Không bốc thăm, mỗi hộ một căn: Hà Nội 'mở khóa' bài toán giãn dân phố cổ sau hơn một thập kỷ

UBND TP Hà Nội vừa có tờ trình gửi HĐND thành phố đề nghị xây dựng Nghị quyết về việc giải quyết chỗ ở cho nhóm người khó khăn về nhà ở tại phố cổ, phố cũ được mua, thuê mua nhà ở xã hội không qua bốc thăm. Chính sách trước mắt được đề xuất áp dụng tại phường Hoàn Kiếm, trên cơ sở người dân tự nguyện đăng ký.

Mỗi hộ một căn, bố trí tối đa 902 căn tại 9 dự án trong năm 2026

Theo phương án, mỗi hộ gia đình, cá nhân đủ điều kiện được mua hoặc thuê mua một căn hộ nhà ở xã hội trong quỹ nhà thành phố bố trí, không qua bốc thăm và chỉ được giải quyết một lần. Người đăng ký phải đồng thời đáp ứng các điều kiện: đã đăng ký thường trú và thực tế sinh sống tại nhà ở thuộc khu vực phố cổ, phố cũ của phường Hoàn Kiếm trước ngày nghị quyết được thông qua; có diện tích nhà ở bình quân dưới 5m² sàn/người; đáp ứng điều kiện mua, thuê mua nhà xã hội theo quy định; tự nguyện đăng ký và được UBND phường phê duyệt trong danh sách.

Thành phố bố trí tối đa 902 căn hộ nhà ở xã hội (mỗi hộ một căn) tại các dự án trên địa bàn. Trước mắt trong năm 2026, thành phố dự kiến bố trí tại 9 dự án với 552 căn hộ, thuộc danh mục tại Lĩnh Nam, Đại Mỗ, Đan Phượng, Thạch Thất, Vĩnh Hưng, Mê Linh và Phúc Thịnh, mỗi dự án bố trí không quá 20% số căn hộ mở bán, theo thỏa thuận với chủ đầu tư. Các dự án được lựa chọn theo tiêu chí thuận tiện giao thông công cộng, ưu tiên gắn với đường sắt đô thị, có trường học, y tế, chợ, thương mại và tiến độ hoàn thành phù hợp; cơ cấu căn hộ đáp ứng quy mô gia đình bình quân khoảng 4 người.

Nếu số hộ đăng ký vào một dự án vượt số căn bố trí, thành phố đề xuất ưu tiên lần lượt hộ có diện tích ở bình quân thấp nhất; hộ có người cao tuổi, người khuyết tật, hộ nghèo, cận nghèo; hộ đăng ký trước, các hộ còn lại được bố trí sang dự án khác trong quỹ nhà. Người mua, thuê mua tự chi trả theo giá nhà ở xã hội; giá bán, hồ sơ, thủ tục và chính sách vay vốn ưu đãi thực hiện theo quy định hiện hành, không phát sinh chi ngân sách trực tiếp.

Phải di chuyển toàn bộ nhân khẩu, bàn giao lại nhà cũ

Song song với quyền mua, thuê mua nhà không qua bốc thăm, tờ trình yêu cầu người tham gia phải di chuyển toàn bộ nhân khẩu của hộ khỏi chỗ ở cũ, đăng ký thường trú tại nhà mới trong thời hạn do UBND thành phố quy định. Nếu chỗ ở cũ là nhà thuộc tài sản công đang thuê, người dân phải chấm dứt hợp đồng thuê và bàn giao lại diện tích cho cơ quan quản lý nhà ở. Với nhà thuộc sở hữu của hộ gia đình, cá nhân, việc xử lý sẽ thực hiện theo phương án riêng do UBND thành phố quy định sau, bảo đảm không tăng thêm nhân khẩu hay tái diễn tình trạng chật chội tại phần diện tích đã chuyển đi, tờ trình chưa nêu phương án cụ thể đối với nhóm nhà này.

Lý giải sự cần thiết của chính sách, UBND TP Hà Nội cho biết điều kiện sống của một bộ phận người dân khu vực phố cổ, phố cũ đang ở mức báo động. Kết quả rà soát của UBND phường Hoàn Kiếm cho thấy 902 hộ với 3.621 nhân khẩu đang sinh sống trong các nhà đông hộ với diện tích nhà ở bình quân dưới 5m² sàn/người; bình quân mỗi hộ khoảng 4 người, nhiều thế hệ cùng sinh hoạt trên diện tích chưa đến 20m² sàn. Theo thành phố, đây không chỉ là sự chật chội mà là tình trạng không bảo đảm điều kiện sống tối thiểu, chưa phù hợp với mục tiêu bảo đảm quyền có nơi ở hợp pháp của công dân theo Điều 22 Hiến pháp năm 2013.

Các nhà đông hộ phần lớn là nhà ống, nhà cũ nằm sâu trong ngõ nhỏ, lối thoát nạn hạn chế hoặc dùng chung, phương tiện chữa cháy khó tiếp cận, nhiều nơi thiếu ánh sáng, thông gió, các hộ dùng chung khu vệ sinh, bếp và nguồn nước. Phần lớn hộ khó khăn là lao động tự do, thu nhập thấp, không ổn định, không đủ khả năng mua nhà thương mại; nhiều gia đình cũng không thể tự cải thiện chỗ ở do công trình thuộc khu vực bảo tồn, hạn chế cơi nới, xây mới, hoặc là nhà công thuê chung, nhà nhiều chủ sở hữu.

Đáng chú ý, Đề án giãn dân phố cổ từng được ban hành từ năm 2013, với dự án khu nhà ở giãn dân tại Khu đô thị Việt Hưng (Long Biên) được quận Hoàn Kiếm khởi công giai đoạn 1 từ năm 2015, dự kiến đón khoảng 1.800 hộ với 7.200 nhân khẩu, nhưng đến nay cơ bản chưa triển khai được trên diện rộng, nguyên nhân chủ yếu là chưa có quỹ nhà sẵn sàng để bố trí cho người dân. Cơ chế mới lần này được đề xuất nhằm giải quyết trước cho nhóm khó khăn nhất, đồng thời góp phần giãn dân khu vực phố cổ, phố cũ. Theo phụ lục tờ trình, 902 hộ nêu trên thuộc nhóm giãn dân tự nguyện; riêng 478 hộ thuộc diện giãn dân bắt buộc không nằm trong phạm vi nghị quyết lần này.