Mỹ lên kế hoạch áp thuế 10-12,5% với hàng hóa từ 60 quốc gia
Mỹ chuẩn bị dựng một lớp hàng rào thuế quan mới khi chuyển từ cơ chế thuế tạm thời sang Mục 301. Kế hoạch không chỉ áp thuế 10-12,5% với hàng hóa từ 60 quốc gia mà còn mở rộng điều tra dư thừa công suất và tăng thuế theo ngành.
Chỉ còn ít ngày trước khi mức thuế 10% theo Mục 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974 hết hiệu lực vào ngày 24/7, Nhà Trắng đã chuẩn bị một cơ chế thay thế nhằm duy trì hàng rào thuế quan. Thay vì tiếp tục dựa vào quyền hạn khẩn cấp có thời hạn, chính quyền Tổng thống Donald Trump dự kiến sử dụng Mục 301 của cùng đạo luật để áp dụng các biện pháp có hiệu lực lâu dài hơn.
Theo đề xuất của Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR), hàng hóa nhập khẩu từ 60 quốc gia và vùng lãnh thổ, chiếm khoảng 99,4% tổng kim ngạch nhập khẩu của Mỹ, có thể chịu mức thuế 10% hoặc 12,5%. Lý do được đưa ra là các quốc gia này chưa thực thi đầy đủ các biện pháp ngăn chặn hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức, từ đó tạo lợi thế cạnh tranh không công bằng đối với doanh nghiệp Mỹ.
Theo báo cáo công bố ngày 2/6, USTR không kết luận liệu các quốc gia có trực tiếp sản xuất hoặc nhập khẩu hàng hóa sử dụng lao động cưỡng bức hay không. Thay vào đó, cơ quan này đánh giá việc mỗi nước có ban hành lệnh cấm, có thực thi hiệu quả các quy định và có ngăn chặn hàng hóa liên quan lao động cưỡng bức xâm nhập thị trường hay không. Mức thuế cuối cùng cũng sẽ phụ thuộc vào việc quốc gia đó đã đạt được thỏa thuận thương mại với chính quyền Trump hay chưa. Kế hoạch cũng dành một cơ chế ưu đãi riêng cho một lượng nhất định hàng dệt may và quần áo từ một số nền kinh tế.
USTR lập luận rằng việc không kiểm soát hiệu quả hàng hóa liên quan lao động cưỡng bức khiến doanh nghiệp Mỹ phải cạnh tranh với những sản phẩm có chi phí thấp bất thường ngay tại thị trường nội địa cũng như ở các thị trường xuất khẩu. Báo cáo cũng dẫn việc Mỹ suy giảm thị phần xuất khẩu ở các mặt hàng như gạo, thịt bò, bông và thuốc lá tại một số thị trường để cho rằng hàng hóa sử dụng lao động cưỡng bức đang làm méo mó cạnh tranh thương mại.
Tuy nhiên, nhiều quốc gia như Canada và Ấn Độ đã bác bỏ lập luận của Washington, cho rằng các cáo buộc thiếu cơ sở. Theo định nghĩa của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), lao động cưỡng bức là mọi công việc hoặc dịch vụ mà một người bị buộc phải thực hiện dưới sự đe dọa của hình phạt và không tự nguyện tham gia. Mỹ đã cấm nhập khẩu hàng hóa sản xuất bằng lao động cưỡng bức từ năm 1930 và năm 2021 tiếp tục cấm toàn bộ hàng hóa từ Tân Cương (Trung Quốc) theo một đạo luật riêng.
Không dừng ở cuộc điều tra về lao động cưỡng bức, chính quyền Trump còn mở thêm một cuộc điều tra theo Mục 301 nhằm xác định liệu 15 quốc gia và Liên minh châu Âu (EU) có duy trì tình trạng dư thừa năng lực sản xuất trong ngành chế tạo hay không. Danh sách gồm Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Malaysia, Thái Lan, Indonesia, Singapore, Mexico, Thụy Sĩ, Na Uy, Bangladesh, Campuchia, Đài Loan, Ấn Độ và Việt Nam, cùng EU.
Theo Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer, đây là cuộc điều tra có phạm vi rộng và phức tạp hơn nhiều so với vụ việc liên quan lao động cưỡng bức. Ông cho biết hàng chục luật sư và chuyên gia chính sách đang rà soát các bằng chứng trước khi đưa ra kết luận, đồng nghĩa kết quả sẽ cần thêm thời gian.
Song song với thuế theo quốc gia, Nhà Trắng tiếp tục mở rộng hàng rào thuế quan theo từng ngành hàng. Sau nhôm, sản phẩm nhôm, ô tô và phụ tùng ô tô, đồng và gỗ xẻ, chính quyền Trump dự kiến áp thuế lên tới 100% đối với một số sản phẩm dược phẩm từ ngày 31/7.
Tuy nhiên, các tập đoàn dược đã đạt thỏa thuận giảm giá thuốc với chính quyền Mỹ như Merck và Eli Lilly sẽ được miễn áp dụng chính sách này. Thuế mới chủ yếu tác động đến các doanh nghiệp dược quy mô nhỏ và các nhà sản xuất nguyên liệu. Theo ước tính của chuyên gia Spencer Perlman tại Veda Partners, lượng hàng hóa chịu mức thuế tối đa chỉ vào khoảng 12 tỷ USD mỗi năm, trong khi tổng kim ngạch nhập khẩu dược phẩm của Mỹ đạt 274 tỷ USD trong năm 2025.
Đối với Brazil, chính quyền Trump đã bắt đầu triển khai cách tiếp cận mới khi áp mức thuế Mục 301 lên tới 25%, dù một số mặt hàng như cà phê và thịt bò được miễn trừ. Đây được xem là bước thử nghiệm cho việc chuyển từ các biện pháp thuế tạm thời sang cơ chế có tính lâu dài hơn.
Theo Bloomberg Economics, nếu các mức thuế mới thay thế hoàn toàn thuế Mục 122 sau ngày 24/7, thuế suất nhập khẩu bình quân của Mỹ chỉ tăng thêm khoảng 0,5 điểm phần trăm so với mức 10,7% hiện nay. Tuy nhiên, tác động lớn hơn nằm ở việc chính quyền Trump đang từng bước thiết lập một "bức tường" thuế quan nhiều tầng, kết hợp thuế theo quốc gia, điều tra thương mại và thuế theo ngành nhằm định hình lại chính sách thương mại của Mỹ trong nhiệm kỳ thứ hai.
Vương Anh
