Không phải pin, đây mới là yếu tố quyết định thắng thua của xe điện tại Việt Nam

Trong nhiều năm, thị trường xe điện (EV) thường được nhìn nhận qua các thông số kỹ thuật như dung lượng pin, phạm vi hoạt động hay thời gian sạc. Tuy nhiên, khi công nghệ dần tiệm cận, sự khác biệt giữa các hãng ngày càng thu hẹp. Điều này khiến cuộc cạnh tranh dịch chuyển từ sản phẩm sang năng lực xây dựng hệ sinh thái.

Tại Việt Nam, bức tranh doanh nghiệp tham gia thị trường EV có thể chia thành ba nhóm rõ rệt. Nhóm dẫn dắt hiện nay là các doanh nghiệp nội địa, tiêu biểu là VinFast. Hãng này không chỉ bán xe mà còn đầu tư mạnh vào trạm sạc, dịch vụ taxi điện và hệ sinh thái vận hành. Đây là yếu tố giúp VinFast nhanh chóng gia tăng mật độ thị trường và tạo lợi thế trước các đối thủ.

Nhóm thứ hai là các hãng Trung Quốc như BYD và Wuling. BYD tham gia với các mẫu xe tầm trung, tận dụng lợi thế công nghệ pin và quy mô toàn cầu, trong khi Wuling tập trung vào phân khúc xe điện mini giá rẻ nhằm phổ cập tại đô thị. Tuy nhiên, hạn chế lớn của nhóm này là chưa có hệ sinh thái hạ tầng tại Việt Nam.

Nhóm thứ ba là các hãng quốc tế như Hyundai Motor Company, Mercedes-Benz và BMW. Các doanh nghiệp này chủ yếu cạnh tranh ở phân khúc trung và cao cấp, tập trung vào trải nghiệm và thương hiệu. Tuy nhiên, việc thiếu mạng lưới trạm sạc riêng khiến khả năng mở rộng thị phần bị hạn chế.

Sự khác biệt giữa các nhóm doanh nghiệp cho thấy, yếu tố quyết định không nằm ở sản phẩm mà ở chiến lược mở rộng mật độ. Mật độ ở đây bao gồm số lượng xe lưu thông, độ phủ trạm sạc và mức độ tiếp cận của người dùng. Khi mật độ thấp, xe điện vẫn bị xem là lựa chọn thử nghiệm. Khi mật độ đủ lớn, nó trở thành tiêu chuẩn mới.

Đây là lý do VinFast đẩy mạnh triển khai tại các đô thị lớn và phát triển mạnh mảng taxi điện. Xe dịch vụ có tần suất hoạt động cao, giúp tăng nhanh số lượng xe xuất hiện trên đường và tiếp cận hàng trăm khách hàng mỗi ngày. Đồng thời, nhóm này tạo ra lượng dữ liệu vận hành lớn, giúp doanh nghiệp hiểu rõ hành vi người dùng trong thời gian ngắn.

Trong khi đó, các hãng nước ngoài vẫn đang đi theo hướng truyền thống, tập trung vào sản phẩm và thương hiệu. Điều này phù hợp ở giai đoạn đầu, nhưng có thể khiến họ gặp bất lợi khi thị trường chuyển sang cạnh tranh về hệ sinh thái.

Khi quy mô người dùng đạt đến một ngưỡng nhất định, dữ liệu trở thành tài sản quan trọng nhất. Các doanh nghiệp có thể khai thác dữ liệu để tối ưu hiệu suất xe, cá nhân hóa dịch vụ và mở rộng nguồn thu. Đây là nền tảng để phát triển các mô hình kinh doanh mới như bảo hiểm theo hành vi lái xe, gói tài chính linh hoạt hay nâng cấp phần mềm trả phí.

Một điểm đáng chú ý là lợi thế của các doanh nghiệp có hệ sinh thái đa ngành. Việc phát triển EV không chỉ cần sản xuất xe mà còn đòi hỏi hạ tầng, tài chính và mạng lưới phân phối. Những doanh nghiệp có sẵn các yếu tố này có thể triển khai chiến lược “mật độ trước, lợi nhuận sau”, từ đó nhanh chóng chiếm lĩnh thị trường.

Trong 5 năm tới, thị trường xe điện Việt Nam nhiều khả năng vẫn ở giai đoạn mở rộng. Các doanh nghiệp sẽ tiếp tục cạnh tranh về tốc độ phủ thị trường, thay vì tối ưu lợi nhuận. Khi đạt đến quy mô đủ lớn, cuộc chơi sẽ chuyển sang khai thác dữ liệu và nâng cao giá trị dịch vụ.

Trong tương lai, xe điện không còn là cuộc đua về pin hay công suất. Thay vào đó, đây là cuộc cạnh tranh về mật độ người dùng, khả năng xây dựng hệ sinh thái và khai thác dữ liệu. Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp nào kiểm soát được người dùng trước sẽ có lợi thế quyết định trong cuộc chơi dài hạn.