKAV vẫn là một trong số ít doanh nghiệp nội địa kiên trì theo đuổi các lĩnh vực công nghệ lõi.

Trong bối cảnh dữ liệu trở thành tài sản chiến lược của doanh nghiệp và quốc gia, an ninh mạng ngày càng đóng vai trò quan trọng. Những doanh nghiệp có năng lực nghiên cứu và phát triển giải pháp bảo mật nội địa vì vậy mang ý nghĩa vượt xa câu chuyện kinh doanh thông thường.

Điểm chung của CMC và BKAV là lựa chọn những lĩnh vực ít hào nhoáng hơn nhưng có ý nghĩa nền tảng đối với sự phát triển lâu dài của nền kinh tế số.

Phạm Nhật Vượng và tham vọng bước vào cuộc đua toàn cầu

Trong số các doanh nhân Việt Nam hiện nay, tỷ phú Phạm Nhật Vượng có lẽ là người tạo ra nhiều tranh luận nhất khi liên tục mở rộng hoạt động sang các lĩnh vực công nghệ cao.

Thông qua hệ sinh thái Vingroup, ông Vượng đã đầu tư vào xe điện, trí tuệ nhân tạo, robot, tự động hóa và nhiều ngành công nghệ mới nổi khác.

Dấu ấn lớn nhất hệ sinh thái của ông Phạm Nhật Vượng là VinFast. Chỉ trong vài năm, doanh nghiệp đã xây dựng năng lực thiết kế, sản xuất và thương mại hóa ô tô điện, đồng thời đưa sản phẩm sang nhiều thị trường quốc tế.

Đây là lĩnh vực có mức độ cạnh tranh rất cao khi doanh nghiệp không chỉ phải giải quyết bài toán sản xuất mà còn phải làm chủ công nghệ pin, phần mềm điều khiển, hệ thống thông minh, chuỗi cung ứng và hạ tầng hỗ trợ.

Song song với VinFast, hệ sinh thái Vingroup cũng thúc đẩy nhiều dự án liên quan đến AI, robot hình người và tự động hóa thông qua các đơn vị như VinRobotics, VinMotion hay VinDynamics.

Nếu Elon Musk đang theo đuổi robot Optimus, xe tự lái và năng lượng sạch, những bước đi của ông Phạm Nhật Vượng phần nào phản ánh tham vọng tương tự ở quy mô Việt Nam: đưa doanh nghiệp trong nước tham gia vào các cuộc đua công nghệ toàn cầu thay vì chỉ đóng vai trò người tiêu dùng công nghệ.

Tất nhiên, khoảng cách từ tham vọng đến thành công vẫn còn rất xa. Xe điện, robot hay AI đều là những lĩnh vực đòi hỏi nguồn vốn khổng lồ và khả năng chấp nhận rủi ro cao. Tuy nhiên, việc xuất hiện những doanh nghiệp sẵn sàng bước vào các sân chơi này cho thấy tư duy công nghệ của Việt Nam đang thay đổi.

Dù vậy, sẽ là quá sớm để đặt các doanh nghiệp Việt Nam ngang hàng với Apple, Tesla, Meta hay Microsoft. Các tập đoàn công nghệ Mỹ không chỉ thành công nhờ một vài cá nhân xuất sắc mà còn được hỗ trợ bởi hệ sinh thái gồm trường đại học hàng đầu, quỹ đầu tư mạo hiểm, thị trường vốn phát triển và văn hóa khuyến khích đổi mới sáng tạo.

Muốn xuất hiện thêm những Steve Jobs hay Elon Musk phiên bản Việt Nam, đất nước cần nhiều hơn những doanh nhân tài năng. Cần những trường học khuyến khích sáng tạo, những quỹ đầu tư chấp nhận rủi ro, những doanh nghiệp sẵn sàng chi mạnh cho nghiên cứu và những chính sách đủ cởi mở cho các mô hình công nghệ mới.

Điều tích cực là những viên gạch đầu tiên đã xuất hiện. FPT đang theo đuổi giấc mơ xuất khẩu trí tuệ. VNG chứng minh sản phẩm Internet Việt có thể phục vụ hàng chục triệu người dùng. CMC xây dựng nền móng cho hạ tầng số. BKAV kiên trì với công nghệ lõi. Vingroup đặt cược vào xe điện, robot và AI.

Có thể Việt Nam hôm nay chưa sở hữu một Steve Jobs hay Elon Musk thực thụ. Nhưng những doanh nghiệp này đang từng bước tạo ra nền móng để thế hệ doanh nhân công nghệ tiếp theo có cơ hội tiến xa hơn trên hành trình chinh phục các sân chơi toàn cầu.